Bài 8: Thực hành
XÁC ĐỊNH PHƯƠNG HƯỚNG NGOÀI THỰC TẾ
I. Xác định phương hướng bằng la bàn
Cách sử dụng la bàn:
Đặt la bàn trên một mặt phẳng gần thẳng đứng. Không để la bàn gần thiết bị kim loại vì la bàn sẽ chỉ lệch, không để gần lửa vì la bàn sẽ mất từ tính
Sau đó, mở chốt hãm để kim la bàn xoay, sao cho đầu màu đỏ của kim chỉ về đúng hướng Bắc (0 độ). Từ đó xác định các hướng còn lại.
Cách sử dụng la bàn trên điện thoại thông minh:
Bật la bàn lên, xoay điện thoại theo hình số 8 (một vòng) để la bàn chính xác phương hướng
Nếu muốn xác định phương hướng từ điện thoại đến vật đó, ta đặt đầu dài nhất của điện thoại trùng với đường tưởng tượng nối điện thoại với vật đó. Số độ trên màn hình điện thoại cho biết phương hướng chính xác.
Bài tập vận dụng: sử dụng la bàn, hãy xác định hướng cửa lớp, hướng cổng trường
II. Xác định phương hướng dựa trên quan sát các hiện tượng tự nhiên
1. Xác định bằng hướng Mặt Trời
Hãy xác định các phương hướng theo hình dưới đây:
Cách xác định theo hướng Mặt Trời:
Giơ 2 tay lên như hình, tay phải chỉ về phía mặt trời mọc ta có:
Tay trái chỉ hướng Tây
Tay phải chỉ hướng Đông
Sau lưng là hướng Nam
Trước mặt là hướng Bắc
Lưu ý:
+ khi sử dụng phương pháp này thì buổi sáng bạn chỉ tay phải về phía mặt trời mọc. Ngược lại, buổi chiều cần chỉ tay trái về phía mặt trời lặn.
+ Mặt Trời mọc – lặn theo chu kỳ và quy ước như sau:
Ngày Xuân Phân (19 – 21/03): Mặt trời mọc đúng hướng Đông và lặn đúng hướng Tây
Ngày Hạ Chí (21 – 22/06): Mặt trời mọc đúng hướng Đông Bắc và lặn đúng hướng Tây Bắc.
Ngày Thu Phân (23 – 24/09): Mặt trời mọc đúng hướng Đông và lặn đúng hướng Tây
Ngày Đông Chí (21 – 22/12): Mặt trời mọc đúng hướng Đông Nam và lặn đúng hướng Tây Nam

2. Cách xác định theo hướng Mặt Trăng:
Những ngày trước rằm Âm Lịch (từ mùng 1 Âm Lịch đến mùng 14 Âm Lịch) thì phần khuyết của trăng sẽ chỉ về hướng Đông
Những ngày sau rằm Âm lịch (từ mùng 17 đến mùng 30) thì phần khuyết của trăng sẽ chỉ về hướng Tây.
3. Xác định phương hướng bằng chòm sao (áp dụng ở nửa cầu Bắc):
Sao Bắc cực lõi nhỏ, vì vậy muốn tìm sao Bắc cực ta phải dựa vào các chòm sao nào tương đối sáng có hình dạng đặc trưng, dễ nhận dạng, thường xuyên xuất hiện trên bầu trời, từ đó bằng cách kéo dài những đoạn tưởng tượng để tìm đến sao Bắc cực. Biết được hướng Bắc rồi thì ta dễ dàng xác lập các hướng còn lại.
Cách xác định:
+ kiên trì tập luyện thường xuyên và thuộc hình dạng các chòm sao cơ bản.
+ Nên chọn những đêm có trăng, tránh những đêm rằm để tập nhận dạng các chòm sao cho tốt.
+ Chỉ tìm những chòm sao nào hiện đang mọc và phải biết những tháng nào, giờ nào thì có chòm sao nào xuất hiện trên bầu trời
4. Xác định phương hướng bằng bóng nắng (phương pháp Owendoff)
Khi Mặt Trời lên cao, lấy một cây cọc dài chừng 1 mét và cắm vào bãi đất trống. Đỉnh bóng ban đầu là điểm A
15 phút sau, bóng gậy bắt đầu di chuyển. Đỉnh bóng của gậy lúc này đặt là B.
Nối hai điểm A và B thành một đường thẳng. Đứng trên đường AB và lưng quay về phía cọc, mắt hướng về phía trước. Đó là hướng Bắc.
III. Xác định phương hướng bằng các sinh vật
Quan sát tán cây của thân cây cao trong khu rừng rậm luôn có chiều hướng về phía Mặt trời mọc để đón lấy ánh nắng Mặt trời.
Hoa Hướng Dương luôn quay mặt về hướng Đông (hướng Mặt trời mọc), do đó nó mới có tên là Hướng Dương.
Công trình kiến trúc thì hướng nào mọc nhiều rêu, thẫm, ẩm ướt thì đó là hướng bắc.
Khi vào rừng gặp gốc cây có kiến, tổ kiến ở hướng nam.
Dựa vào hướng bay của chim: Mùa Đông thì bay về hướng Nam di trú, mùa Hè thì bay về hướng Bắc (chỉ chú ý những con chim bay cao theo đàn).
Ở những vùng nhiệt đới – Xích Đạo, rêu (hoặc địa y phát triển cộng sinh) mọc trên thân cây ở phía Tây rất nhiều. Ở vùng ôn đới thì rêu sẽ mọc hướng Bắc.
Gặp thời tiết xấu, không nhìn rõ mặt trời, trăng, sao… và không có la bàn, các bạn nhìn vào thân cây. Phía nào ẩm ướt nhiều là hướng Bắc vì mặt trời không đi qua hướng này. Từ đó các bạn suy ra các hướng khác.
Nếu gặp nhà thờ nằm độc lập thì cửa chính nhà thờ bao giờ cũng quay về hướng tây.