TÂY TIẾN
QUANG DŨNG
TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả :
CHÂN DUNG NHÀ THƠ QUANG DŨNG
Vợ và con trai nhà thơ Quang Dũng

Cựu chiến binh Tây Tiến
Tranh của nhà thơ Quang Dũng.
Sáng tác chính: Mây đầu ô (thơ, 1968), Thơ văn Quang Dũng (tuyển thơ văn, 1988)
Phong cách thơ: phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa
Năm 2001, được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả: Quang Dũng

111
1. Tác giả :
- Tên khai sinh : Bùi Đình Diệm (1921 – 1988).
- Quê quán: Phượng Trì - Đan Phượng – Hà Tây (nay thuộc Hà Nội).
- Tác giả tiêu biểu của thơ ca chống Pháp.
- Nghệ sĩ đa tài: Làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc. Được biết nhiều với tư cách là nhà thơ  dấu ấn hội hoạ và âm nhạc in đậm trong các thi phẩm.
2. Văn bản:
* Hoàn cảnh ra đời ?
- Hiểu biết về đơn vị Tây Tiến:
+ Thời gian thành lập?
+ Nhiệm vụ chủ yếu?
+ Địa bàn đóng quân, chiến đấu?
+ Thành phần?
2. Văn bản:
Hoàn cảnh ra đời :

* Đơn vị Tây Tiến:
- Nhiệm vụ : Phối hợp với bộ đội Lào, bảo vệ biên giới Việt – Lào và miền Tây Bắc Bộ của Việt Nam.
- Địa bàn hoạt động: Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, miền Tây Thanh Hoá (Việt Nam), Sầm Nưa (Lào)  địa bàn rộng lớn, hoang vu, hiểm trở, rừng thiêng nước độc
- Thành phần : Phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên; điều kiện chiến đấu gian khổ, thiếu thốn về vật chất, bệnh sốt rét hoành hành dữ dội. Tuy vậy, họ vẫn sống rất lạc quan, vẫn giữ cốt cách hoà hoa, lãng mạn.
- Sau một thời gian hoạt động ở Lào, trở về Hoà Bình thành lập Trung đoàn 52.
- QD ra nhập Tây Tiến vào cuối 1947 và làm đại đội trưởng. Cuối 1948, ông chuyển công tác. Quá nhớ ĐV và đồng đội, ông viết bà thơ.
- Ban đầu có tên “ Nhớ Tây Tiến”, in trong tập “ Mây đầu ô”

Hình ảnh minh họa đoàn
quân Tây Tiến
MỘT SỐ HÌNH ẢNH TÂY BẮC
II. Đọc hiểu văn bản khái quát
Đọc và tìm bố cục:
Đọc
Tìm bố cục: 4 phần
- Phần 1: “Sông Mã ... thơm nếp xôi”:
 Khung cảnh thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân gian khổ, hào hùng của người lính Tây Tiến.
- Phần 2: “Doanh trại ... hoa đong đưa”:
 Những kỉ niệm đẹp về tình quân dân trong đêm liên hoan và cảnh sông nước miền Tây thơ mộng.
- Phần 3: “Tây Tiến đoàn ... khúc độc hành”:
 Chân dung người lính Tây Tiến trong sự hi sinh bi tráng
- Phần 4: “Tây Tiến ... chẳng về xuôi”:
 Lời thề gắn bó với đoàn quân Tây Tiến
III. Đọc hiểu cụ thể
1. Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
a. Cảm xúc mở đầu: Hai câu đầu:
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi,
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi.”
Mở đầu bằng nỗi nhớ và cất lên thành tiếng gọi tha thiết.
Sông Mã: Con sông miền Tây gắn bó như người bạn, người đồng chí
Nhớ chơi vơi: vẽ ra trạng thái cụ thể của nỗi nhớ, hình tượng hoá nỗi nhớ: da diết, khắc khoải, không nguôi, không yên, không thể kìm nén.
NT thể hiện:
+ Hình thức tiếng gọi
+ Điệp từ “Nhớ” – 2 lần
+ Điệp vần “Ơi”
=> Tác dụng: Tô đậm nỗi nhớ da diết, khắc khoải.

III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
* Một Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội
- Thời tiết khắc nghiệt: Sương mù mênh mông, dày đặc phủ kín núi rừng khiến đường hành quân thêm gian khổ.
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”
Có thể so sánh?
Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
( CLV)
Mênh mông 4 mặt sương mù ( Tố Hữu)


“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”
III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
* Một Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội
- Thời tiết khắc nghiệt:
- Địa thế hiểm trở với núi non hùng vĩ, điệp trùng.
“ Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống
+ Điệp từ “Dốc” 2 lần trong 1 câu thơ => Núi điệp trùng
+ Sử dụng nhiều từ láy gợi hình => Gợi độ cao, xa, hoang sơ, gập ghềnh khó đi của cung đường vượt núi
+ NT nhân hóa qua từ “Ngửi trời”- Tả độ cao rợn ngợp của núi, chân đạp trên mây, súng chạm tới trời.
+ NT đối + điệp từ: Ngàn thước lên >< ngàn thước xuống => Diễn tả dốc núi cao, dựng đứng vô cùng hùng vĩ, dữ dội.

III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
* Một Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội
- Thời tiết khắc nghiệt:
- Địa thế hiểm trở với núi non hùng vĩ, điệp trùng
- Thiên nhiên dữ dội, kì bí với nhiều thác ghềnh, thú dữ:
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
+ Từ láy: Chiều chiều, Đêm đêm => thời gian thường xuyên, liên tục
+ NT nhân hóa : Gầm thét, trêu người => Tô đậm dữ dội, kì bí của thiên nhiên
=> Nguy hiểm, cái chết thường trực ám ảnh con người.

III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
* Một Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội
- Thời tiết khắc nghiệt:
- Địa thế hiểm trở với núi non hùng vĩ, điệp trùng
- Thiên nhiên dữ dội, kì bí với nhiều thác ghềnh, thú dữ:
* Thấp thoáng một Tây Bắc thơ mộng, trữ tình, ấm áp tình quân dân:
- Tây Bắc thơ mộng, trữ tình:
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”
+ Bút pháp lãng mạn: gợi không gian huyền ảo
+ Đêm hơi: Làn sương mỏng bồng bềnh như hơi thở người lính
+ Ẩn dụ: Hoa về - ngọn đuốc lung linh như bông hoa lửa di chuyển trong đêm sương.
+ Câu thơ với nhiều thanh bằng: Tạo cảm giác nhẹ nhàng, thư thái



III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
* Một Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội
- Thời tiết khắc nghiệt:
- Địa thế hiểm trở với núi non hùng vĩ, điệp trùng
- Thiên nhiên dữ dội, kì bí với nhiều thác ghềnh, thú dữ:
* Thấp thoáng một Tây Bắc thơ mộng, trữ tình, ấm áp tình quân dân:
- Tây Bắc thơ mộng, trữ tình:
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
+ Hình ảnh ẩn dụ “mưa xa khơi” => Gợi cảm giác bình yên, lãng mạn của núi rừng. Tây Bắc như biển khơi và những ngôi nhà sàn như những con thuyền đang bồng bềnh trong biển mưa.
+ Câu thơ toàn thanh bằng: Cảnh thơ mộng; Tâm trạng con người: thư thái, bình yên
III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
* Một Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ, dữ dội
- Thời tiết khắc nghiệt:
- Địa thế hiểm trở với núi non hùng vĩ, điệp trùng
- Thiên nhiên dữ dội, kì bí với nhiều thác ghềnh, thú dữ:
* Thấp thoáng một Tây Bắc thơ mộng, trữ tình, ấm áp tình quân dân:
- Tây Bắc thơ mộng, trữ tình:
- Tây Bắc ấm áp tình quân dân
“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói,
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.
+ Cảnh tượng thật đầm ấm: Sau chặng đường hành vất vả, người lính quây quần bên nồi cơm bốc khói
+ Bát xôi tỏa khói được trao từ tay “em”: làm ấm lòng người chiến sĩ, xua tan mọi mệt mỏi


III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
Cuộc hành quân gian khổ nhưng hào hùng của người lính Tây Tiến:
* Thiên nhiên đã vắt kiệt sức lực của người lính, không ít người lính đã hi sinh:
“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời
Có hai cách hiểu:
+ Người lính quá mỏi mệt nên kiệt sức, gục lên súng mũ ngủ thiếp đi
+ Người lính đã hi sinh
+ Cách nói chủ động + khẩu khí ngang tàng => Tô đậm khí phách rắn rỏi, tư thế thanh thản của người lính trước gian khổ, hi sinh.
* Đặc biệt trong gian khổ, người lính vẫn rất lãng mạn, lạc quan, yêu đời, vui nhộn:
Lãng mạn: Cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, con người
Lạc quan, yêu đời, vui nhộn: “ Heo hút cồn mây súng ngửi trời”



III. Đọc hiểu cụ thể
Đoạn 1: Thiên nhiên Tây Bắc và những cuộc hành quân của người lính Tây Tiến.
Cảm xúc mở đầu:
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc
Cuộc hành quân gian khổ nhưng hào hùng của người lính Tây Tiến:
Khái quát vẻ đẹp TN? Con người?
- Vẻ đẹp của thiên nhiên TB:
+ Hoang sơ, hiểm trở, dữ dội, hùng vĩ
+ Thơ mộng, trữ tình
- Vẻ đẹp của người lính Tây Tiến:
+ Dũng cảm, kiên cường trước khó khăn, gian khổ
+ Tâm hồn: Lãng mạn, lạc quan, yêu đời
2. Đoạn 2: Kỉ niệm về tình quân dân thắm thiết và cảnh sông nước miền Tây.
a. 4 câu đầu: Kỉ niệm về đêm “hội đuốc hoa”
“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”
Bừng lên gợi:
+ Không khí tưng bừng, rộn ràng của đêm hội
+ Ánh sáng rực rỡ của đuốc lửa, xiêm áo, ánh mắt say mê
+ Âm thanh rộn ràng của khèn man điệu
Kìa em: Tâm trạng ngỡ ngàng, ngạc nhiên, say mê, thích thú
Chủ nhân đêm hội là những cô gái TB: Ngày thường lam lũ, đêm nay hóa thành nàng tiên núi rừng => Xây hồn thơ cho anh lính trẻ.
Ngọn lửa và tình người đêm hội đã sưởi ấm tâm hồn anh lính xa nhà.
- Liên hệ:
Nhân vật trung tâm của buổi liên hoan văn nghệ
2. Đoạn 2: Kỉ niệm về tình quân dân thắm thiết và cảnh sông nước miền Tây.
4 câu đầu: Kỉ niệm về đêm “hội đuốc hoa”
4 câu sau: Kỉ niệm về sông nước miền Tây
“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy,
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ.
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”
Thiên nhiên TB giăng mắc màu sương: So sánh “Chiều sương” với “sương lấp” => lặng tờ, hoang dại, thơ mộng, trữ tình
Cảnh chỉ được gợi nhưng mang hồn: Hồn lau, Hoa đong đưa..
Làm nên vẻ đẹp lặng tờ, hoang dại, thơ mộng, trữ tình của TB
Trên nền thiên nhiên ấy là hình ảnh con người:
+ Dáng người trên độc mộc: Là cô gái TB, anh bộ đội chèo thuyền trên sông
+ Hoa đong đưa: NT nhân hóa, ẩn dụ: Gợi dáng vẻ mềm mại, duyên dáng
=> Tư thế con người: Vững chãi, rắn rỏi, khỏe khoắn trên nền thiên nhiên thơ mộng, trữ tình.



3. Đoạn 3: Chân dung người lính Tây Tiến
* Cảm hứng: Hiện thực + lãng mạn; Bi + hùng => Cảm hứng bi tráng
* Ngoại hình người lính: Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm.
Thiếu thốn, gian khổ và bệnh sốt rét khiến thân hình người lính tiều tụy: Da xanh, tóc rụng đến trọc đầu
* Nhưng ẩn sau đó là sức mạnh nội tâm:
+ Dữ oai hùm: Ẩn dụ
+ Mắt trừng: Ý chí sục sôi, căm thù cháy bỏng: “Mộng” – Mộng giết giặc
+ Cách nói chủ động ( Không mọc tóc), NT đối => Dáng vẻ ngang tàng, rắn rỏi, ý chí kiêu hùng, sắt đá của người lính.
* Tâm hồn lãng mạn, hào hoa: “ Đêm mơ Hà Nội dáng Kiều thơm”
+ Dáng Kiều thơm: Dáng dấp người yêu, người thương nơi quê nhà
+ Giữa chiến trường ác liệt vẫn nhớ, vẫn mơ
=> Cảm hứng có bi nhưng không lụy => thấy cái gian khổ của chiến tranh nhưng cũng cảm nhận được vẻ oai hùng, lãng mạn của người lính
=> Lãng mạn nhưng không làm con người yếu đuối, đớn hèn. Trái lại trở thành động lực và niềm tin cho người lính.


3. Đoạn 3: Chân dung người lính Tây Tiến
* Cảm hứng:
* Ngoại hình người lính:
* Nhưng ẩn sau đó là sức mạnh nội tâm:
* Tâm hồn lãng mạn, hào hoa:
* Lí tưởng sống và khát vọng cao đẹp:
“ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”
+ Đời xanh: Tuổi trẻ - Đẹp đẽ, quý giá biết bao
+ Nhưng vì tổ quốc sẵn sàng dâng hiến, hi sinh
+ “Chẳng tiếc” – Dâng hiến tự nguyện, không đắn đo, do dự
Tinh thần: Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh.
Liên hệ :
+ Bài thơ về tiểu đội xe không kính - Phạm Tiến Duật
+ Trường ca Những người đi tới biển - Thanh Thảo:
Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình
( Những tuổi hai mươi làm sao không tiếc)
Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?


3. Đoạn 3: Chân dung người lính Tây Tiến
* Cảm hứng:
* Ngoại hình người lính:
* Nhưng ẩn sau đó là sức mạnh nội tâm:
* Tâm hồn lãng mạn, hào hoa:
* Lí tưởng sống và khát vọng cao đẹp:
* Sự hi sinh bi tráng: “Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành”
- Hiện thực khốc liệt của chiến tranh: Cái chết, sự hi sinh được nhắc tới 3 lần trong 1 đoạn thơ.
- Cái bi bị mờ đi bởi cái hùng nhờ:
+ Những từ Hán Việt => Trang trọng, thiêng liêng
+ Hình ảnh ước lệ “áo bào”=> Sang trọng hóa sự hi sinh
+ Cách nói giảm, tránh “Về đất” => giảm nhẹ nỗi đau, bất tử hóa người lính.
+ Thay mặt đồng đội, nhân dân, sông Mã lại tấu lên khúc nhạc hùng vĩ đón những người con ưu tú về đất mẹ. “Gầm”
+ Biện pháp nhân hoá + động từ “Gầm” => âm thanh dữ dội, hào hùng
át đi cảm xúc bi thương; gợi về sự ra đi của những anh hùng nghĩa sĩ thuở xưa

4. Đoạn 4: Lời thề gắn bó với Tây Tiến và Tây Bắc yêu thương
- Cảm xúc: Trùng xuống, lắng sâu
4 câu thơ là lời thề:
+ Người lính Tây Tiến chỉ trở về khi tổ quốc giành thắng lợi
+ Cách nói đối lập:
Sầm Nứa >< về xuôi
(tâm hồn) (thể xác)
=> Sự gắn bó sâu nặng với đoàn quân Tây Tiến: dù đã rời xa nhưng tâm hồn, tình cảm vẫn đi cùng đồng đội, vẫn gắn bó máu thịt với những ngày, những nơi đã đi qua
=> Tâm hồn mỗi người lính TT mãi mãi gắn bó với mảnh đất Tây Bắc yêu thương.


III. TỔNG KẾT: Ghi nhớ (SGK)
1. Nội dung: Khắc họa thành công:
Vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc: Vừa hùng vĩ, dữ dội, vừa thơ mộng, trữ tình
Vẻ đẹp của người lính Tây Tiến: dũng cảm, kiên cường, lãng mạn, hào hoa
2. Nghệ thuật:
Cảm hứng lãng mạn
Âm điệu bi tráng
Kết hợp thơ + nhạc + họa

Câu 1: Bài thơ “Tây Tiến được sáng tác vào năm nào?
CỦNG CỐ
1946
1947
1948
1949
Câu 2: Chọn đáp án đúng với đặc điểm thiên nhiên Tây bắc?
CỦNG CỐ
A. Hoang vu, dữ dội
B. Hùng vĩ, dữ dội
C. Tươi đẹp, trữ tình
D. Thơ mộng, trữ tình
Câu 3: Vẻ đẹp của người lính Tây Tiến qua bài thơ?
CỦNG CỐ
A. Dũng cảm, kiên cường
B. Tâm hồn lãng mạn
C. Lạc quan, yêu đời
D. Cả 3 đáp án trên
Câu 4: Nghệ thuật đặc sắc của “Tây Tiến”
CỦNG CỐ
A. Cảm
B. Tâm hồn lãng mạn
C. Lạc quan, yêu đời
D. Cả 3 đáp án trên