KIỂM TRA BÀI CŨ:
Thế nào là rút gọn câu? Nêu tác dụng của việc rút gọn câu?
Khi nói, hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn.
- Làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước; ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người.
Câu 1
Trong các câu sau, câu nào là câu rút gọn?
Mùa xuân đến rồi!
Ngày mai, tôi đi chợ.
Học ăn, học nói, học gói, học mở.
Nam là học sinh giỏi.
KIỂM TRA BÀI CŨ
A. Chủ ngữ
B. Vị ngữ
C. Bổ ngữ
D. Trạng ngữ
Câu "Cần ra sức phấn đấu để cuộc sống của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn" được rút gọn thành phần nào?

Câu 2: Có nên sử dụng câu rút gọn như trường hợp dưới đây không? Vì sao?
Thầy giáo gọi Hưng lên kiểm tra bài cũ, Hưng chần chừ không muốn lên.
Thầy: Em có học bài không?
Hưng: Không.
Cho tình huống sau: Nhóm bạn đang chơi ngoài sân trường , bỗng có mưa, Nam kêu lên :
- Mưa !
Bạn Nga bảo đó chỉ là một từ , Tùng lại bảo đó là một câu.
Theo em bạn nào đúng ?
CÂU ĐẶC BIỆT
Tiết 85: TIẾNG VIỆT
I. Thế nào là câu đặc biệt?
*Ví dụ:
Cho ba câu sau:
Ôi, em Thuỷ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm em tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp .
(Khánh Hoài)
Câu màu đỏ trong ví dụ trên có cấu tạo như thế nào? Hãy lựa chọn câu trả lời đúng?
a. Đó là một câu bình thường có đủ chủ ngữ- vị ngữ.
b. Đó là một câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ, vị ngữ.
c. Đó là một câu không thể có chủ ngữ, vị ngữ.
Tiết 85:
Câu đặc biệt
I. THẾ NÀO LÀ CÂU ĐẶC BIỆT
1. Xét ví dụ :
Ôi, em Thủy ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp.
Ví dụ 1:
Ví dụ 2:
Cây tre Việt Nam. Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng , thủy chung , can đảm.
Đó là câu không thể có chủ ngữ, vị ngữ.
Tiết 85:
câu đặt biệt
I. THẾ NÀO LÀ CÂU ĐẶC BIỆT
1. Xét ví dụ :
Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp.
2. Kết luận :
Câu đặc biệt là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ, vị ngữ
Ví dụ 1:
Ví dụ 2:
Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng , thủy chung , can đảm.
Ôi, em Thủy !
Cây tre Việt Nam.
CÂU ĐẶC BIỆT
* Ghi nhớ sgk T 28.
BÀI TẬP ÁP DỤNG:
Trong 2 câu in đỏ sau, câu nào là câu đặc biệt?

a) - Cậu gặp anh ấy bao giờ?
- Một đêm mùa xuân.
 Câu rút gọn.
b) Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
 Câu đặc biệt.
Câu có cấu tạo theo mô hình chủ ngữ, vị ngữ nhưng lược bỏ một số thành phần
Câu không có cấu tạo theo mô hình chủ ngữ, vị ngữ.
- Dựa vào ngữ cảnh có thể khôi phục lại thành phần lược bỏ
- Không thể khôi phục lại thành phần lược bỏ
Ví dụ : - Cậu gặp anh ấy bao giờ?
- Một đêm mùa xuân.
Ví dụ : - Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
Khôi phục lại thành phần lược bỏ: - Tôi đã gặp anh ấy vào một đêm mùa xuân.
- Không thể khôi phục lại thành phần chủ ngữ, vị ngữ
So sánh cấu tạo câu rút gọn và câu đặc biệt
Hãy gọi tên cho các câu in đậm (màu vàng) trong các ví dụ dưới đây:
CÂU ĐẶC BIỆT
CÂU RÚT GỌN
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
- Chị gặp anh ấy bao giờ?
Một đêm mùa xuân.
- Chị gặp anh ấy bao giờ?
Chị gặp anh ấy vào một đêm mùa xuân.
CÂU BÌNH THƯỜNG
Tiết 85:
Câu đặt biêt
I. THẾ NÀO LÀ CÂU ĐẶC BIỆT
1. Xét ví dụ :
2. Kết luận :
* Ghi nhớ sgk T 28.
3. Lưu ý :
Cần phân biệt câu đặc biệt với câu bình thường và câu rút gọn
CÂU ĐẶC BIỆT
CÂU RÚT GỌN
CÂU BÌNH THƯỜNG
Là câu không thể có chủ ngữ và vị ngữ.
Là câu có đủ cả chủ ngữ và vị ngữ
Vốn là câu bình thường nhưng bị rút gọn CN, VN hoặc cả C-V, nhưng có thể căn cứ vào tình huống cụ thể để khôi phục lại các thành phần đã bị rút gọn
II. Tác dụng của câu đặc biệt
Tiết 85:
Câu đặc biệt
II. TÁC DỤNG CỦA CÂU ĐẶC BIỆT
Tiết 85:
Câu đặc biệt
I. THẾ NÀO LÀ CÂU ĐẶC BIỆT
Câu đặc biệt là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ, vị ngữ
* Ghi nhớ sgk T 28.
II. TÁC DỤNG CỦA CÂU ĐẶC BIỆT
- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng
Bộc lộ cảm xúc
- Gọi đáp
* Ghi nhớ sgk T 29.
Bài tập nhanh :
Chỉ ra và nêu tác dụng của các câu đặc biệt trong những trường hợp sau:
Gió. Mưa. Não nùng.
( Nguyễn Công Hoan)
b. . Các cánh quân đã sẵn sàng cho trận tấn công lịch sử.
c. Trời ơi! Trời ơi!
Dũng ơi!
( Nguyên Hồng)
Sài Gòn. Mùa xuân năm 1975
Mợ chết mất!
Tiết 85:
Câu đặc biệt
LUYỆN TẬP
Bài tập 1+2: Tìm câu đặc biệt, câu rút gọn và nêu tác dụng trong các đoạn văn sau:
a) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng, dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. Nghĩa là phải ra sức giải thích, truyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh)
b) Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh, uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như đôi gọng kìm, rồi thoắt cái lao nhanh xuống hang sâu. Ba giây ... Bốn giây ... Năm giây ... Lâu quá!
(Vũ Tú Nam)
c) Sóng ầm ập đập vào những tảng đá lớn ven bờ. Gió biển thổi lồng lộng. Ngoài kia là ánh đèn sáng rọi của một con tàu. Một hồi còi.
(Nguyễn Trí Huân)
d) Chim sâu hỏi chiếc lá:
- Lá ơi! Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
(Trần Hoài Dương)
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(1)
(1)
(2)
(3)
(2)
(3)
(4)
(4)
Tác dụng
Làm cho câu gọn hơn, tránh lặp lại những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước.
Xác định thời gian (2), ( 3), (4);
Bộc lộ cảm xúc(5)
Thông báo sự tồn tại của sự vật-còi tàu xuất hiện
Bài tập 1, 2:
a
b
c
d
Đoạn
- Gọi đáp (2)
- Làm cho câu gọn hơn, tránh lặp lại từ ngữ xuất hiện trong câu đứng trước (3) ,(4)
III. LUYỆN TẬP
Trong đoạn trích sau đây, những câu nào là câu đặc biệt ? Chúng được sử dụng nhằm mục đích gì?

Mọi người lên xe đã đủ. Cuộc hành trình tiếp tục. Xe chạy giữa cánh đồng hiu quạnh. Và lắc. Và xóc.
( Trần Cư )
CÂU ĐẶC BIỆT
TÁC DỤNG
Và lắc. Và xóc.
Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự vật , hiện tượng
Bài tập 3.
Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 câu) tả cảnh quê hương em, trong đó có một vài câu đặc biệt.

Gợi ý:
Mùa thu! Bầu trời trong xanh lộng gió. Tiếng chim líu lo trước hiên nhà. Nắng nhảy nhót phía trước con đường làng quanh co uốn khúc. Con sông nước chảy hiền hòa, ôm lấy làng quê như người mẹ dịu hiền đang vỗ về đứa con yêu. Cây bàng già, cành khẳng khiu, da xù xì đang cất giọng tâm tình với mấy trẻ nhỏ dưới một sắc vàng quen thuộc. Ôi! Yêu biết mấy mùa thu quê hương.


Đ
Đ
Đ
0 đ
0 đ
A
B
C
D
E
F
Nhóm I
10 đ
Đ
Đ
Đ
40 đ
30 đ
20 đ
Đ
S
Nhóm II
Nhóm III
Nhóm IV
Trò chơi ô chữ
10
0
50 đ
60 đ
Đ
Đ
Đ
0 đ
0 đ
10 đ
Đ
Đ
Đ
40 đ
30 đ
20 đ
Đ
S
10
0
50 đ
60 đ
Đ
Đ
Đ
0 đ
0 đ
10 đ
Đ
Đ
Đ
40 đ
30 đ
20 đ
Đ
S
10
0
50 đ
60 đ
Đ
Đ
Đ
0 đ
0 đ
10 đ
Đ
Đ
Đ
40 đ
30 đ
20 đ
Đ
S
10
0
50 đ
60 đ
Chúc các em học tốt.
Chúc sức khỏe quý thầy cô.
Thảo luận nhóm
Mỗi nhóm thực hiện một đoạn thoại, đề tài tự chọn, có sử dụng câu đặc biệt và nêu công dụng của nó.

3