Tiết 86: Câu cảm thán (Violet)


(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Vũ Mai Phương (trang riêng)
Ngày gửi: 00h:16' 02-07-2008
Dung lượng: 54.3 KB
Số lượt tải: 495
Số lượt thích: 0 người
Hoạt động 1
Trang bìa:

Tiếng việt.

Tiết 86

Câu cảm thán

Giáo viên:

Trường THCS

Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra bài cũ
Mục 1: Lý thuyết: Lí thuyết
Hãy chọn từ, cụm từ thích hợp điền vào chỗ trống trong những câu sau:
* Câu cầu khiến là câu có những từ ||cầu khiến ||như: hãy, đừng, chớ,....đi thôi, nào,...hay || ngữ điệu|| cầu khiến; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo,... * Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu || chấm than||, nhưng khi ý cầu khiến không được || nhấn mạnh|| thì có thể kết thúc bằng dấu chấm. ., Mục 2 : Bài tập: Bài tập
Trong các câu sau câu nào là câu cầu khiến?(Lựa chọn đáp án đúng, sai)
Con đi đi !
Xin đừng phá phách nữa !
Con có học bài không đấy !
Hoạt động 2 :
Hình thức, chức năng: I. Đặc điểm hình thức và chức năng

Mục Tìm hiểu ngữ liệu: 1. Tìm hiểu ngữ liệu
Đọc: a. Đọc

Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

a. Hỡi ơi lão Hạc ! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... Một người như thế ấy!... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó !...Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên luỵ đến hàng xóm láng giềng ... con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn...

(Lão Hạc - Nam Cao)

b. Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?

Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới ?

Đâu những bình minh cây xanh nắng gội

Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng ?

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,

Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật ?

- Than ôi ! Thời oanh liệt nay còn đâu ?

(Nhớ rừng - Thế Lữ)

Câu hỏi: Câu hỏi

Câu hỏi

1 - Trong những đoạn trích trên, câu nào là câu cảm thán?

2 - Đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu cảm thán?

3 - Câu cảm thán dùng để làm gì? Khi viết đơn, biên bản, hợp đồng hay trình bày kết quả giải một bài toán,...có thể dùng câu cảm thán không? Vì sao?

KQ:Đ:

a. Hỡi ơi lão Hạc ! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... Một người như thế ấy!... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó !...Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên luỵ đến hàng xóm láng giềng ... con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn...

(Lão Hạc - Nam Cao)

b. Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?

Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới ?

Đâu những bình minh cây xanh nắng gội

Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng ?

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,

Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật ?

- Than ôi ! Thời oanh liệt nay còn đâu ?

(Nhớ rừng - Thế Lữ)

KQ S:

a. Hỡi ơi lão Hạc ! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... Một người như thế ấy!... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó !...Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên luỵ đến hàng xóm láng giềng ... con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn...

(Lão Hạc - Nam Cao)

b. Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?

Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới ?

Đâu những bình minh cây xanh nắng gội

Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng ?

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,

Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật ?

- Than ôi ! Thời oanh liệt nay còn đâu ?

(Nhớ rừng - Thế Lữ

Nhận xét: b. Nhận xét

<> Các câu cảm thán:

- Hỡi ơi Lão Hạc !

- Than ôi !

<> Đặc điểm hình thức:

- Từ ngữ cảm thán: Hỡi ơi, than ôi

- Dấu câu: Dấu chấm than (!)

<> Chức năng:

- Dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết).

Ghi nhớ: 2. Ghi nhớ
  • Câu cảm thán là câu có những từ ngữ cảm thán như: ôi, than ôi hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào, ...
  • Câu cảm thán dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết); xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.
  • Khi viết, câu cảm thán thường kết thúc bằng dấu chấm than.
  • Bài tập nhanh: Bài tập nhanh
    1. Trong các câu sau câu nào là câu cảm thán ? Vì sao ?
    Chao ôi ! Mùa xuân xinh đẹp đã về !
    Biết bao buổi chiều tôi đứng chờ bạn !
    Đẹp thay non nước Nha Trang !
    Cái áo mới đẹp làm sao !
    Ôi,cây hoa héo mất rồi !
    Chú ý: Chú ý

    Chú ý:

    - Trong câu cảm thán, cảm xúc được biểu thị bằng phương tiện đặc thù: từ ngữ cảm thán.

    - Những từ ngữ cảm thán:

    + ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi,...có thể tự tạo thành một câu đặc biệt mà cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong câu và thường đứng ở đầu câu.

    + thay, sao, làm sao, biết bao, xiết bao, dường nào, biết chừng nào,...đứng sau những từ ngữ mà nó bổ nghĩa (là phụ ngữ)

    Hoạt động 3
    Luyện tập: II: Luyện tập
    Bài tập 1: Bài tập 1

    Hãy cho biết các câu trong những đoạn trích sau có phải đều là câu cảm thán không. Vì sao ?

    a. Than ôi ! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời.Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay ! Nguy thay ! Khúc đê này hỏng mất.

    (Sống chết mặc bay-Phạm Duy Tốn)

    b. Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi !

    (Nhớ rừng- Thế Lữ)

    c. Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

    (Dế Mèn phiêu lưu kí-Tô Hoài)

    Đ Án 1.(SGK): Bài tập 1

    Câu cảm thán:

    a. Than ôi! ; Lo thay!; Nguy thay!

    b. Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

    c. Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi.

    - Các câu này là câu cảm thán vì có chứa từ cảm thán (than ôi, thay, hỡi ơi, chao ôi) và có dấu chấm than (!) (Trong a và b)

    - Các câu còn lại có thể có dấu chấm than nhưng không có từ cảm thán nên không được gọi là câu cảm thán.

    Bài tập 3 (SGK): Bài tập 3

    Đặt hai câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc:

    a> Trước tình cảm của một người thân dành cho mình.

    b> Khi nhìn thấy mặt trời mọc.

    Bài tập viết đoạn: Bài tập viét đoạn
  • Hãy viết một đoạn văn (khoảng 5 câu) trong đó có sử dụng câu cảm thán.
  • Bài tập ô chữ: Bài tập ô chữ: Hãy tìm từ trong ô chữ hàng dọc
    Một dấu hiệu hình thức của câu nghi vấn ? (10 ô)
    Tên gọi loại văn kiện ghi bằng giấy tờ ? (6 ô)
    Kết thúc câu cảm thán ta thường dùng loại dấu này ? (8 ô)
    Đây là tên gọi một mùa trong năm ? (4 ô)
    Khi đạt được kết quả tốt trong học tập và công tác ta sẽ nhận được những lời này ? (8 ô)
    Đây là một thể loại văn học dân gian thường dùng thể thơ lục bát ? (5 ô)
    Hoạt động 4
    BTVN: Bài tập về nhà

    1. Học phần ghi nhớ (SGK)

    2. Làm bài tập: bài 2,4 (SGK-Tr: 44,45)