Lí Công U?n
(974 - 1028)
1. Tác giả
Lí Công Uẩn (974-1028) - tức Lí Thái Tổ
Quê: Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh.
Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn và lập được nhiều chiến công.
Khi Lê Ngọa Triều mất ông được triều thần tôn lên làm vua.
- Là người đầu tiên sáng lập vương triều Lí.
Bức cuốn thư “Chiếu dời đô” ở Đền Đô- Bắc Ninh
Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô, nhà Chu đến vua Thành Vương ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam Đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo việc cũ của Thương,Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương: Ở vào nơi trung tâm trời đất, được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây, lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước, cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?
2. Thể loại : Chiếu

- Đặc điểm
+ Mục đích: Là thể văn do vua dùng để ban bố mệnh lệnh.
+ Nội dung: Thường thể hiện một tư tưởng lớn lao, có ảnh hưởng đến triều đại, vận mệnh đất nước.
+ Hình thức: Viết bằng văn xuôi hoặc văn biền ngẫu.

Cảnh nhà Vua ban chiếu
03/09/2021
Quyết định của nhà vua
Bố cục:
Phần 1: “từ đầu … không thể không dời đổi”
Lý do dời đô
Phần 2: “Tiếp theo…muôn đời”
Lý do chọn thành đại la làm kinh đô mới
Phần 3: Còn lại
“Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô; nhà Chu đến vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển rời ? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mện trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đâu xót về việc đó, không thể không dời đổi…”
“…Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô; nhà Chu đến vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển rời ? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh…”
Trong lịch sử:
+ Nhà Thương 5 lần dời đô
+ Nhà Chu 3 lần dời đô
Mục đích:
+Muốn đóng đô ở nơi trung tâm
+ Mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu.
+ trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân
Kết quả:
+ Vận nước lâu dài
+ Phong tục phồn thịnh
“…Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi…”
-Thực tế hai nhà Đinh, Lê:
+ Cứ đóng yên đô thành ở Hoa Lư
-Nguyên nhân:
+ Theo ý riêng mình
+ Khinh thường mệnh trời
+ Không noi theo dấu cũ Thương, Chu.
Kết quả:
+ Triều đại không được lâu bền
+ Số vận ngắn ngủi
+ Trăm họ hao tốn
+ Muôn vật không được thích nghi.
“…Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi…”
Nhận xét về hình thức của câu văn:
“…Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi…”
Nhận xét về hình thức của câu văn:
Đường vào cố đô Hoa Lư
Toàn cảnh Hoa Lư – Ninh Bình
-Thực tế hai nhà Đinh, Lê:
+ Cứ đóng yên đô thành ở Hoa Lư
-Nguyên nhân:
+ Theo ý riêng mình
+ Khinh thường mệnh trời
+ Không noi theo dấu cũ Thương, Chu.
Kết quả:
+ Triều đại không được lâu bền
+ Số phận ngắn ngủi
+ Trăm họ hao tốn
+ Muôn vật không được thích nghi.
Trong lịch sử:
+ Nhà Thương 5 lần dời đô
+ Nhà Chu ba lần dời đô
Mục đích:
+Muốn đóng đô ở nơi trung tâm
+ Mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu.
+ trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân
Kết quả:
+ Vận nước lâu dài
+ Phong tục phồn thịnh
Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục, lời văn biền ngẫu, cân xứng, nhịp nhàng
“…Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi…”
Lý do dời đô
Lập luận chặt chẽ, có lý, có tình
Trong lịch sử
Vững bền, thịnh vượng
Nhà Thương năm lần dời đô, nhà Chu ba lần dời đô
Trong thực tế
Nhà Đinh, Lê không dời đô
Triều đại ngắn ngủi, suy yếu
Tất yếu lịch sử
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương:Ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Đại thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt Ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của đế vương muôn đời.
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương:Ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Đại thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt Ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của đế vương muôn đời.
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương:Ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt Ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của đế vương muôn đời.

Kinh đô cũ của Cao Vương
- Ở nơi trung tâm trời đất, đúng ngôi nam bắc đông tây.
- Thế rồng cuộn hổ ngồi, nhìn sông dựa núi, rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng.
Đầu mối giao lưu, chốn hội tụ của bốn phương
Mảnh đất hưng thịnh, muôn vật phong phú, tốt tươi
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương:Ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt Ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của đế vương muôn đời.
Về vị thế địa lí
Lập luận chặt chẽ, phân tích dẫn chứng toàn diện lời văn biền ngẫu, cân xứng nhịp nhàng
Về lịch sử
Đại la hội tụ mọi điều kiện để trở thành kinh đô của đất nước
Về tiềm năng
Về vị thế chính trị - văn hóa
“…Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi ấy để định chỗ ở . Các khanh nghĩ thế nào?”
- Cách kết thúc mang tính chất đối thoại trao đổi, tạo sự đồng cảm giữa vua với thần dân, vừa thể hiện tính quyết đoán của đấng minh quân, vừa thể hiện được tinh thần dân chủ của vua tôi nhà Lí.
=> Thể hiện nguyện vọng dời đô của nhà vua phù hợp với nguyện vọng của nhân dân
=> Quyết định chọn Đại La làm kinh đô mới
Các công trình kiến trúc nổi tiếng được xây dựng từ thời nhà Lý
Chùa Một Cột
Văn miếu Quốc Tử Giám
Khu di tích Hoàng thành Thăng Long được phát hiện năm 2003 và được công nhận là di tích cấp quốc gia
TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật:
Bài chiếu có sức thuyết phục mạnh mẽ với lập luận chặt
chẽ, sử dụng câu văn biền ngẫu giàu hình ảnh, kết hợp hài
hòa giữa lý và tình.
2. Nội dung:
“Chiếu dời đô” phản ánh khát vọng của nhân dân về một
đất nước độc lập, thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự
cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh.
SƠ ĐỒ LẬP LUẬN
CHIẾU DỜI ĐÔ
Lý do dời đô
Lý do chọn Đại La làm kinh đô mới
Quyết định của nhà vua
Tiền đề lịch sử
Thực tế hai nhà Đinh, Lê
Về lịch sử
Về vị thế địa lý
Về vị thế chính trị, văn hóa
Về tiềm năng
Dời đô
Nghệ thuật: trình tự lập luận chặt chẽ kết lợp lý và tình
LUYỆN TẬP
- Bài tập 5 sgk (tr51): Vì sao nói việc “Chiếu dời
đô” ra đời phản ánh ý chí độc lập tự cường và
sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt?
Hướng dẫn về nhà
-Lập lại sơ đồ lập luận của “Chiếu dời đô”
- Soạn bài “Hịch tướng sĩ”.