KIỂM TRA BÀI CŨ
Khi trình bày luận điểm trong văn nghị luận em cần chú ý điều gì?
Khi trình bày luận điểm trong văn nghị luận ta cần chú ý:
- Thể hiện rõ ràng, chính xác nội dung của luận điểm trong câu chủ đề.
- Tìm đủ các luận cứ cần thiết, tổ chức lập luận theo một trật tự hợp lí để làm nổi bật luận điểm.
-Diễn đạt trong sáng, hấp dấn để sự trình bày có sức thuyết phục.
I, Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận:
1. Ví dụ: Văn bản: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!
Không!Chúng ta thà hy sinh tất cả,chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kì đàn ông,đàn bà,bất kì người già,người trẻ,không chia tôn giáo,đảng phái,dân tộc.Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc.Ai có súng dùng súng.Ai có gươm dùng gươm,không có gươm thì dùng cuốc,thuổng,gậy gộc.Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến.Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất nước.
Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một làng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!
Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!
Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
I, Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận:
1. Ví dụ: Văn bản: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.
2. Nhận xét
Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh liệt của tác giả và những câu cảm thán trong đoạn văn trên?
- Từ ngữ biểu cảm:
Hỡi, muốn, phải nhân nhượng, lấn tới, quyết tâm cướp, không, thà, chứ nhất định không chịu, phải đứng lên, hễ là, thì, ai có, dùng, ai cũng phải.
- Câu cảm thán:
+ Hỡi đồng bào toàn quốc!
+ Hỡi đồng bào!
+ Chúng ta phải đứng lên!
+ Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
+ Thắng lợi nhất định thuộc về dân tộc ta!
+Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!
+ Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
Về mặt sử dụng từ ngữ và đặt câu có tính chất biểu cảm có giống với bài “Hịch tướng sĩ” hay không?
Quên ăn, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa…
Thật khác nào như đem thịt nuôi hổ đói!
- So sánh cách dung từ, câu với Hịch tướng sĩ
Vậy 2 văn bản này giống nhau ở điểm nào?
- Hai văn bản này giống nhau ở:
+ Cùng là văn bản nghị luận.
+ Cùng sử dụng câu văn và từ ngữ có giá trị biểu cảm
Tại sao 2 văn bản này lại là văn bản nghị luận chứ không phải là văn bản biểu cảm?
Bởi nó không nhằm mục đích biểu cảm, trữ tình mà nhằm mục đích nghị luận.
Vậy yếu tố biểu cảm có vai trò gì trong văn bản nghị luận?
* Vai trò của yêu tố miêu tả: Yếu tố biểu cảm không đóng vai trò chủ yếu nhưng lại tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của người đọc.  Làm cho văn bản nghị luận có sức thuyết phục cao.
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
Vậy văn bản nghị luận có cần yếu tố biểu cảm hay không? Vì sao?
Văn bản nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm. Vì yếu tố biểu cảm giúp văn nghị luận có hiệu quả, thuyết phục và tác động mạnh đến người đọc, người nghe.
Theo dõi bảng đối chiếu:
Em hãy so sánh và rút ra nhận xét: hai bảng này có điểm gì khác nhau?
Không có yếu tố biểu cảm
Có thêm yếu tố biếu cảm

Câu văn cứng nhắc, không có ấn tượng.

Câu văn mang lại ấn tượng với người đọc

Có tác động mạnh.
Vậy làm thế nào để phát huy hết tác dụng của yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận?
- Người viết không những phải suy nghĩ đúng đắn về vấn đề đó mà còn phải thực sự xúc động, có tình cảm với những gì mà mình viết.
Ngoài sự rung động về cảm xúc, người viết phải có phẩm chất gì khác?
- Người viết còn phải rèn luyện cách viết của mình, phải biết diễn tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ, câu văn có sức truyền cảm.
Đọc đoạn văn sau:
“Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối: ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng”.
Ngoài từ ngữ và câu văn biểu cảm tác giả còn sử dụng biện pháp nghệ thuật nào?
Ngoài từ ngữ và các câu văn biểu cảm tác giả còn sử dụng nghệ thuât so sánh và nói quá. Để làm tang tính thuyết phục. (Các biện pháp tu từ cũng là yếu tố biểu cảm)
Có ý kiến cho rằng: càng dùng nhiều từ ngữ biểu cảm, càng đặt nhiều câu cảm thán thì giá trị trong văn nghị luận càng tăng.
Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
Không đồng ý với ý kiến trên. Vì: biểu cảm chỉ là yếu tố phụ trợ cho văn bản nghị luận, nếu dùng qua nhiều mà không phù hợp sẽ biến bài văn thành lí luận dông dài, xa rời thể loại, lạc sang văn biểu cảm đơn thuần.
- Để tránh lí luận dông dài và lạc sang văn biểu cảm ta không nên dùng quá nhiều yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận.
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
I, Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận:
1. Ví dụ: Văn bản: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.
2. Nhận xét
Từ việc phân tích các ví dụ ở trên, em hãy cho biết văn nghị luận có cần có yếu tố biểu cảm hay không? Nếu có thì tác dụng của nó là gì? Và khi dùng ta cần chú ý điều gì?
* Vai trò của yêu tố miêu tả: Yếu tố biểu cảm không đóng vai trò chủ yếu nhưng lại tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của người đọc.  Làm cho văn bản nghị luận có sức thuyết phục cao.
3. Kết luận- Ghi nhớ SGK, Tr 97
Văn nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm. Yếu tố biểu cảm giúp cho văn nghị luận có hiệu quả thuyết phục lớn hơn, vì nó có tác động mạnh đến tình cảm của người đọc (người nghe)
Để bài văn nghị luận có sức biểu cảm cao, người làm văn phải thực sự có cảm xúc trước những điều mình viết (nói) và phải biết diễn tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ câu văn có sức truyền cảm. Sự diễn tả cảm xúc cần phải chân thực và không được phá vỡ mạch lạc nghị luận của bài văn.
II. Bài tập
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
I, Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận:
1. Ví dụ: Văn bản: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.
2. Nhận xét
* Vai trò của yêu tố miêu tả: Yếu tố biểu cảm không đóng vai trò chủ yếu nhưng lại tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của người đọc.  Làm cho văn bản nghị luận có sức thuyết phục cao.
3. Kết luận- Ghi nhớ SGK, Tr 97
II. Bài tập
Bài tập 1: Hãy chỉ ra các yếu tố biểu cảm trong phần I - Chiến tranh và “người bản xứ”(ở văn bản “Thuế máu”) và cho biết tác giả đã sử dụng những biện pháp gì để biểu cảm. Tác dụng của biểu cảm đó là gì?
* Yếu tố biểu cảm: tên da đen bẩn thỉu, A-nam-mít bẩn thỉu, con yêu, bạn hiền, chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do…
* Tác dụng: mỉa mai, phơi bày giọng điệu dối trá của bọn thực dân -> Biện pháp: giễu nhại, đối lập
Nhiều người bản xứ đã chứng kiến cảnh kì diệu của trò biểu diễn khoa học về phóng ngư lôi, đã được xuống đáy biển để bảo vệ tổ quốc của các loài thủy quái. Một số khác đã bỏ xác tại….
Tác dụng: gây cười châm biếm sâu cay. Biện pháp: dùng từ ngữ, hình ảnh mỉa mai bằng giọng điệu tuyên truyền của thực dân.
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
Bài tập 2: đọc đoạn nghị luận sau:
“Tôi muốn nói với các bạn câu chuyện làm Việt luận và học Việt văn, luôn thể giãi bày hết nỗi khổ tâm của người anh các bạn đã đeo một cái “nghiệp” vào người: “nghiệp” dạy tiếng mẹ đẻ.
Nỗi buồn thứ nhất là thấy các bạn có quan niệm học “tủ”. Ông thầy dạy giỏi đối với các bạn là ông thầy giảng và soạn sách đúng “tủ”.
Nói làm sao cho các bạn hiểu trong 7, 8 năm trời, nào đọc sách, nào nhận xét, xem truyện, giảng văn…, nào tập dùng chữ, đặt câu, dàn ý, làm bài, tôi thiết tưởng với một học sinh, với khiếu thông minh, trí nhớ trung bình, không có lí do gì phải nhấm bút trước một đề văn trong kì thi viết.
Sự học mà đã hạ xuống là học “tủ” thì chúng tôi cũng không cần làm việc cùng các bạn nữa. Sao không có một “hãng” nào đó in ra độ 500 bài làm sẵn để học sinh cứ việc mang về học thuộc như con vẹt, rồi đem nguyen văn chép lại cho hội đồng chấm thi duyệt xem chép sai hay đúng, việc gì còn phải lôi thôi bày đặt ra chương trình học tập để bắt trẻ em ngày ngày phải đến trường?
Cảm xúc gì đã được biểu hiện qua đoạn văn?tác giả đã làm gì để đoạn vừa thuyết phục, vừa gợi cảm
Tác giả không chỉ phân tích thiệt hơn cho học trò, để thấy đc tác hại của việc học tủ và học vẹt. Tác giả còn bộc bạch nỗi buồn và sự khổ tâm của một nhà giáo chân chính trước sự xuống cấp trong lối học văn và làm văn của học sinh.
Tác giả đã sử dụng từ ngữ biểu cảm, câu cảm, giọng điệu tâm tình, thân mật, gần gũi
Bài tập 3: Viết một đoạn văn trình bày luận điểm: “chúng ta không nên học vẹt và học tủ” sao cho đạn văn ấy vừa có lí lẽ chặt chẽ, lại vừa có sức truyền cảm?
Gợi ý:
-Về lí lẽ, dẫn chứng: làm rõ tác hại của lối học này và đưa ra dẫn chứng cụ thể.
- Yếu tố biểu cảm: bày tỏ sự đáng tiếc cho lối học vô bổ, không có tác dụng mở mang trí tuệ, kiến thức (lối học vẹt) và lối học cầu may (lối học tủ).
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
I, Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận:
1. Ví dụ: Văn bản: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.
2. Nhận xét
* Vai trò của yêu tố miêu tả: Yếu tố biểu cảm không đóng vai trò chủ yếu nhưng lại tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của người đọc.  Làm cho văn bản nghị luận có sức thuyết phục cao.
3. Kết luận- Ghi nhớ SGK, Tr 97
II. Bài tập
III. Luyện tập- Tr. 108,109- SGK)
B. LUYỆN TẬP TRÊN LỚP
Bài 1: Để làm sáng tỏ vấn đề trên, cách sắp xếp các luận điểm theo trình tự dưới đây có hợp lý không? Vì sao? Nên sửa như thế nào? (a, b, c, d, e )
A.CHUẨN BỊ Ở NHÀ
* Đề bài : "Sự bổ ích của những chuyến tham quan ,du lịch đối với học sinh". Lập dàn ý các luận điểm và luận cứ cần thiết
-Vấn đề bàn luận : Ích lợi của việc tham quan du lịch đối với học sinh
-Kiểu bài: chứng minh
Đề bài yêu cầu làm sáng tỏ vấn đề gì? Dùng phương pháp lập luận nào?
Những chuyến tham quan, du lịch giúp ta hiểu biết nhiều hơn và yêu mến hơn vẻ đẹp của thiên nhiên,của quê hương đất nước.
Những chuyến tham quan, du lịch mang lại cho ta nhiều bài học có thể chưa có trong sách vở.
Những chuyến tham quan, du lịch khiến ta hiểu cụ thể hơn,sâu hơn những điều được học ở trong nhà trường.
Những chuyến tham quan, du lịch đem đến cho ta thật nhiều niềm vui.
e) Những chuyến tham quan, du lịch giúp ta tăng cường sức khỏe.
Bài 1: Để làm sáng tỏ vấn đề trên, cách sắp xếp các luận điểm theo trình tự dưới đây có hợp lý không? Vì sao? Nên sửa như thế nào? (a, b, c, d, e )
a) Những chuyến tham quan, du lịch giúp ta hiểu biết nhiều hơn và yêu mến hơn vẻ đẹp của thiên nhiên,của quê hương đất nước.
d) Những chuyến tham quan, du lịch đem đến cho ta thật nhiều niềm vui.
e) Những chuyến tham quan, du lịch giúp ta tăng cường sức khỏe.
c) Những chuyến tham quan, du lịch khiến ta hiểu cụ thể hơn,sâu hơn những điều được học ở trong nhà trường.
b) Những chuyến tham quan, du lịch mang lại cho ta nhiều bài học có thể chưa có trong sách vở.
Tiết 120, 121- Tập làm văn TÌM HIỂU – LUYỆN TẬP YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
d  e  a  c  b
Đoạn văn mẫu 1.
Những chuyến tham quan du lịch giúp chúng ta hiểu biết nhiều hơn và yêu mến hơn vẻ đẹp của thiên nhiên, quê hương, đất nước. Có thể nói trên đất nước ta có nhiều phong cảnh đẹp, nhiều nơi là điểm du lịch hấp dẫn đối với khách tham quan trong và ngoài nước như Vũng Tàu, Đà Lạt, vịnh Hạ Long…Tuy chúng em chưa một lần được đến những nơi ấy, nhưng mỗi lần được đi tham quan ở Đền Đô (Đình Bảng), chùa Dâu, chùa Bút Tháp (Thuận Thành)…hay ở nhiều nơi khác nữa chúng em vẫn tự nhủ với nhau rằng: Đất nước mình ở đâu cũng đẹp.
Đoạn văn mẫu 2.
Những chuyến tham quan du lịch giúp chúng ta hiểu biết nhiều hơn và yêu mến hơn vẻ đẹp của thiên nhiên, quê hương, đất nước. Có thể nói trên đất nước ta có nhiều phong cảnh đẹp, nhiều nơi là điểm du lịch hấp dẫn đối với khách tham quan trong và ngoài nước như Vũng Tàu, Đà Lạt, vịnh Hạ Long…Tuy chúng em chưa một lần được đến những nơi ấy, có tiếc và buồn một chút nhưng mỗi lần được đi tham quan ở Đền Đô (Đình Bảng), chùa Dâu, chùa Bút Tháp (Thuận Thành)…hay ở nhiều nơi khác nữa ,chúng em thấy vui sướng,tự hào và vẫn tự nhủ với nhau rằng: Đất nước mình ở đâu cũng đẹp, đẹp như một bức tranh.
Bài 2: A. ĐƯA YẾU TỐ BIỂU CẢM VÀO ĐOẠN VĂN TRÌNH BÀY CÁC LUẬN ĐIỂM BÀI 1.
Hãy phát hiện yếu tố biểu cảm trong đoạn văn ?
Bài 2: B.Nếu phải trình bày luận điểm :Những chuyến tham quan, du lịch đém đến cho ta thật nhiều niềm vui”, hãy cho biết:
- Luận điểm ấy gợi cho em cảm xúc gì?
-
-Trước khi đi; rất hồi hộp, náo nức chờ đợi
-Trong khi đi : ngạc nhiên, thích thú, sung sướng ngỡ ngàng
-Sau khi đi về; cảm động, hài lòng, có chút gì đó tiếc nuối
- Theo em đoạn nghị luận sau đã thể hiện được hết cảm xúc ấy chưa?
“Không chỉ tăng cường sức mạnh thể chất, những chuyến tham quan, du lịch còn đem lại cho ta rất nhiều niềm vui sướng trong tâm hồn. Chắc các bạn chưa quên lần cả lớp đến tham quan vịnh Hạ Long. Hôm ấy không ai trong chúng ta,kìm nổi một tiếng reo, khi sau một chặng đường dài, chợt thấy trải ra trước mắt cả một cảnh trời biển, núi non mênh mông, kì thú. Tôi nhớ hôm trước bạn Lệ Quyên còn đang âu sầu vì bị cô giáo phê bình. Tôi để ý thấy lúc đầu Lệ Quyên vẫn lặng lẽ, nhưng nét mặt bạn cứ rạng rỡ dần lên trước cảnh nước biếc non xanh. Nỗi buồn kia đã tan hẳn đi , như một phép màu. Niềm sung sướng ấy không thể có khi chúng ta suốt năm chỉ quanh quẩn trong căn nhà, nơi góc phố hay trên con đường mòn quen thuộc.”
Cần tăng cường yếu tố biểu cảm như thế nào để đoạn văn biểu hiện đúng những cảm xúc chân thật của em?
Có nên đưa vào các đoạn văn các từ ngữ biểu cảm như : biết bao nhiêu mệt mỏi, diệu kì thay, có ai... lại, làm sao có được... không? nếu có thì đưa vào chỗ nào trong đoạn ?
Hướng dẫn về nhà làm bài tập 3:
Đề bài: “Chứng minh rằng nhiều bài thơ em đã học như: Cảnh khuya của Hồ Chí Minh, Khi con tu hú của Tố Hữu, Quê hương của Tế Hanh…đều biểu hiện rõ tình cảm thiết tha của các nhà thơ đối với thiên nhiên đất nước”.
Gợi ý:

-Xác định thể loại: Chứng minh

-Xác định nội dung: Tình cảm của các nhà thơ đối với thiên nhiên, đất nước.

-Giới hạn kiến thức: Bài cảnh khuya của Hồ Chí Minh, Khi con tu hú của Tố Hữu, Quê hương của Tế Hanh…và các bài thơ khác mà mình thích.

-Tìm luận điểm sắp xếp hệ thống các luận điểm,luận cứ.

-Lập dàn ý, vận dụng đưa các yếu tố biểu cảm vào đoạn văn mình có cảm xúc. Tránh lan man dễ sa vào kiểu bài văn biểu cảm.

Bài học của chúng ta đến đây là kết thúc, cảm ơn thầy cô và các em!