Tiết 108: tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích
C�CH L�M B�I VAN L?P LU?N Gi?I TH�CH

I. Mục đích và phương pháp giải thích:
1. Mục đích giải thích:
- Trong cuộc sống:
- Người ta cần được giải thích khi:
+ Gặp một hiện tượng mới lạ
+ Gặp một vấn đề rắc rối
* Câu hỏi về nhu cầu giải thích hằng ngày.
+ T?i sao hôm qua bạn A ngh? học ?
+ Vì sao nu?c bi?n m?n ?
+ Vì sao l?i cú nguy?t th?c ?
Chưa hiểu
=> Hiểu được nguyên nhân, lí do, quy luật của hiện tượng hoặc nội dung ý nghĩa của sự vật đối với thế giới và con người.
I. Mục đích và phương pháp giải thích:
1. Mục đích giải thích:
- Trong cuộc sống: làm hiểu rõ những điều chưa biết trong mọi lĩnh vực.
- Trong văn nghị luận :l�m cho ngu?i d?c hi?u rừ cỏc tu tu?ng, d?o lớ, ph?m ch?t.c?n du?c gi?i thớch nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm c?a con ngu?i.

* Câu hỏi về nhu cầu giải thích hằng ngày:
- Làm hiểu rõ những điều chưa biết về sự vật, hiện tượng , ý nghĩa của sự vật .
* Những vấn đề cần giải thích trong văn nghị luận thường gặp:
- Là cỏc v?n d? v? tư tưởng, đạo lý l?n nh?, cỏc chu?n m?c h�nh vi của con người.

+ Thế nào là hạnh phúc?
+ Trung th?c l� gỡ ?
+ Th? n�o l� cú chớ thỡ nờn ?
=> Nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm của con người, giúp cho con người có cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.
I. Mục đích và phương pháp giải thích:
1. Mục đích giải thích:


2. Phương pháp giải thích:
* Văn bản: Lòng khiêm tốn ( Lâm Ngữ Đường)
- Vấn đề giải thích: Lòng khiêm tốn.
* Văn bản: Lòng khiêm tốn ( Lâm Ngữ Đường )
- Các phương pháp giải thích:
* Văn bản : Lòng khiêm tốn (Lâm Ngữ Đường)
- Nh÷ng c©u v¨n ®Þnh nghÜa trong v¨n b¶n:
+ Lßng khiªm tèn cã thÓ ®­îc coi lµ mét b¶n tÝnh c¨n b¶n cho con ng­êi trong nghÖ thuËt xö thÕ vµ ®èi ®·i víi sù vËt.
+ Khiªm tèn lµ biÓu hiÖn cña con ng­êi ®øng ®¾n, biÕt sèng theo thêi vµ biÕt nh×n xa.
+ Khiªm tèn lµ tÝnh nh· nhÆn, biÕt sèng mét c¸ch nhón nh­êng, lu«n lu«n h­íng vÒ phÝa tiÕn bé, tù khÐp m×nh vµo nh÷ng khu«n th­íc cña cuéc ®êi, bao giê còng kh«ng ngõng häc hái.
+ Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời.


* Văn bản: Lòng khiêm tốn
(Lâm Ngữ Đường)
Các biểu hiện của lòng khiêm tốn:
+ hay tự cho mình là kém.
+ không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công.
Dùng cách đối lập: người khiêm tốn và kẻ không khiêm tốn.
Tìm nguyờn nhõn : Vì sao con người phải khiêm tốn?
- Ch? ra cỏi l?i của khiêm tốn.
I. Mục đích và phương pháp giải thích:
1. Mục đích giải thích:
2. Phương pháp giải thích:
* Văn bản: Lòng khiêm tốn (Lâm Ngữ Đường)
- Vấn đề giải thích: lòng khiêm tốn
- Cỏc phuong phỏp gi?i thớch:
+ Nêu định nghĩa về lòng khiêm tốn
+ Liệt kê các biểu hiện của lòng khiêm tốn
+ So sánh, đối chiếu với các hiện tượng khác
+ Tìm nguyờn nhõn vỡ sao phải khiêm tốn
+ Chỉ ra cái lợi của khiêm tốn
I. Mục đích và phương pháp giải thích:
1. Mục đích giải thích:
2. Phương pháp giải thích:
- Cỏc phuong phỏp gi?i thớch: nờu d?nh nghia, k? ra cỏc bi?u hi?n, so sỏnh d?i chi?u v?i nh?ng hi?n tu?ng khỏc, ch? ra m?t cú l?i, h?i, nguyờn nhõn, h?u qu? c?a hi?n tu?ng ho?c v?n d? du?c gi?i thớch.
II.CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
A. Các bước làm bài văn lập luận giải thích:
? Với đề văn đã cho, em sẽ thực hiện như thế nào?
* Tìm hiểu đề văn: sgk/48
Đề: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “Đi một ngày đàng, học một sáng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó.
Các bước thực hiện
Bước 1
Bước 2
Bước 3
Bước4

Đưa các
ý
đã tìm
được vào
dàn bài


Từ dàn bài,
viết
đoạn văn,
bài văn
hoàn chỉnh
Đọc kĩ đề
bàì, để tìm
hiểu đề
và tìm ý.
Đọc, rà soát lại lỗi chính tả, cách dùng từ, cách ngắt câu. Lỗi liên kết về hình thức, nội dung.
A. Các bước làm bài văn lập luận giải thích:
Tìm hiểu đề văn: sgk/84
1. Tìm hiểu đề và tìm ý:
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
Cho đề văn:
Đề: Nhân dân ta có câu tục ngữ:
“Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”.
Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó.
II CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH

Đề bài thuộc
kiểu loại nào?
phạm vi, tính
chất của đề.

Em sẽ tìm ý cho đề bài trên bằng cách nào?
ngoài cách tìm ý truyền thống, ta còn có cách
nào khác không?làm thế nào để giải thích được
tường tận vấn đề.
- Lập luận
giải thích.
- Làm rõ vấn đề
(nôi dung của
câu tục ngữ)
Tìm các từ
then chốt trong
đề và chỉ ra
các ý quan
trọng cần
được giải thích.



- Đặt câu hỏi:
Vấn đề có nghĩa
là gì? tại sao?
vì sao? Ý nghĩa
sâu xa của vấn
đề là gì? Liên hệ
với các câu ca dao
tục ngữ
tương tự

Tra từ
điển,
tự mình
suy
nghĩ thấu
đáo,
hỏi người
hiểu
biết hơn.
A. Các bước làm bài văn lập luận chứng minh:
Tìm hiểu đề văn: sgk/48
1. Tìm hiểu đề và tìm ý:
- Kiểu loại: Lập luận giải thích.
- Vấn đề cần giải thích:“ Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”
- Yêu cầu: Làm sáng tỏ câu tục ngữ.
- Giải thích nhiều mặt của vấn đề:
+ Nghĩa đen câu tuc ngữ là gì?
+ Nghĩa bóng (hàm ẩn) câu tục ngữ.
+ Nghĩa sâu xa của nó.
- Liên hệ với các câu ca dao, tục ngữ tương tự.
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
A. Các bước làm bài văn lập luận giải thích:
Tìm hiểu đề văn: sgk/48
1. Tìm hiểu đề và tìm ý:
2. Lập dàn bài:
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
Với các ý đã tìm được, em sẽ đưa vào dàn bài như thế nào?
Cho đề văn: Nhân dân ta có câu tục ngữ “ Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Hãy giải thích câu tục ngữ đó.
1/ Tìm hiểu đề, tìm ý:
2/ Lập dàn bài:
a/ Mở bài: Giới thiệu câu tục ngữ với ý nghĩa sâu xa là đúc kết kinh nghiệm thể hiện khát vọng đi nhiều nơi để mở rộng hiểu biết.
b/ Thân bài: Triển khai việc giải thích
- Nghĩa đen:
+ Đi một ngày đàng nghĩa là gì? Một sàng khơn là gì?
- Nghĩa bóng:
+ Đi đây đĩ thì mở rộng tầm hiểu biết, khơn ngoan từng trải.
- Nghĩa sâu: Khát vọng của người nơng dân xưa muốn mở rộng tầm hiểu biết
- Liên hệ:Đi một bữa chợ, học một mớ khơn,…
c/ Kết bài: Câu tục ngữ xưa vẫn cịn ý nghĩa cho đến ngày hơm nay. .

Nêu vấn đề cần giải thích.Giới thiệu câu trích.
- Giải nghĩa các khái niệm, các từ ngữ khó trong câu trích của vấn đề.
- Lần lượt giải thích từng nội dung, từng khía cạnh bằng cách dùng lí lẽ trả lời các câu hỏi
Khẳng định ý nghĩa , tầm quan trọng, tác dụng củavấn đề-Nêu suy nghĩ,…
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH

2. Lập dàn bài:SGK/86.
a. Mở bài:
Giới thiệu điều cần giải thích và gợi ra phương hướng giải thích.

b. Thân bài:
Lần lượt trình bày các nội dung giải thích.Cần sử dụng các cách lập luận giải thích phù hợp

c. Kết bài:

Nêu ý nghĩa điều cần giải thích với mọi người
BÀI 26. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH


? Theo em, đoạn văn sau đây là phần nào trong dàn bài.
3. Viết bài:
BÀI 26. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH

3. Viết bài:
* Viết từng đoạn:
Các đoạn trong bài phải liên kết chặt chẽ qua các hình thức chuyển tiếp; phải đồng hướng và liên kết với nhau đảm bảo sự thống nhất.
+ Không phân tích dẫn chứng, chỉ đưa ra như một vẻ thoáng qua, chỉ gợi mà thôi.
+ Ngôn từ sắc sảo. Lí lẽ phải sắc bén. Câu văn phải khúc chiết, mạch lạc,….
4. Đọc lại và sửa chữa:
BÀI 26. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
Hai cách
Ba cách
C
Cách giải thích rất đa dạng
D
B
A
Chỉ có một cách duy nhất
Có mấy phuong phỏp giải thích trong một bài văn viết theo phép lập luận giải thích?
Hướng dẫn T? H?C
- Nắm du?c d?c di?m ki?u b�i ngh? lu?n gi?i thớch.
- Suu t?m van b?n gi?i thớch d? l�m tu li?u h?c t?p.
CHUẨN BỊ Ở NHÀ
Chuẩn bị bài mới: “ Sèng chÕt mÆc bay”
- Tìm hiểu về tác giả - tác phẩm.
- Đọc văn bản: tác phẩm đã làm hiện lên hiện thực như thế nào về tình cảnh nhân dân và bọn quan phụ mẫu trong việc hộ đê.