Thư mục

Hỗ trợ kỹ thuật

  • (Hotline:
    - (04) 66 745 632
    - 0982 124 899
    Email: hotro@violet.vn
    )

Thống kê

  • lượt truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Chào mừng quý vị đến với Thư viện Bài giảng điện tử.

    Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tư liệu của Thư viện về máy tính của mình.
    Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay ô bên phải.

    Tiết 55- Thuyết minh về cái nón lá Việt Nam

    (Tài liệu chưa được thẩm định)
    Nguồn:
    Người gửi: Vũ Thị Ngọc
    Ngày gửi: 20h:00' 22-11-2009
    Dung lượng: 3.0 MB
    Số lượt tải: 526
    Số lượt thích: 0 người
    Bài thuyết minh
    CHIẾC NÓN LÁ VIỆT NAM
    Thực hiện: tổ 2- lớp 8A1
    Phần I: Giới thiệu nhóm
    Nhóm chúng tôi gồm:
    Trần Tú Oanh
    Nguyễn Minh Ngọc
    Phan Quỳnh Anh
    Đào Chí Công
    Lý Anh Vũ
    Trần Quang Huy
    Nguyễn Thu Trang
    Lưu Việt Thắng
    Phạm Hoàng Long
    Nguyễn Hải Anh
    Phần II: Tư liệu sưu tầm

    1, Nguồn gốc chiếc nón:
    Sự tích chiếc nón là một huyền thoại về mẹ. Ngày xưa, có một bà cao lơn, trên đầu đội bốn cái tàu lá tròn như bầu trời được cài với nhau bằng mấy cái que, xuất hiện khi trời đổ mưa như trút, con người không có chỗ trú thân. Bà rất nhân từ, đi đến đâu mưa thuận gió hòa đến đó. Bà chỉ cần xoay mấy tàu lá trên đầu là mây mù thi nhau chạy trốn. Con người đi theo bà, bà dạy cho cách trồng cây để sinh sống. Thế rồi một hôm nghe bà kể chuyện, con người tự nhiên ngủ thiếp đi, lúc đó bà bay lên trời. Để tưởng nhớ công lao của bà, con người đã suy tôn bà là Bà Chúa Che Người và bắt chước bà đi tìm những lá tròn tán rộng tết lại với nhau thành hình chiếc tròn như bầu trời xanh để đội lên đầu che mưa nắng. Con người gọi đó là chiếc nón.


    Phần II: Tư liệu sưu tầm


    2,Đặc điểm:
    Chiếc nón có cấu tạo:
    Nón thường được đan bằng các loại lá, cây khác nhau như lá cọ, rơm, tre, lá cối, lá hồ, lá du quy diệp chuyên làm nón v.v. Có hoặc không có dây đeo làm bằng vải mềm hoặc lụa để giữ trên cổ.
    Nón thường có hình chóp nhọn hay hơi tù, tuy vẫn có một số loại nón rộng bản và làm phẳng đỉnh.
    3,Phân loại nón:
    ,. Nón lá ở Việt Nam có nhiều loại khác nhau qua từng giai đoạn lịch sử:
    Nón dấu : nón có chóp nhọn của lính thú thời xa xưa
    Nón gò găng hay nón ngựa: sản xuất ở Bình Định làm bằng lá dứa đội khi cỡi ngựa
    Nón rơm : Nón làm bằng cộng rơm ép cứng
    Nón quai thao : người miền Bắc thường dùng trong lễ hội
    Nón Gõ : Nón gõ làm bằng tre ghép cho lính hồi xưa


    3,Phân loại nón:
    Nón lá Sen: cũng gọi là nón liên diệp
    Nón thúng: thứ nón lá tròn bầu giống cái thúng.
    Nón khua :Viên đẩu nón của người hầu các quan xưa
    Nón chảo : thứ nón mo tròn lên như cái chảo úp nay ở Thái Lan còn dùng
    Nón cạp: Nón xuân lôi đại dành cho người có tang
    Nón bài thơ : ở Huế thứ nón lá trắng và mỏng có lộng hình hay một vài câu thơ.
    4, Công dụng của chiếc nón:

    Từ khi có mặt với chức năng là “cái nón”, thì chiếc nón đã theo chân người nông phu ra đồng, theo người phụ nữ đi sớm về trưa, được bà dùng để quạt đưa cháu vào giấc ngủ, được các bà mẹ vỗ về đội vào đầu và nắm tay dìu con đến trường.

    Nón cùng với người lính thú xông pha ngoài chiến trận, nón theo tài tử giai nhân đi trẩy hội, nón theo cung phi vào cung cấm, nón theo các nàng công chúa, các bà hoàng đi chùa cầu duyên cầu tự.

    Nón cũng được các bà mẹ sụt sùi nước mắt đặt nhẹ lên đầu người con gái thương yêu trước khi lên xe hoa về nhà chồng...







    Chiếc nón còn có mặt trong sách vở thi ca, qua câu hò tiếng hát của người bình dân để ngợi ca tình yêu trai gái... và chiếc nón thực sự trở thành một phần trong đời sống vô cùng đẹp và lãng mạn của người mình.

    Nhiều loại nón ngày xưa, nay không còn được sử dụng và mai một.




    Có loại nón được cách tân cho hạp với thời đại và thị hiếu thẩm mỹ của con người, làm cho chiếc nón vượt lên khỏi chức năng “che mưa che nắng”, trở thành đồ trang sức, làm duyên cho người phụ nữ. Có thể nói không sợ quá lời rằng: không có dân tộc nào có chiếc nón, như chiếc “nón lá” gắn bó, gần gũi với con người như dân tộc Việt Nam mình!


    5, Cách sử dụng và bảo quản
    Chiếc nón dùng để múc nước rửa mặt, múc nước uống tạm bên sông, chiếc nón của bà mẹ quê tạm dùng đựng mớ rau tập tàng mới hái được đâu đó để dành nấu canh cho chồng cho con ăn! Sau khi sử dụng, các mẹ các chị thường treo nón trên móc để bảo quản nón.


    5, Cách sử dụng và bảo quản
    Phần III: Dàn ý bài thuyết minh
    1, Mở bài:
    Giới thiệu chung về chiếc nón lá Việt Nam
    -Chiếc nón lá từ lâu đã gắn liền với vẻ đẹp duyên dáng, dịu dàng của người phun nữ Việt Nam.
    -Nghề làm nón cũng là một nghề truyền thống của làng quê Việt Nam.
    2,Thân bài:
    Giới thiệu những nét đặc trưng của chiếc nón.
    -Màu sắc, hình dáng, kích thước, chất liệu:
    Giới thiệu quy trình làm nón:
    -Chọn nguyên liệu( tre, nứa, lá, móc)
    -Cách làm:
    *Phơi lá cọ cho đến khi màu xanh của lá chuyển thành màu trắng, rồi là cho phẳng phiu.
    *Làm vòng nón: tre nứa vót
    đều, gồm mười tám vòng cả thảy, đặt lên khuôn có sẵn, xếp lá lên khuôn.
    *Khâu nón: khâu nón bằng sợi móc hoặc tơ rứa, mũi khâu phải đều, các nút nối phải giấu khéo để nón được mịn màng.
    *Cuối cùng là hơ nón bằng hơi diêm( diêm sinh) để nón trắng và không bị mốc.
    Các loại nón:
    -Nón ba tầng, nón dấu, nón Huế, nón quai thao,..
    -Mỗi làng nghề có những bí quyết làm nón khác nhau.

    Gíá trị của chiếc nón:
    -Giá trị thực tiễn: phục vụ cuộc sống.
    -Gíá trị kinh tế: đem lại nguồn thu nhập cho người dân làng nón và nguồn hàng xuất khẩu có giá trị.
    -Gíá trị thẩm mỹ: tạo nét duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam, trở thành vật trang trí,..
    3,Kết bài:
    -ý nghĩa của chiếc nón trong đời sống người Việt.
    -Triển vọng phát triển các làng nghề truyền thống của Việt Nam.
    Phần IV: Bài viết
    “Trời mưa thì mặc trời mưa
    Em không có nón thì chừa em ra”
    (Ca dao)
    Cùng với chiếc áo bà ba, chiếc “nón lá” đã theo chân người phụ nữ miệt quê miệt vườn, cùng với chiếc xuồng ba lá, bồng bềnh theo con nước lớn nước ròng, dầm dãi nắng mưa sớm chiều... Từ lâu chiếc nón lá đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong trang phục của người phụ nữ miền Nam nói riêng và phụ nữ Việt Nam nói chung.
    Ngày nay chiếc nón là hình ảnh quen thuộc và gần gũi với mọi người, nhưng có ai biết đâu để có cái nón lá đội đầu che mưa che nắng, và để làm duyên nữa, ngày xưa tổ tiên chúng ta đổ bao tâm sức để nghĩ ra và làm nên?





    Chiếc nón có lá mặt ở xứ mình từ khi nào thì không ai biết? Nhưng từ xưa cái nón đã xuất hiện trong thơ cổ, không biết tác giả là ai.

    “Dáng tròn vành vạnh vốn không hư,
    Che chở bao la khắp bốn bờ.
    Khi để (đội) tưởng nên dù với tán,
    Khi ra thì nhạt (lạt) nắng cùng mưa.
    Che đầu bao quản lòng tư túi,
    Giúp chúa nào quen nghĩa sớm trưa.
    Vòi vọi ngồi trên ngôi thượng đỉnh,
    Ai ai lớn nhỏ đội ơn nhờ.”
    (Thơ cổ)

    Nón như vậy đã có mặt lâu đời ở nước mình rồi. Nón lá là “Ðồ dùng để đội đầu, hình chóp, tròn, thường lợp bằng lá màu trắng”.



    Từ khi có mặt với chức năng là “cái nón”, thì chiếc nón đã theo chân người nông phu ra đồng, theo người phụ nữ đi sớm về trưa, được bà dùng để quạt đưa cháu vào giấc ngủ, được các bà mẹ vỗ về đội vào đầu và nắm tay dìu con đến trường.
    Nón cùng với người lính thú xông pha ngoài chiến trận, nón theo tài tử giai nhân đi trẩy hội, nón theo cung phi vào cung cấm, nón theo các nàng công chúa, các bà hoàng đi chùa cầu duyên cầu tự.
    Nón cũng được các bà mẹ sụt sùi nước mắt đặt nhẹ lên đầu người con gái thương yêu trước khi lên xe hoa về nhà chồng...
    Chiếc nón còn có mặt trong sách vở thi ca, qua câu hò tiếng hát của người bình dân để ngợi ca tình yêu trai gái... và chiếc nón thực sự trở thành một phần trong đời sống vô cùng đẹp và lãng mạn của người mình.
    Nhiều loại nón ngày xưa, nay không còn được sử dụng và mai một.






    Có loại nón được cách tân cho hạp với thời đại và thị hiếu thẩm mỹ của con người, làm cho chiếc nón vượt lên khỏi chức năng “che mưa che nắng”, trở thành đồ trang sức, làm duyên cho người phụ nữ. Có thể nói không sợ quá lời rằng: không có dân tộc nào có chiếc nón, như chiếc “nón lá” gắn bó, gần gũi với con người như dân tộc Việt Nam mình!
    Nói về tên gọi chiếc nón thì ở nước mình phong phú lắm.
    Theo thông thường, chiếc nón khi ra đời được đặt tên theo vật liệu làm nên nó. Như nón lá, nón rơm, nón đệm, nón lá buông, nón dứa, nón gõ, nón quai thao, nón móp, nón bài thơ... Chiếc nón cũng được đặt tên theo hình dạng, như nón chóp, nón dấu, nón mê, nón mẻ, nón thúng, nón chân tượng giống chân voi...

    “Tiếc vì nón lá quai mây,
    Nên em chẳng dám trao tay chàng cầm”.
    “ Ông già ông đội nón còi,
    Ông ve con nít ông Trời dánh ông.”
    (Ca dao)




    Nón chuyên dùng thì có tên như “nón tu lờ” của các nhà sư, “nón ngựa” dùng cỡi ngựa, “nón cụ”, nón quai thao, dành cho cô dâu, “nón dấu” dành cho lính thú đời xưa,...

    (Cùng có nhiệm vụ để “đội chụp trên đầu”, nhưng không làm bằng lá thì gọi là cái mũ. Như mũ nan, mũ ni, mũ bạc, mũ cánh chuồn, mũ cánh tiên, mũ tai bèo, mũ bê rê, mũ cối,...)

    “Ngang lưng thì thắt bao vàng,
    Ðầu đội nón dấu vai mang súng dài
    Chiếc nón xuất hiện ở nước mình đầu tiên ra sao? - Không ai biết.

    Bùi Xuân Phái chỉ biết lúc cái nón Bắc xuất hiện ở phố cổ Hà Nội cách đây 500 năm. Nón Bắc bấy giờ sản xuất ở làng quê với cái tên là làng Chuông, Thanh Oai tỉnh Hà Tây. Rồi chiếc nón làng Chuông được đem ra bán cho người Hà Hội. Tại phố cổ Hà Nội, nơi phố phường chật hẹp, người đông đúc, có khoảng 100 con đường nhỏ gọi là Phố, với bao ngõ ngách chằng chịt. Nhà mặt tiền dành buôn bán, hẹp thắp và tối phát triển theo chiều sâu, được ngăn làm nơi ăn ở sanh hoạt gia đình, vừa buôn bán.

    Nón Bắc làng Chuông là mặt hàng đặc trưng ở Bắc lúc bấy giờ, bày bán ở phố Hàng Nón, cùng với phố Hàng Ðiếu, hàng Ðồng, Hàng Ðào, Hàng Buồm, Hàng Giầy, Hàng Chiếu, Hàng Than,... làm nên Hà Nội “băm sáu phố phường”.


    (Hà Nội 36 phố phường nay đã thay đổi. Hàng Ðiếu không còn bán điếu mà bán chè thập cẩm, Hàng Gà bây giờ không bán gà mà bán phở bò; Hàng Than nay bán quần áo; Hàng Giày nay bán khăn. Và Hàng Nón nay không còn bán nón nữa!)
    Nón làng Chuông “mang tánh lịch sử”, ngày nay được người Hà Nội làm sống lại qua/trong các lễ hội, được biết/được nhắc tới như là chiếc nón tiêu biểu cho Hà Hội.
    Tới chiếc cái nón Nghệ, rộng trên 80cm, sâu 10cm, đan bằng những sợi tre chuốt nhỏ, to và nặng, có đôi quai thao dài 1m50 làm bằng 8 sợi tơ, hai đầu có một quả găng... Quai thao xưa nổi tiếng thời thế kỷ 17, được làm ra ở làng Triều Khúc, Thanh Trì, còn gọi là làng Ðơ Thao. Làng Ðơ Thao là làng nghề làm quai nón nổi tiếng ngày xưa, có thờ tượng tổ sư của nghề dệt quai thao, tới nay còn được dân làng tự hào.
    Cái nón từ lúc xuất hiện, đi liền với đôi quai được làm bằng dây, mây, vải,... vừa để giữ chiếc nón, vừa để điểm tô cho người đội thêm duyên, thêm dáng, thêm sang trọng và quí phái theo cái nhìn thẩm mỹ bấy giờ.


    -“Nón em nón bạc quai thao,
    Thì em mới dám trao chàng cầm tay.”
    -“Tròng trành như nón không quai,
    Như thuyền không lái như ai không chồng!”
    (Ca dao)

    Theo bước chân Nam tiến, chiếc nón vào xứ đàng Trong với tên gọi như nón Huế, nón bài thơ, nón Bình Ðịnh...

    Chiếc nón giờ đây có dáng vẻ nhẹ nhàng, mang theo trong nó cái “duyên ngầm” của người con gái Huế đội “nón nghiêng che” lãng mạn.

    Chiếc nón Triều Sơn huyện Hương Trà, nón Gò Găng, nón bài thơ... lồng bên trong bài thơ, hình ảnh cầu Tràng Tiền, chùa Linh Mụ, núi Ngự, sông Hương:

    “Con sông dùng dằng, con sông không chảy,
    Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu.”
    (Câu hò Huế)


    Nón Huế nhìn soi qua ánh nắng mặt trời, trông như là bức tranh thủy mạc, mãi mãi là là cái gì đặc trưng và “rặt Huế” không sao tả hết được!

    -“Chợ Dinh bán áo con trai,
    Triều Sơn bán nón, Mậu Tài bán kim.”
    -“Nón này là nón u mê,
    Nón này là nón đi về che chung.”
    (Ca dao)

    Chiếc nón càng về sau này càng xa rời “nhiệm vụ che nắng che mưa”, trở thành cái để làm duyên của thiếu nữ và cũng được dùng để bày tỏ tình trai gái, tình nghĩa vợ chồng hay ẩn dụ điều gì đó...

    -“Nón mới gột nước trời mưa,
    Anh ham vợ đẹp thì thưa việc làm.”
    -“Trời mưa thì mặc trời mưa,
    Chồng tôi đi bừa đã có nón che.”
    (Ca dao)


    Việc tổ chức làm nón ở Tây Ninh qui mô, khoa học, sản xuất chia ra ba công đoạn để giảm giá thành, như: làm khung tre, lựa lá và chằm nón.
    Khung nón làm bằng tre, loại tre cật Tây Ninh, khung có hình chóp, kích cỡ bằng chiếc nón. Khung và bộ vành với 16 chiếc vòng lớn nhỏ được chuốt nhỏ nhắn, tròn và khéo, cân xứng, nghệ thuật và nhẹ nhàng.
    Lá buông có nhiều ở địa phương, là nguyên liệu chánh làm nên cái nón. Lá phải chọn lá già, lá mật cật, đem luộc chín, vuốt thẳng, phơi/sấy và ủ khô sao cho lá còn giữ màu trắng tự nhiên vẫn xanh-trắng mịn màng, không bị ngả màu đen hay vàng. Lá phải cán hay vuốt thẳng, sao cho sau khi lợp, sau khi chằm không bị co bị dúm lại.
    Giai đoạn cuối cùng là chằm nón bằng những sợi chỉ trong suốt dọc theo nan tre. Chính giữa hai lớp lá được đặt vào các hoa văn, hoặc câu thơ cắt bằng giấy, có khi là hình cầu Tràng Tiền, núi Ngự, Sông Hương...
    Người thợ nón Tây Ninh mỗi ngày làm ra từ 2 đến 4 cái nón tùy theo hàng. Những chiếc nón ra lò ở đây trông “rất Huế” nhưng không phải Huế, do bàn tay những nghệ nhân Tây Ninh khéo léo, bằng những đường kim mũi chỉ sắc sảo. Ðó là những người thợ nón bước vào nghề từ lúc còn bé 5, 6 tuổi đến già, yêu cái nghề làm nón và cả đời làm nón Huế dầu chưa có một lần bước chân đến Huế! Nên có hai câu hát “Nón rất Huế nhưng đời không phải Huế/Mà chỉ để làm đẹp nón ai nghiêng...”


    Chiếc nón từ khi có mặt, đã phục vụ cho người thường, cho quan chức, cho cả người chết. Nón còn được làm để dâng cho thần linh trong đình chùa đền miếu miễu... phục vụ cho tín ngưỡng con người.

    Kể sao xiết những chiếc nón của người Việt mình xưa nay. Bởi:

    Còn những chiếc nón xuất hiện nơi thị thành đèn hoa đô hội: ngoài chiếc nón của thầy thông thầy ký mắc tiền đội hờ cho có, còn chiếc nón của bác xích lô, người phu quét đường, người “cu li” bốc vác... dùng để đội, để chắn gió mồi thuốc, để che mặt ngủ trưa hay chờ khách!

    Còn những chiếc nón ra đồng, chiếc nón dùng để múc nước rửa mặt, múc nước uống tạm bên sông, chiếc nón của bà mẹ quê tạm dùng đựng mớ rau tập tàng mới hái được đâu đó để dành nấu canh cho chồng cho con ăn!

    Ðó là những chiếc nón của những mảnh đời tăm tối nhưng đáng trân trọng. Sao không?


    Dầu chiếc nón lá làm ra không dành riêng cho phái nữ, nhưng nói đến cái nón lá xưa nay người mình có thói quen liên tưởng đến người phụ nữ “nón nghiêng che” đầy ấn tượng!
    “Ra đường nghiêng nón cười cười,
    Như hoa mới nở, như người trong tranh”
    (Ca dao)
    Chiếc nón Việt Nam vì vậy là cái gì kỳ diệu và thật sự trở thành một phần trong đời sống văn hóa của chúng ta.
    Hết
     
    Gửi ý kiến
    print

    Nhấn Esc để đóng