MÔN:NGỮ VĂN 9
B2. Lập dàn ý
1.Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận
2. Thân bài
a.Khái quát chung.
- Những sáng tác của Nguyễn Duy sâu lắng và thấm đẫm cái hồn của ca dao, dân ca Việt Nam. Thơ ông không cố tìm ra cái mới mà lại khai thác, đi sâu vào cái nghĩa tình muôn đời của người Việt
- Ánh trăng của Nguyễn Duy sáng tác năm 1978 khi đất nước đã hòa bình, thống nhất 3 năm.
- Ánh trăng mang sức sống nối liền quá khứ - hiện tại là tấm gương trăng để soi lòng, thức tỉnh lương tri con người với một thời để nhớ.
b. Phân tích, chứng minh
B1. Hình ảnh trăng trong kí ức tuổi tuổi thơ của nhà thơ và trong chiến tranh
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ.
-Hồi nhỏ: với đồng; với sông; với bể: điệp từ “với” được lặp lại ba lần càng tô đậm thêm sự gắn bó, chan hòa của con người với thiên nhiên, với những tươi đẹp của tuổi thơ.
-“Hồi chiến tranh ở rừng” những năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh, “vầng trăng thành tri kỉ” -> trăng là người bạn thân thiết, tri âm tri kỉ, là đồng chí cùng chia sẻ những vui buồn trong chiến trận, những phiên gác giữa rwungf khuya lạnh lẽo, những tối nằm yên giấc dưới màn trời đen đặc, người lính đều có vầng trăng làm bạn.
- Trăng ở bên bầu bạn, cùng cảm nhận cái giá buốt nơi “rừng hoang sương muối” (Đồng chí) cùng trải qua bao gian khôt của cuộc sống chiến đấu, chùng chia sẻ ngọt bùi, đồng cam cộng khổ, cùng hân hoan trong niềm vui thắng trận, cùng xao xuyến, bồn chồn, khắc khoải nỗi nhớ nhà.
- Vầng trăng trong quá khữ đẹp làm sao: “Trần trụi với thiên nhiên/ hồn nhiên như cây cỏ”-> phép liên tưởng đầy tính nghệ thuật, so sánh đọc đáo cho ta thấy rõ hơn vẻ đẹp bình dị, mộc mạc, trong sáng, rất đỗi vô tư, hồn nhiên của vầng trăng. Đó cũng là hình ảnh con người lúc bấy giờ: vô tư, hồn nhiên trong sáng.
- Tình cảm thắm thiết với vầng trăng “khong quên vầng trăng tình nghĩa”
Vầng trăng đã gắn bó thân thiết với con người từ nhỏ đến lúc trưởng thành, cả trong hạnh phúc và gian lao
- Trăng là vẻ đẹp của đất nước bình dị, hiền hậu; của thiên nhiên vĩnh hằng tươi mát, thơ mộng
- Trăng không những trở thành tri kỉ mà đã trở thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình.
B2. Vầng trăng trong hiện tại
- Hoàn cảnh sống:
+ Đất nước hòa bình
+ Hoàn cảnh sống thay đổi: xa dời cuộc sống giản dị của quá khứ, con người được sống sung túc trong “ánh điện cửa gương” – cuộc sống đầy đủ tiện nghi hiện đại khép kín trong căn phòng hiện đại, xa dời thiên nhiên.
- “Vầng trăng đi quan ngõ – như người dưng qua đường”
+ Vầng trăng bây giờ đối với người lính năm xưa chỉ là dĩ vẵng, dĩ vãng nhạt nhòa của quãng thời gian xa xôi nào đó
+ Biện pháp nhân hóa, so sánh -> “vầng trăng tình nghĩa” trở thành người dưng qua đường”. Vẫng trăng vẫn đi qua ngõ, vẫn tròn đầy, vẫn thủy chung tình nghĩa nhưng con người đã quên trăng, hờ hững, lạnh nhạt, dửng dưng đến vô tình. Trăng giờ đây bỗng trở thành người xa lạ, chẳng còn ai nhớ, chẳng còn ai biết.
-> khi thay đổi hoàn cảnh, con người có thể dễ dàng quên đi quá khứ, có thể thay đổi về tình cảm. Nói chuyện quên nhớ ấy, nhà thơ đã phản ánh một sự thật trong xã hội thời hiện đại.
Con người gặp lại vầng trăng trong một tình huống bất ngờ:
+Tình huống mất điện, phòng tối om.
+ “Vội bật tung”: vội vàng, khẩn trương -> bắt gặp vầng trăng
-> Đây là khổ thơ quan trọng trong cấu tứ toàn bài. Chính cái khoảnh khắc bất ngờ ấy đã tạo nên bước ngoặt trong mạch cảm xúc của nhà thơ. Sự xuất hiện bất ngờ của vầng trăng khiến nhà thơ ngỡ ngàng, bối rối, gợi lại cho nhà thơ bao kỉ niệm nghĩa tình.
B3. Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước vầng trăng
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng.
- Từ “mặt” được dùng với nghĩa gốc và nghĩa chuyển- mặt trăng, mặt người – trăng và người đối diện đàm tâm.
- Với tư thế “ngửa mặt lên nhìn mặt” người đọc cảm nhận sự lặng im, thành kính và trong phút chốc cảm xúc dâng trào khi gặp lại vầng trăng: “có cái gì rưng rưng”. Rưng rưng của những niềm thương nỗi nhớ, của những lãng quên lạnh nhạt với người bạn cố tri; của một lương tri đang thức tỉnh sau những ngày đắm chìm trong cõi u mê mộng mị; rưng rưng của nỗi ân hận ăn năn về thái độ của chính mình trong suốt thời gian quan. Một chút áy náy, một chút tiếc nuối, một chút xót xa đau lòng, tất cả đã làm nên cái “rưng rưng”, cái thổn thức trong sâu thẳm trái tim người lính.
-Trong phút giây nhân vật trữ tình nhìn thẳng vào trăng – biểu tượng đẹp đẽ của một thời xa vắng, nhìn thẳng vào tâm hồn của mình, bao nhiêu kỉ niệm chợt ùa về chiếm trọn tâm tư. Kí ức về quãng đời ấu thơ trong sáng, về lúc chiến tranh máu lửa, về cái ngày xưa hồn hậu hiện lên rõ dần theo dòng cảm nhậ trào dâng “như là đòng là bể; như là sông là đồng” Đồng , sông, bể, rừng những hình ảnh gắn bó nơi khoảng trời kỉ niệm.
-> Cấu trúc song hành của hai câu thơ, nhịp điêu dồn dập cùng biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ, liệt kê như muốn khắc họa rõ hơn kí ức về thời gian gắn bó chan hòa vơi sthieen nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu nặng, nghĩa tình, tri kỉ. Chính thứ ánh sáng dung dị, đôn hậu đó của trăng đã chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm tình vốn tưởng chừng ngủ quên trong góc tối tâm hồn người lính. Chất thơ mộc mạc châm thành như vầng trăng hiền hòa, ngôn ngữ hàm súc, giàu tình biểu cảm đã đánh động tình cảm nơi người đọc.
- Hình ảnh “trăng cứ tròn vành vạnh” là tượng trưng cho quá khứ nghĩa tình, thủy chung, đầy đặn, bao dung, nhân hậu.
- Hình ảnh “trăng im phăng phắc” mang ý nghĩa nghiệm khắc nhắc nhở, là sự trách móc trong lặng im. Chính cái im phăng phắc của vầng trăng đã đánh thức con người, làm xáo động tâm hồn người lính năm xưa. Con người “giật mình” trước ánh trăng là sự bừng tỉnh của nhân cách, là sự trở về với lương tâm trong sạch, tốt đẹp. Đó là lời ân hận, ăn năn, day dứt, làm đẹp con người
- Nhắc nhở con người hãy sống ân nghĩa chung thủy với thiên nhiên, quá khứ -> củng cố thái độ sống UNNN
C. Đánh giá nghệ thuật
Thể thơ 5 chữ, phương thức biểu đạt tự sự kết hợp với trữ tình.
Giọng thơ mang tính tự bạch, chân thành sâu sắc.
Hình ảnh vầng trăng – Ánh trăng mang nhiều tầng ý nghĩa.
3. Kết bài: khẳng định giá trị, ý nghĩa của bài thơ.