NGỮ VĂN 9
Câu 1:
Câu 1: Em hãy nối thông tin cột A với B để có nhận định đúng
về các phương châm hội thoại?
A
B
1.Phương châm về lượng
2.Phương châm về chất
3.Phương châm quan hệ
4.Phương châm cách thức
5.Phương châm lịch sự
a.Nói đúng đề tài giao tiếp
e.Nói ngắn gọn, rành mạch
b.Tôn trọng đối tượng giao tiếp
c.Nói đủ nội dung
d.Nói có bằng chứng xác thực
1c-2d-3a-4e-5b
Câu 2:Những câu sau liên quan đến phương châm hội thoại nào ?
Hoa thơm ai nỡ bỏ rơi
Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.

b. Nói có sách, mách có chứng.

c. Nói gần nói xa chẳng qua nói thật.
Phương châm lịch sự
Phương châm về chất
Phương châm cách thức
Khi em đang bị đau, em cực kì mệt mỏi, mẹ rất lo lắng,
luôn hỏi em: “Con cảm thấy thế nào, khá hơn chưa?”.
Để trấn an mẹ, em sẽ trả lời như thế nào? Câu trả lời
của em sẽ vi phạm phương châm hội thoại nào?
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tt)
Tiết 14
I. Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp
Ví dụ / 36
Truyện cười: CHÀO HỎI
Anh chàng nọ ở nhà vợ tại một vùng quê, được người nhà dặn là phải luôn chào hỏi mọi người xung quanh.
Một hôm, anh ta ra đường và thấy một người đang đốn cành trên một cây cao, liền ra dấu gọi.
Người kia dừng việc, lật đật trèo xuống, hỏi:
Có chuyện gì thế?
Có gì đâu! Bác làm việc vất vả lắm phải không?
(Theo Truyện cười dân gian Việt Nam)
Câu hỏi của chàng rể tuân thủ phương châm lịch sự. Vì thể
hiện sự quan tâm đến người khác.
Sử dụng không đúng lúc, không đúng chỗ.
Hậu quả: Quấy rối, gây phiền hà cho người khác.
Từ đó, em có thể rút ra bài học gì qua
câu chuyện này?
- Cần chú ý đến đặc điểm của tình huống giao tiếp. Vì một
câu nói có thể thích hợp trong tình huống này nhưng không
thích hợp trong một tình huống khác.
Vận dụng PCHT phải phù hợp với đặc điểm của tình
huống giao tiếp: nói với ai, nói khi nào, nói ở đâu, nói để
làm gì?
I. Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp
Việc vận dụng các phương châm hội thoại cần phù hợp
với đặc điểm của tình huống giao tiếp. (Nói với ai? Nói ở
đâu? Nói để làm gì?)
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Ví dụ 1/ 37
An: -Cậu có biết bơi không?
Ba:- Biết chứ! Thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: -Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba:- Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
Vi phạm phương châm về lượng.
a.
b.
Truyện Lợn cưới áo mới
Vi phạm phương châm về lượng.
c.
Truyện Quả bí khổng lồ
Vi phạm phương châm về chất.
d.
Ông nói gà bà nói vịt
Vi phạm phương châm quan hệ.
e.
Dây cà ra dây muống
Vi phạm phương châm cách thức.
f.
Câu chuyện : Người ăn xin
Tuân thủ phương châm lịch sự
=> Vô ý, vụng về trong giao tiếp
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Ví dụ 2/ 37
An: - Cậu có biết chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo vào năm nào không?
Ba: - Đâu khoảng đầu thế kỷ XX
Câu trả lời của Ba không đáp ứng yêu cầu của An. Do để tuân thủ phương châm về chất nên Ba đã vi phạm phương châm về lượng .
=> Thiếu hiểu biết
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Ví dụ 3/ 37
Phương châm về chất không được tuân thủ.
=> Phải ưu tiên cho một PCHT hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn.
Giả sử, có một người bệnh mắc
bệnh hiểm nghèo không thể cứu
chữa được nữa thì sau khi khám
bệnh xong, bác sĩ có nên nói thật
cho người bệnh biết không? Vì sao?
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Ví dụ 4/ 37
Tiền bạc chỉ là tiền bạc
Xét về nghĩa tường minh thì phương châm về lượng không được tuân thủ. Xét về nghĩa hàm ý thì phương châm về lượng vẫn được tuân thủ.
=> Muốn gây sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.
II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Việc không tuân thủ các phương châm hội thoại có
thể bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:
Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa giao tiếp;
Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội
thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn;
Người nói muốn gây một sự chú ý, để người nghe
hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.
III. Luyện tập
Tình huống 1:
Một cậu bé 5 tuổi (chưa biết đọc) không thể nhận biết được cuốn Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao để mà tìm quả bóng. Vì vậy câu nói của ông bố vi phạm phương châm cách thức.

Bài 1/38 Đọc mẩu chuyện và trả lời câu hỏi:
Tình huống 2:
Một cậu bé 5 tuổi (đã biết đọc chữ) thì có thể câu nói của ông bố tuân thủ phương châm cách thức.
III. Luyện tập
- Thái độ của Chân, Tay, Tai, Mắt: bất hòa với lão Miệng.
- Lời nói: không tuân thủ phương châm lịch sự
Bài 2/38 Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi.
 Việc không tuân thủ phương châm lịch sự là không phù hợp với tình huống giao tiếp. Vì khi khách đến nhà phải chào hỏi rồi mới nói chuyện. Ở đây những vị khách này có lời nói và thái độ thật hồ đồ, không có lí do chính đáng.
Câu tục ngữ: “ Gọi dạ, bảo vâng” và những từ ngữ như:
“Thưa”, “Kính thưa” nhắc nhở chúng ta điều gì khi giao
tiếp? Liên quan đến phương châm hội thoại nào đã học?
Một bài văn điểm kém, bị cô giáo phê là “lạc đề”. Theo
em thì tác giả của bài văn ấy đã vi phạm PCHT nào
trong giao tiếp?
VẬN DỤNG
NẾU MUỐN THÀNH CÔNG
Hãy nắm chắc bí quyết của giao tiếp: PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI.
Hãy vận dụng các phương châm hội thoại một cách khéo léo, không cứng nhắc.
Chú ý đến tình huống giao tiếp.
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
 Đối với bài học ở tiết học này:
- Học bài.
- Hoàn thành vở bài tập.
- Viết một mẫu hội thoại thể hiện trường hợp không tuân thủ
phương châm hội thoại vì người nói thiếu văn hóa giao tiếp.
 Đối với bài học ở tiết học tiếp theo: Chuyện người con gái Nam Xương
- Đọc và trả lời các câu hỏi SGK
- Tìm hiểu về tác giả, thời đại, cuộc đời, sự nghiệp văn chương; hoàn cảnh ra đời tác phẩm, nguồn gốc….
- Xác định bố cục, giải thích từ ngữ khó….