Giáo viên: Nguyễn Thị Kim Dung
Môn: Sinh học
CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC
KIỂM TRA BÀI CŨ
Ca++
Hình 5. Quá trình truyền
tin qua xinap

Diễn biến từng
giai đoạn?
* Xung TK lan truyền đến chuỳ xinap => kênh Ca++ mở => Ca++ vào chuỳ Xináp.
* Ca++ làm túi chứa chất TGHH vỡ ra, giải phóng chất TGHH vào khe Xináp
* Chất TGHH gắn vào màng sau => Xuất hiện ĐTHĐ lan truyền.
Khỉ dùng que bắt mối
Mèo vờn chuột
Ong xây tổ
Nhện giăng lưới
Chim làm tổ
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
1. Ví dụ:
Em hãy nêu 1 số ví dụ khác về tập tính ?
2. Khái niệm:
- Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường (bên trong hoặc bên ngoài cơ thể)
- Ý nghĩa: Giúp động vật thích nghi với môi trường sống và tồn tại.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
Tập tính bẩm sinh
Tập tính học được
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH




Loại tập tính từ khi sinh ra đã có, được di truyền từ bố, mẹ, đặc trưng cho loài.
Thảo luận cặp đôi: Thời gian 2 phút
- Loại tập tính được hình thành trong quá trình sống của cá thể, thông qua học tập và rút kinh nghiệm.
Nhện giăng lưới,...
- Vẹt biết nói tiếng người,...
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
1 - Đến thời kì sinh sản, tò vò cái đào một cái hố trên mặt đất để làm tổ rồi bay đi bắt một con sâu bướm, đốt cho sâu bị tê liệt, rồi bỏ vào tổ. Tiếp đó tò vò cái đẻ trứng vào tổ và bịt tổ lại, sau một thời gian, tò vò con nở từ trứng ra và ăn con sâu. Các tò vò cái con lớn lên lặp lại trình tự đào hố và đẻ trứng như tò vò mẹ (dù không nhìn thấy các tò vò cái khác làm tổ và sinh đẻ)
2 - Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm (ca dao)
3 - Khi nhìn thấy đèn giao thông chuyển sang màu đỏ, những người qua đường dừng lại.
 1 và 2 là tập tính bẩm sinh; 3 là tập tính học được.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
Vừa do bẩm sinh,vừa do học được
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Hoạt động nhóm: Thời gian 3 phút
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Kích thích
bên ngoài
Cơ quan
Thực hiện
Hệ thần kinh
Cơ quan
thụ cảm
Kích thích
bên trong
Cơ sở của tập tính là các phản xạ. Các phản xạ thực hiện qua cung phản xạ.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
Là chuỗi phản xạ không điều kiện.
Do gen quy định.
Bền vững.
Không thay đổi.
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Là chuỗi phản xạ có điều kiện.
Do các mối quan hệ giữa các nơron.
Không bền vững.
Thường xuyên củng cố.
Lưu ý:
Sự hình thành tập tính học được ở động vật phụ thuộc vào: + Mức độ tiến hoá của hệ thần kinh.
+ Tuổi thọ.
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
1. ở động vật có hệ thần kinh dạng lưới và hệ thần kinh hệ chuỗi hạch, các tập tính của chúng hầu hết là tập tính bẩm sinh, tại sao ?
2. Tại sao người và động vật có hệ thần kinh phát triển có rất nhiều tập tính học được?
1. Ở động vật bậc thấp hệ thần kinh đơn giản, số lượng tế bào thần kinh không nhiều nên khả năng học tập rất thấp, việc học tập và rút kinh nghiệm rất khó khăn. Hơn nữa, tuổi thọ thường ngắn nên không có nhiều thời gian cho việc học tập.
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
2. Người và những ĐV có hệ thần kinh phát triển thuận lợi cho việc học tập và rút kinh nghiệm. Tập tính ngày càng hoàn thiện do phần học tập được bổ sung ngày càng nhiều và càng chiếm ưu thế so với phần bẩm sinh. Ngoài ra ĐV có hệ thần kinh phát triển thường có tuổi thọ dài, giai đoạn sinh trưởng - phát triển kéo dài → thành lập nhiều phản xạ có điều kiện, hoàn thiện các tập tính phức tạp thích ứng với điều kiện sống luôn thay đổi.
2. Tại sao người và động vật có hệ thần kinh phát triển có rất nhiều tập tính học được?
TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT
Chuỗi các phản ứng trả lời kích thích từ môi trường
(bên trong hoặc ngoài cơ thể)
→ động vật thích nghi và tồn tại
Tập tính bẩm sinh
+ Sinh ra đã có
+ Di truyền từ bố mẹ
+ Đặc trưng cho loài
Tập tính học được
+ Hình thành trong quá trình sống, thông qua học tập, rút kinh nghiệm
Cơ sở thần kinh
Chuỗi phản xạ không điều kiện
Chuỗi phản xạ có điều kiện
CỦNG CỐ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 1: Tập tính bẩm sinh ở động vật không có đặc điểm:
A. Sinh ra đã có, không cần học hỏi
B. Mang tính bản năng
C. Có thể thay đổi theo hoàn cảnh sống
D. Được quyết định bởi yếu tố di truyền
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 2: Tập tính học được ở động vật có chung đặc điểm:
Sinh ra đã có
B. Được truyền từ đời trước sang đời sau
C. Phải học trong đời sống mới có được
D. Suốt đời không đổi
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 3: Hãy cho biết con thủy tức sẽ phản ứng như thế nào khi ta dùng kim nhọn châm vào thân nó? Phản ứng của thủy tức có phải là phản xạ không? Vì sao?
Toàn thân thuỷ tức co lại. Phản ứng của thuỷ tức là phản xạ. Vì thuỷ tức có hệ thần kinh dạng lưới.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 9. Phân biệt tập tính bẩm sinh và tập tính học được
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 4: Phản xạ co ngón tay khi bị kim châm là phản xạ không điều kiện hay có điều kiện? Vì sao?
- Là phản xạ không điều kiện vì:
+ Là phản xạ di truyền, sinh ra đã có.
+ Đặc trưng cho loài.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 5. Nêu các ví dụ về tập tính học được ( khác sách giáo khoa )?
- Trâu, bò biết thực hiện các động tác theo hiệu lệnh của người nông dân.
- Ao cá Bác Hồ: Vỗ tay cá nổi lên.
- Mèo của Trạng Quỳnh chỉ ăn rau.
- Chim bồ câu đưa thư.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 6. So sánh tập tính của người và tập tính của động vật?
- Cũng giống như động vật, ở người cũng có những tập tính bẩm sinh và tập tính học được. Nhưng con người với bộ não phát triển hơn các động vật khác, được giáo dục, học tập và rèn luyện đã xây dựng những tập tính mới, thói quen tốt và có khả năng ức chế, không để thể hiện những tập tính bẩm sinh không phù hợp với xã hội văn minh.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 7. Con người đã vận dụng tập tính học được của động vật vào trong đời sống như thế nào?
Con người đã thuần hoá các loài động vật phục vụ nhu cầu của con người.
+ Dạy các con vật làm xiếc.
+ Dạy các con vật biết trông coi nhà cửa.
= > Hình thành những tập tính có ích cho con người.
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
Câu 8. Bản năng của động vật là tập hợp các phản xạ:
A. Không điều kiện được phối hợp theo trình tự xác định.
B. Không điều kiện
C. Có điều kiện.
D. Không điều kiện và có điều kiện
I. KHÁI NIỆM
Bài 31: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Lập bảng so sánh 2 loại tập tính bẩm sinh và tập tính học được với các chỉ tiêu so sánh như sau:
Xin chân thành cảm ơn
quý thầy giáo, cô giáo và các em
đã tham dự bài giảng !