BÀI 2: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG CÂY
MADE BY HOÀNG ANH QUÂN TPHK
BÀI 2: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG CÂY
LƯỚT LẠI KIẾN THỨC
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1. Con đường thành TB-gian bào
2. Con đường chất NS – không bào
3. Lông hút
4. Biểu bì
5. Vỏ
6. Nội bì
7. Trung trụ
8. Ống mạch gỗ
9. Đai caspari
1. Hãy chú thích các bộ phận cũng như chỉ ra con đường xâm nhập của nước và muối khoáng từ đất vào mạch gỗ?
DÒNG MẠCH GỖ
 Quan sát hình ảnh động và cho biết trong cây có những dòng vận chuyển nào? Chỉ ra chiều vận chuyển của các dòng mạch đó?
- Dòng đi xuống (dòng mạch rây)
- Dòng đi lên (dòng mạch gỗ)

Chất hữu cơ
Nước và ion khoáng
Trong cây có 2 dòng vận chuyển:
+ Dòng mạch gỗ (còn gọi là dòng đi lên)
+ Dòng mạch rây (còn gọi là dòng đi xuống)
? Vậy chúng có đặc điểm như thế nào? Hãy cùng nhóm chúng mình tìm hiểu nhé!😊
I. Dòng mạch gỗ
- Khái niệm: Dòng mạch gỗ (còn gọi là Xilem) vận chuyển nước và ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ và tiếp tục dâng lên theo mạch gỗ trong thân để lan tỏa đến lá và các phần khác của cây
- Đặc điểm: vận chuyển ngược chiều trọng lực và có lực cản thấp.
- Trong thân thực vật có mạch gỗ, gồm các tế bào chết. Các tế bào chết này khi chuyên hóa chức năng dẫn nước và ion khoáng  tăng tốc độ vận chuyển nước do không có các thành phần tế bào (màng sinh chất, chất nguyên sinh, không bào,…) cản trở đường đi của dịch mạch gỗ
Mạch gỗ có 2 loại là quản bào và mạch ống.
- Hình thái cấu tạo
   + Quản bào là các tế bào hình dài, xếp thành hàng thẳng đứng và gối đầu lên nhau
   + Mạch ống là các tế bào ngắn, có vách hai đầu đục lỗ.
1. Cấu tạo của mạch gỗ

- Đặc điểm cấu tạo
   + Vách sơ cấp mỏng và thủng lỗ giúp dòng chất được vận chuyển qua các tế bào
   + Vách thứ cấp được linh hóa tạo cho mạch gỗ có độ bền chắc và chịu nước.
- Cách sắp xếp của quản bào và mạch ống
   + Các tế bào cùng loại nối với nhau theo cách: đầu của tế bào này gắn với đầu của tế bào kia tạo thành những ống dài từ rễ lên lá  tạo sự tiên kết giữa các tế bào, giữa các phân tử trong dòng dịch với nhau, nâng cao hiệu suất vận chuyển.
 + Các tế bào khác loại nối với nhau theo cách: lỗ bên của tế bào này sít khớp với lỗ bên của tế bào khác tạo lối đi cho dòng vận chuyển ngang  thuận tiện vận chuyển dịch mạch gỗ từ tế bào này sang tế bào khác theo chiều ngang, hạn chế sự ngừng, tắc trong con đường vận chuyển và nâng cao hiệu suất vận chuyển.
 Chính bởi cấu tạo như thế của mạch gỗ giúp chúng thích nghi với chức năng vận chuyển nước và ion khoáng từ rễ lên lá.
1. Cấu tạo của mạch gỗ
Tình huống: Nếu một ống mạch gỗ bị tắc, dòng nhựa nguyên trong ống đó có thế tiếp tục đi lên được không?
Nếu một ống mạch gỗ bị tắc, dòng nhựa nguyên trong ống vẫn tiếp tục đi lên được. Vì các tế bào mạch gỗ xếp sít nhau theo cách: lỗ bên của tế bào này sít khớp với lỗ bên của tế bào bên cạnh. Do vậy, nếu một ống mạch gỗ bị tắc thì dòng nhựa nguyên đi qua lỗ bên sang ống bên cạnh, đảm bảo cho dòng vận chuyển được liên tục.

?1: Hãy miêu tả con đường vận chuyển của dòng mạch gỗ trong cây?

?1: Hãy miêu tả con đường vận chuyển của dòng mạch gỗ trong cây?
=> Dòng mạch gỗ từ rễ qua thân lên lá, qua các tế bào nhu mô cuối cùng qua không khí khổng ra ngoài.
1. Cấu tạo của mạch gỗ
Hãy cho biết quản bào và mạch gỗ khác nhau ở điểm nào? Bằng cách điền vào bảng dưới đây :
Hãy cho biết quản bào và mạch gỗ khác nhau ở điểm nào? Bằng cách điền vào bảng dưới đây :
1. Cấu tạo của mạch gỗ
THÀNH PHẦN CỦA DỊCH MẠCH GỖ
2. Thành phần của dịch mạch gỗ
- Thành phần chủ yếu gồm: nước, các ion khoáng, ngoài ra còn có các chất hữu cơ được tổng hợp ở rễ.
ĐỘNG LỰC ĐẨY DÒNG MẠCH GỖ
3. Độg lực đẩy dòng mạch gỗ
Hình 2.3. áp suất rễ
1. Ngấn thuỷ ngân lúc bắt đầu thí nghiệm ;
2. Ngấn thuỷ ngân sau một thời gian ;
h. Chênh lệch về độ cao của ngấn thuỷ ngân trước và sau thí nghiệm.
Hãy quan sát hình 2.3 và 2.4 và cho biết nước và các ion khoáng được vận chuyển trong mạch gỗ nhờ những động lực nào?
ĐÓ LÀ NHỜ 3 LỰC
3. Động lực đẩy dòng mạch gỗ
- Động lực gồm :
+ Áp suất rễ (động lực đầu dưới) tạo ra sức đẩy nước từ dưới lên.
+ Lực hút do thoát hơi nước ở lá (động lực đầu trên) hút nước từ dưới lên.
+ Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với vách mạch gỗ tạo thành một dòng vận chuyển liên tục từ rễ lên lá.
3. Động lực đẩy dòng mạch gỗ
a) Áp suất rễ (động lực đẩu dưới)
=> Áp lực sinh ra do hoạt động trao đổi chất ở rễ đẩy nước lên cao.
-Hiện tượng: ứ giọt ở lá cây, chảy nhựa cao su,… đều do áp suất rễ gây nên
 

? Qua những đêm ẩm ướt, vào buổi sáng thường có những giọt nước xuất hiện trên đầu tận cùng của lá (đặc biệt, thường thấy ở lá của cây một lá mầm), hiện tượng đó gọi là sự ứ giọt Giải thích nguyên nhân của hiện tượng ứ giọt.
_ Ban đêm cây hút nhiều nước, nước được vận chuyển theo mạch gỗ lên trên lá và thoát ra ngoài nhưng qua những đêm ẩm ướt, môi trường có độ ẩm cao, bão hòa hơi nước, nước trongc ây không thoát qua lá ở dạng hơi được nên có hiện tượng ứ giọt nhờ áp suất rễ.
Hơn nữa, các phân tử nước liên kết với nhau tạo nên sức căng bề mặt → Hình thành nên các giọt nước treo ở đầu tận cùng của lá.
b) Lực hút do thoát hơi nước ở lá (động lực đẩu trên) hút nước từ dưới lên
=> Tế bào khí khổng thoát hơi nước vào không khí dẫn tới các tế bào này bị mất nước do đó nó sẽ hút nước của các tế bào lân cận để bù đắp vào, dần xuất hiện lực hút nước từ lá đến tận rễ.
3. Động lực đẩy dòng mạch gỗ
TỔNG KẾT
Câu hỏi 1
Nước được vận chuyển trong thân chủ yếu qua:
A. Mạch gỗ
C. Mạch gẫy
B. Mạch rây
D. Từ mạch rây sang mạch gỗ
Câu hỏi 2
Tế Bào Mạch Gỗ Của Cây Gồm?
Quản bào và tế bào B. Quản bào và tế
nội bì vào lông hút
D. Tế bào nội bì lông hút
C. Quản bào và mạch ống
Câu hỏi 3
Các thành phần chủ yếu của dịch mạch gỗ là:
A. Nước và các ion khoáng
C. Glucozo và tinh bột
B. Các chất dự trữ
D. Hữu cơ
Câu hỏi 3
Động lực đẩy của dòng mạch gỗ từ rễ lên lá:
A. Lực đẩy (áp suất rễ)
C. Lực cân bằng
B. Lực hút do thoát hơi nước ở lá
D. Do sự phối hợp của cả 3 lực