đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết


(Bài giảng chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Lê Thị Phương
Ngày gửi: 14h:50' 11-11-2009
Dung lượng: 402.0 KB
Số lượt tải: 30
Số lượt thích: 0 người

Thứ năm, ngày 05 tháng 11 năm 2009
KIỂM TRA BÀI CŨ
Thế nào là hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ?
Là hoạt động trao đổi thông tin của con người trong xã
hội, được tiến hành bằng phương tiện ngôn ngữ (ngôn
ngữ nói và ngôn ngữ viết) nhằm thực hiện những mục
đích về nhận thức, tình cảm, hành động.
BÀI MỚI
Tiết 28:
ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÔN NGỮ NÓI
VÀ NGÔN NGỮ VIẾT
ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÔN NGỮ NÓI VÀ NGÔN NGỮ VIẾT
1.Xét ngữ liệu
a.Ngữ liệu 1:
Chủ tâm hắn cũng chẳng có ý chòng ghẹo cô nào, nhưng mấy cô gái này lại cứ đẩy vai cô ả này ra
với hắn, cười như nắc nẻ:
-Kìa anh ấy gọi! Có muốn ăn cơm trắng mấy giò thì ra đẩy xe bò với anh ấy!
Thị cong cớn:
-Có khối cơm trắng mấy giò đấy! Này, nhà tôi ơi, nói thật hay nói khoác đấy?
Tràng ngoái cổ lại vuốt mồ hôi trên mặt cười:
-Thật đấy, có đẩy thì ra mau lên!
Thị vùng đứng dậy, ton ton chạy lại đẩy xe cho Tràng.
-Đã thật thì đẩy chứ sợ gì, đằng ấy nhỉ. -Thị liếc mắt, cười tít
(Vợ nhặt- Kim Lân)
Câu hỏi:
1.Ví dụ trên thực chất là cuộc giao tiếp giữa ai với ai?
2.Họ giao tiếp với nhau trong hoàn cảnh nào? Bằng phương tiện nào?
3.Theo em ở ví dụ trên ai là người nói, ai là người nghe? Và hoạt động giao
tiếp trên diễn ra như thế nào?
4. Em hãy nhận xét ngữ điệu của các nhân vật giao tiếp trong ví dụ trên?
Từ đó rút ra vai trò của ngữ điệu trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ nói
5.Hãy chỉ ra những yếu tố phi ngôn ngữ (cử chỉ, điệu bộ, nét mặt) và phân
tích hiệu quả của nó?
6.Nhận xét về cách dùng từ và câu của các nhân vật tham gia giao tiếp trong
ví dụ trên?
7.Từ những nhận xét trên, em hãy rút ra đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ nói
b.Ngữ liệu 2:
Ở đây phải chú ý ba khâu:
Một là phải giữ gìn và phát triển vốn chữ của tiếng ta (tôi không muốn dùng
chữ "từ vựng").
Hai là nói và viết đúng phép tắc của tiếng ta (tôi muốn thay chữ "ngữ pháp").
Ba là giữ gìn bản sắc, tinh hoa, phong cách của tiếng ta trong mọi thể văn
(văn nghệ, chính trị, khoa học, kĩ thuật...).
(Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt- Phạm Văn Đồng)
Câu hỏi:
1.Ví dụ trên thực chất là cuộc giao tiếp giữa ai với ai?
2.Họ giao tiếp với nhau trong hoàn cảnh nào? Bằng phương tiện nào?
3.Hoạt động giao tiếp đó diễn ra như thế nào?
4.Điều kiện thông tin và tiếp nhận thông tin của các nhân vật giao
tiếp ở đây như thế nào?
5.Đoạn văn trên sử dụng những phương tiện hỗ trợ gì?
6. Nhận xét về cách sử dụng từ và câu?
7.Từ những nhận xét trên, em hãy rút ra những đặc điểm cơ bản
của ngôn ngữ viết.
ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÔN NGỮ NÓI VÀ NGÔN NGỮ VIẾT
2.Đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
Cách thức
thể hiện
Là ngôn ngữ âm thanh lời nói
trong giao tiếp hàng ngày
Thể hiện bằng chữ viết
trong văn bản. Tiếp nhận
bằng thị giác
Hoàn cảnh sử
dụng ngôn ngữ
Trong giao tiếp hằng ngày.
Tiếp xúc trực tiếp, luân phiên
đổi vai giữa người nói và người
nghe, có thể phản hồi
Không giao tiếp trực tiếp
(gián tiếp)
→ Người viết có điều kiện
thời gian để nghiền ngẫm
và lựa chọn các phương tiện
ngôn ngữ.
→Người nói ít có điều kiện gọt
giũa các phương tiện ngôn
ngữ. Người nghe cũng phải tiếp
nhận kịp thời, ít có điều kiện
suy ngẫm, phân tích
Người nghe có thể phản hồi để
người nói điều chỉnh, sửa đổi
→ Đến với bạn đọc trong
không gian rộng lớn và lưu
giữ dài lâu
Các phương
tiện hỗ trợ
Đa dạng về ngữ điệu: to- nhỏ,
cao- thấp, nhanh- chậm, liên
tục- ngắt quãng.
→Góp phần bộc lộ, bổ sung
thông tin.
-Sử dụng yếu tố phi ngôn ngữ:
nét mắt, cử chỉ, động tác, ánh
mắt.
→tác động, gợi cảm mạnh hơn
Có sự hỗ trợ của hệ thống
dấu câu, các kí hiệu văn tự,
các loại bảng biểu, hình ảnh
minh hoạ, sơ đồ.
- Nhiều kiểu chữ, cỡ chữ.
Từ ngữ
Từ ngữ tự nhiên, ít trau chuốt.
Được sử dụng đa dạng, có
những lớp từ mang tính khẩu
ngữ, từ địa phương, tiếng
lóng, trợ từ, thán từ, các từ
chêm xen
Từ ngữ được lựa chọn,
trau chuốt,chính xác.
Tuỳ thuộc vào phong cách
ngôn ngữ văn bản mà người
viết sử dụng các từ ngữ phù
hợp với từng phong cách
Câu văn
Sử dụng dạng câu tỉnh lược
(rút gọn), câu đối thoại, câu
dài, rườm rà.
Câu được tổ chức chặt chẽ
ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÔN NGỮ NÓI VÀ NGÔN NGỮ VIẾT
3.Phân biệt
a.Nói- đọc
-Giống:
Dùng ngôn ngữ âm thanh
-Khác:
Trong một hoàn cảnh giao
tiếp nhất định, trước một đối
tượng nhất định, nảy sinh ý
tưởng tình cảm, phát ra
thành lời
Có sẵn một văn bản viết,
chuyển nguyên vẹn sang lời
b. Viết- ghi
-Giống:
Dùng chữ viết
-Khác:
Trong hoàn cảnh giao tiếp
gián tiếp nhất định, nảy sinh
ý tưởng tình cảm nhất định,
diễn đạt lại ý tưởng tình cảm
đó bằng văn bản viết
Chép lại nội dung người
khác nói.
4. Lưu ý:
Trong thực tế sử dụng có hai trường hợp
Ngôn ngữ nói được ghi lại: truyện có lời của các nhân vật, ghi lại cuộc toạ
đàm, ghi lại cuộc phỏng vấn.
-Ngôn ngữ viết được truyền đạt lại bằng lời nói: thuyết trình bằng văn bản
đã viết sẵn.
ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÔN NGỮ NÓI VÀ NGÔN NGỮ VIẾT
5.Luyện tập
Bài tập 3: Sgk
Sửa lỗi:
a.Trong thơ ca Việt Nam có nhiều bức tranh mùa thu rất đẹp.
b.Còn máy móc, thiết bị do nước ngoài đưa vào góp vốn thì
không được kiểm soát, họ sẵn sàng khai quá mức thực tế một
cách tuỳ tiện.
c. Với cò, vạc, vịt, ngỗng...thì chúng chẳng chừa một thứ gì,
từ cá, ốc, tôm, cua, rùa, ba ba, ếch nhái... đến cả những loài
chim ở gần nước…
6.Củng cố:
Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết có những đặc điểm
về hoàn cảnh sử dụng trong giao tiếp, về các phương
tiện cơ bản và yếu tố hỗ trợ, về từ ngữ và câu văn. Vì
thế cần nói và viết sao cho phù hợp với các đặc điểm
riêng đó.