Tiết 21-22: TẤM CÁM
Truyện cổ tích
Cấu trúc bài học
Tiểu dẫn
Đọc hiểu văn bản
Tổng kết
I. Tiểu dẫn:
1.Khái niệm “Truyện cổ tích”:
Truyện cổ tích là tác phẩm tự sự dân gian mà cốt truyện và hình tượng được hư cấu có chủ định, kể về số phận con người bình thường trong xã hội, thể hiện tinh thần nhân đạo và lạc quan của nhân dân lao động.
2. Phân loại truyện cổ tích và đặc điểm của cổ tích thần kì
- Truyện cổ tích được chia làm ba loại: cổ tích về loài vật, cổ tích thần kì, cổ tích sinh hoạt.
- Cổ tích thần kì:
+ Đặc trưng: có sự tham gia của các yếu tố thần kì.
+ Nội dung: Thể hiện ước mơ cháy bỏng về hạnh phúc gia đình về lẽ công bằng xã hội, về phẩm chất, năng lực tuyệt vời của con người.
- Tấm Cám thuộc loại cổ tích thần kì.


Kiểm tra việc đọc ở nhà
Cái yếm đỏ
Quả thị
Cá bống
Bụt
Hoàng hậu
Giày
Cám
Khung cửi
Vàng anh
Giỏ tép

II. Đoc - hiểu văn bản
1. Đọc – Tóm tắt cốt truyện
I. Tiểu dẫn
Tấm
Mẹ con Cám
*. Khi Tấm còn ở nhà
- Ăn trắng mặc trơn
- Mồ côi cả cha lẫn mẹ, ở với dì ghẻ.
- Làm lụng vất vả
- Bắt được giỏ tép đầy
- Nuôi cá bống
- Muốn đi xem hội
- Thử giày
- Được làm hoàng hậu
- Dì ghẻ cay nghiệt, Cám được mẹ nuông chiều.
- Cám lừa trút giỏ tép để được yếm đỏ
- Lừa bắt cá bống làm thịt
- Trộn thóc vào gạo bắt Tấm nhặt
- Khinh miệt
- Ngạc nhiên, hằn học
TẤM
MẸ CON CÁM
Mâu thuẫn gia đình: hơn thua về vật chất, tinh thần, sự ganh ghét mẹ ghẻ, con chồng.
II. Đoc - hiểu văn bản:
Đọc- Tóm tắt nội dung
Phân tích nội dung:
a. Mâu thuẫn, xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám:
=> Triết lí “Ở hiền gặp lành”
II. Đoc - hiểu văn bản:
1. Đọc-Tóm tắt nội dung:
2. Phân tích nội dung:
a. Mâu thuẫn, xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám:
*. Khi Tấm còn ở nhà:
- Cách giải quyết mâu thuẫn:
+ Tấm chỉ biết “bưng mặt khóc hu hu”, “òa lên khóc”, “ngồi khóc một mình”, “nức nở khóc”-> Nhường nhịn, chịu thua thiệt->phản ứng thụ động
+ Bụt xuất hiện giúp đỡ: Cô gái mồ côi nghèo khổ trở thành hoàng hậu
Tấm
Mẹ con Cám
Mâu thuẫn chuyển thành sự đố kị, một mất một còn, tiêu diệt lẫn nhau giữa thiện và ác trong xã hội-mâu thuẫn xã hội
- Trèo cau
- Hoá thành chim vàng anh
- Thành cây xoan đào
- Thành khung cửi
- Thành cây thị - quả thị
- Trở lại làm người, sống hạnh phúc
- Đẵn gốc cây cau giết Tấm
- Giết chim vàng anh
- Chặt cây xoan đào
- Đốt khung cửi
- Bị trừng trị đích đáng
II. Đoc - hiểu văn bản:
1. Đọc- Tóm tắt nội dung
2. Phân tích nội dung:
a. Mâu thuẫn,giữa Tấm và mẹ con Cám:
*. Khi Tấm còn ở nhà:
*. Khi Tấm đã vào cung:
- Cách giải quyết mâu thuẫn: Tấm chủ động, biến hoá nhiều lần với nhiều hình thức khác nhau sau đó trở thành người trừng trị mẹ con Cám.
=> Đây là mâu thuẫn trong gia đình phụ quyền thời cổ nhưng trên hết là mâu thuẫn giữa thiện và ác trong xã hội. Mâu thuẫn nàyđược tác giả dân gian giải quyết theo hướng thiện thắng ác
b. Ý nghĩa những lần biến hóa của Tấm
- Những lần biến hóa: Chim vàng anh-> Cây xoan đào-> Khung cửi-> Quả thị
->Dù bị mẹ con Cám tìm cách tiêu diệt, Tấm vẫn tái sinh dưới các hình thức khác nhau; càng về sau Tấm càng đấu tranh quyết liệt để giành lại sự sống, hạnh phúc.
- Qua những lần biến hóa
dân gian muốn khẳng định.
+ Cái thiện không bao giờ chịu khuất phục, chính nghĩa không bao giờ đầu hàng.
+Cái thiện chiến đấu đến cùng để bảo vệ lẽ phải và công lí. Đó là nguyên nhân quan trọng nhất làm nên chiến thắng
c. Ý nghĩa việc trả thù của Tấm:

- Là hành động thiện trừng trị cái ác.
- Nó phù hợp với quan niệm ở “hiền gặp lành”, “ác giả ác báo” của nhân dân
III. Tổng kết
1. Ý nghĩa văn bản:Truyện Tấm Cám ca ngợi sức sống bất diệt, sức trỗi dậy mạnh mẽ của con người và cái thiện trước sự vùi dập của kẻ xấu, cái ác, đồng thời thể hiện niềm tin của nhân dân vào công lí và chính nghĩa.
2. Nghệ thuật
- Xây dựng những mâu thuẫn những xung đột ngày càng gay gắt.
- Xây dựng nhân vật theo hai hướng đối lập cùng tồn tại song phát triển.
- có nhiều yếu tố thần kì.
- Kết cấu quen thuộc của truyện cổ tích: người nghèo trải qua nhiều hoạn nạn cuối cùng được hưởng hạnh phúc.
A. Nhân vật Bụt
B. Xương cá bống
C. Miếng trầu têm cánh phượng
D. Sự hóa thân của Tấm
Câu 1. Câu nào sau đây không phải là yếu tố thần kì trong truyện cổ tích “Tấm Cám”?
C
A. Cha Tấm chết
B. Tấm nuôi cá bống
C. Tấm muốn đi xem hội
D. Tấm trở thành hoàng hậu
Câu 2. Tình tiết nào sau đây không tham gia vào việc phát triển mâu thuẫn trong truyện?
A
A. Giai cấp thống trị với bị trị
B. Thiện và ác
C. Dì ghẻ và con chồng
D. Giàu sang với nghèo hèn
Câu 3. Mâu thuẫn được phản ánh trong “Tấm Cám” chủ yếu là mâu thuẫn giữa:
B
A. Ở hiền gặp lành
B. Ác giả ác báo
C. Lá lành đùm lá rách
D. Gieo gió gặp bão
Câu 4. Cách giải quyết mâu thuẫn trong “Tấm Cám” không tương ứng với ý nghĩa của câu tục ngữ nào sau đây?
C
A. Vì Bụt không xuất hiện lần thứ hai
B. Vì Tấm không cần Bụt giúp đỡ nữa
C. Vì Tấm phải tự đấu tranh để sinh tồn
D. Vì Tấm đã được nhà vua bảo vệ
Câu 5. Vì sao nhân vật Bụt không xuất hiện kể từ khi Tấm vào cung:
C
A. Muốn tiêu diệt Tấm đến cùng
B. Muốn chiếm đoạt tất cả những gì Tấm có
C. Luôn hối hận về tội lỗi của mình
D. Độc ác, tàn nhẫn đến cùng cực
Câu 6. Nhận định nào sau đây không đúng về mẹ con nhà Cám?
C
A. Hoàn toàn chủ động
B. Từ yếu ớt, thụ động đến mạnh mẽ, quyết liệt
C. Quyết liệt từ đầu đến cuối
D. Chủ yếu nhờ sự giúp đỡ của thần linh
Câu 7. Sự phản kháng trước cái ác của nhân vật Tấm là:
B
A. Mơ ước đổi đời của con người
B. Thể hiện niềm lạc quan của con người
C. Khát vọng được bất tử của con người
D. Sức trỗi dậy mãnh liệt của con người trước sự vùi dập của cái ác.
Câu 8. Sự biến hóa của Tấm trong “Tấm Cám” thể hiện điều gì?
D
A. Phản ánh mơ ước được tự do của con người
B. Phản ánh ước mơ được sống giàu có
C. Phản ánh ước mơ về công bằng, hạnh phúc trong xã hội
D. Phản ánh ước mơ có thần linh giúp đỡ
Câu 9. Ý nghĩa của truyện “Tấm Cám” là:
C
Không thể trông chờ sự cứu giúp xa xôi
Em đành phải đứng lên, phải gồng mình tranh đấu
Khi nước mắt dẫu trong, không đẩy lùi kẻ xấu
Thì sự căm hờn phải cất tiếng lên…
“Ở mỗi bài học hôm nay
Có buổi trưa đầy nắng
Cánh cò ngang qua quãng vắng.
Cô Tấm têm trầu trong ngày hội làng ta.
Cô Tấm hoá bà hoàng.
Chân vẫn lấm bùn đầu làng ngõ xóm”.
Cô Tấm đã đi vào đời sống văn hoá, cùng với suy nghĩ và cảm thông chia sẻ của người Việt với cha ông mình.
Ta lớn lên bằng niềm tin rất thật
Biết bao nhiêu hạnh phúc có trên đời
Dẫu phải khi cay đắng dập vùi
Rằng cô Tấm cũng về làm hoa hậu
Cây khế chua có đại bàng đến đậu
Chim ăn rồi trả ngon ngọt cho ta
Đất đai cỗi cằn thì người sẽ nở hoa
Hoa của đất, người trồng cây dựng của.
(Đất Nước, Trích trường ca
Mặt đường khát vọng- Nguyễn Khoa Điềm)