TIẾT 12:
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
- Nguyễn Công Trứ -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả: (1778 – 1858)
a) Cuộc đời con người
b) Sự nghiệp văn học
2. Tác phẩm
a) Hoàn cảnh ra đời:
b) Thể loại:
c) Bố cục
khoảng năm 1848
hát nói
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc Bình Tây cờ Đại tướng,
Có khi về Phủ Doãn Thừa Thiên.

Đô môn giải tổ chi niên,
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi.
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì,
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không Phật, không tiên, không vướng tục.

Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú,
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung,
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!
“Ngất ngưởng” khi cáo quan, về hưu
“Ngất ngưởng” khi Khẳng định bản thân
“Ngất ngưởng” chốn quan trường
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Cảm hứng chủ đạo
- Tập trung qua hai từ “ngất ngưởng” – tư thế cao hơn thực tế nhưng lắc lư, nghiêng ngả, không bền vững
- Nghĩa ẩn dụ: thái độ sống ngông nghênh vượt ra ngoài, coi thường khuôn phép của xã hội phong kiến
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Hình ảnh ông ngất ngưởng
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc Bình Tây cờ Đại tướng,
Có khi về Phủ Doãn Thừa Thiên.
- Quan niệm sống
- Tài năng
- Danh vị
a) Ngất ngưởng khi làm quan
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng
- Quan niệm sống
Những tài năng và danh vị xã hội
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc Bình Tây cờ Đại tướng,
Có khi về Phủ Doãn Thừa Thiên.
- Thủ khoa: đỗ đầu Giải Nguyên kì thi Hương năm 1819 trường Nghệ An.
- Tham tán: đứng đầu đội quan văn tham chiến (Tham tán đại thần đi dẹp loạn ở Cao Bằng)
- Tổng đốc Đông: đứng đầu tỉnh (hoặc vài tỉnh) - Tổng đốc Hải Dương và Quảng Yên.
- Tổng đốc Đông: đứng đầu tỉnh (hoặc vài tỉnh) - Tổng đốc Hải Dương và Quảng Yên.
- Phủ doãn Thừa Thiên: chức quan đầu tỉnh có Kinh đô (ở đây là phủ Thừa Thiên)
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
2. Hình ảnh ông ngất ngưởng
a) Ngất ngưởng khi làm quan
- Quan niệm sống tiến bộ :trong cõi trời đất, không có việc gì không phải phận sự của ta =>Tự tin, ý thức sâu sắc về vai trò, trách nhiệm và tài năng của bản thân
- Tự xưng tên và tự xưng “ông”: “Ông Hy Văn tài bộ đã vào lồng” => khẳng định cái tôi ngạo nghễ của mình, coi việc làm quan là “vào lồng”, là bị ràng buộc, mất tự do => yêu tự do, không theo khuôn khổ.
Khoe tài năng hơn người: văn võ toàn tài
+ Thủ khoa: giỏi văn chương.
+ Thao lược: giỏi dùng binh
- Khoe danh vị hơn người, thay đổi chức vị liên tục không ở yên một vị trí công việc nào quá lâu => tính cách tự do, phóng khoáng
=> Cách chơi ngông dựa trên tài năng và sự nghiệp của bản thân. Đằng sau sự khoe tài danh là ý thức cao độ về tài năng, danh vị của bản thân
b) Ngất ngưởng khi về hưu
Đô môn giải tổ chi niên,
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi.
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì,
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không Phật, không Tiên, không vướng tục.
b) Ngất ngưởng khi về hưu
- Phong cách sống khác đời khác người , chơi ngông:
+ Cưỡi bò vàng, đeo đạc ngựa
+ Chuyển đổi cuộc đời: kiếm cung từ bi
+ Lên chùa, dẫn theo đào hát
- Quan niệm sống
+ Người thái thượng :Người không quan niệm chuyện được mất
+ Đông phong : Gió vào mùa xuân
+ Không quan trọng chuyện được mất, khen chê và tâm hồn luôn phơi phới như ngọn gió xuân
=> Cuộc sống tự do, tự tại, phóng khoáng, vượt ra ngoài những quy tắc hà khắc của xã hội phong kiến
“Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú,
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung,
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!”
c) Lời tổng kết cuộc đời
c) Lời tổng kết cuộc đời
- Xếp mình ngang hàng với những danh tướng tài năng, chí khí trong lịch sử Trung Quốc
- Khẳng định mình là một trung thần.
Tự hào về lối sống thẳng thắn, không khom lưng, quỳ gối trước danh lợi tầm thường
- Kết lại bằng lời thách thức cả triều đình
Hết lòng vì vua, vì nước, bất chấp mọi được – mất, khen –chê.
Ý thức rõ giá trị bản thân: tài năng, địa vị, bản chất.
NGẤT NGƯỞNG
Cách sống đẹp,
có bản lĩnh
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
- Nguyễn Công Trứ -
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung: Chân dung của một con người có tài, cá tính, bản lĩnh, nhân cách cao đẹp
2. Nghệ thuật:
- Cách ân trong thi pháp trung đại: sử dụng nhiều khẩu ngữ, xưng danh
- Đối thoại ngầm
- Lời thơ tự do, phóng khoáng