MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON : CỐM
Tiết 57
Thạch Lam
GV: Bùi Thị Thúy
- Tỏc gi?:
+ Sinh tại Hà Nội.
+ Tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh.
+ Là nhà văn nổi tiếng (thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn).
+ Ông có sở trường về truyện ngắn.
Nêu hiểu biết của bạn về tác giả Thạch Lam?
Thạch Lam- Nguyễn Tường Lân sinh 1910-1942. Trước Cách mạng đã nổi tiếng là nhà văn lãng mạn, một cây bút truyện ngắn và tuỳ bút với bút pháp thiên về những cảm giác tinh tế, nhẹ nhàng nhưng nhậy cảm, sâu sắc và nhân ái. Ông là tác giả của truyện ngắn “Gió lạnh đầu mùa; Nắng trong vườn; Sợi tóc; ”. Tập tuỳ bút về cảnh sắc phong vị và các thứ quà bánh ở đất Thăng Long- kẻ chợ “Hà Nội băm sáu phố phường-1943. Trong đó nổi bật lên bài viết về Cốm Vòng- Một thứ quà của lúa non. )
Nhà văn Vũ Xuân Ba và Nguyễn Tường Nhung ( con gái nhà văn)
Thị trấn Cẩm Giàng ( Hải Dương ) quê hương Thạch Lam
- Tựy bỳt:
Là một thể văn. Tuy có chỗ gần với các thể bút kí, kí sự ở yếu tố miêu tả, ghi chép những hình ảnh, sự việc mà nhà văn quan sát, chứng kiến, nhưng tuỳ bút thiên về biểu cảm, chú trọng thể hiện cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ của tác giả trước các hiện tượng và vấn đề của đời sống. Ngôn ngữ tuỳ bút thường giàu hình ảnh và chất trữ tình.
Tác phẩm này thuộc thể loại gì? Trích trong tác phẩm nào?
Tuỳ bút thường không có cốt truyện, giàu tính biểu cảm, gần với thơ. Trực tiếp thể hiện cái tôi trữ tình của người viết. Lời văn tuỳ bút nhiều khi thấm đẫm cảm xúc, rất tự do, phóng khoáng theo dòng mạch cảm xúc của tác giả. Ở Việt Nam, có những nhà văn viết tuỳ bút nổi tiếng như Phạm Đình Hổ “Vũ trung tuỳ bút ”; Nguyễn Tuân – hầu như cả đời viết tuỳ bút ; Thạch Lam, Vũ Bằng “Thương nhớ mười hai”,
“ Miếng ngon Hà Nội ” cũng là một cây bút hàng đầu về thể loại này.
- Tỏc ph?m:

Được rút từ tập “Hà Nội băm sáu phố phường” (1943)
Hướng dẫn đọc:
Giọng thật tình cảm tha thiết, trầm lắng, chậm, êm
Bài tùy bút nói về vấn đề gì ? Tác giả sử dụng những phương thức biểu đạt nào ? Phương thức nào là chủ yếu ?
Bài tùy bút này nói về cốm làng Vòng ở Hà Nội. Tác giả sử dụng nhiều phương thức biểu đạt nhưng phương thức chính là biểu cảm
Tìm bố cục bài văn?
Bố cục bài văn : 3 phần
Phần 1 : 2 đoạn đầu  Từ hương thơm của lúa non gợi nhớ đến cốm và sự hình thành hạt cốm từ những tinh túy của thiên nhiên và sự khéo léo của con người.
Phần 2 : đoạn thứ 3  Phát hiện và ca ngợi giá trị của cốm.
- Phần 3 : đoạn cuối  Bàn về sự thưởng thức cốm, lời đề nghị với những người mua và thưởng thức cốm.
II. Đọc hiểu văn bản:
1. Cảm nghĩ về nguồn gốc của Cốm

? Cảm nghĩ về nguồn gốc của Cốm được thể hiện ở 2 đoạn . Vậy, cụ thể ở đoạn 1 đề cập đến gì ? Đoạn 2 đề cập đến điều gì ?
Đoạn 1: Cội nguồn của Cốm ; Đoạn 2: Nơi Cốm nổi tiếng.
? Cội nguồn của Cốm là lúa đồng quê. Điều đó được gợi tả bằng những câu văn nào ?
Con giú mựa h? lu?t qua v?ng sen trờn h?, nhu?n th?m cỏi huong thom c?a lỏ, nhu bỏo tru?c
mựa v? c?a m?t th?c qu� thanh nhó v� tinh khi?t. Cỏc b?n cú ng?i th?y, khi di qua nh?ng cỏnh d?ng xanh, m� h?t thúc n?p d?u tiờn l�m triu thõn lỳa cũn tuoi, ng?i th?y cỏi mựi thom mỏt c?a bụng lỳa non khụng? Trong cỏi v? xanh kia, cú m?t
gi?t s?a tr?ng thom, ph?ng ph?t huong v? ng�n hoa c?. Du?i ỏnh n?ng, gi?t s?a d?n d?n dụng l?i, bụng lỳa c�ng ng�y c�ng cong xu?ng, n?ng vỡ cỏi ch?t quý trong s?ch c?a tr?i.
? Tác giả đã sử dụng phương thức biểu đạt nào là chủ yếu ?
? Trong những lời văn trên, tác giả đã dùng cảm giác và tưởng tượng để miêu tả cội nguồn của Cốm . Hãy nêu tác dụng của cách miêu tả này ?
- Vừa gợi hình, vừa gợi cảm .
- Khêu gợi cảm xúc và tưởng tượng của người đọc.
- Thể hiện sự tinh tế trong cảm thụ Cốm của tác giả
? Tại sao nhà văn dừng lại ở việc tả cô gái bán Cốm làng Vòng?
- Nhà văn dừng lại tả hình ảnh cô gái bán cốm xinh xinh, gọn ghẽ. Đặc biệt là “cái đòn gánh 2 đầu cong vút lên như
chiếc thuyền rồng vừa vẽ ra sắc đẹp riêng của cô gái ngoại thành vừa nhấn vào chỗ độc đáo, sang trọng, cổ truyền, tiện dụng của một loại dụng cụ đồ nghề của người làm cốm, bán cốm từng cần mẫn và duyên dáng dạo khắp phố phường thủ đô”
? Qua 2 đoạn trên, hãy cho biết: Cốm bắt nguồn từ đâu?
Bằng cách dẫn nhập tự nhiên khéo léo, tác giả cho ta thấy:
Cốm là kết quả của sự tinh tế của thiên nhiên và sự khéo léo của con người.
? Chi tiết “Đến mùa cốm, các người Hà Nội 36 phố phường vẫn thường ngóng trông cô hàng cốm ” có ý nghĩa gì ?
- Cốm thành nhu cầu thưởng thức của người Hà Nội.
- Từ một thứ quà quê, cốm Vòng đã gia nhập vào văn hoá ẩm thực của thủ đô
- Cốm gắn liền với vẻ đẹp con người và con người làm lên vẻ đẹp cho cốm.
- Yờu quý trõn tr?ng, c?i ngu?n trong s?ch d?p d? c?a c?m .
? Từ những lời văn trên, cảm xúc nào của tác giả được bộc lộ?
1.Nguồn gốc của cốm
- Hương thơm của vầng lá sen trên hồ trong làn gió mùa hạ
- Mùi thơm của bông lúa non
Con giú mựa h? lu?t qua v?ng sen trờn h?, nhu?n th?m cỏi huong thom c?a lỏ, nhu bỏo tru?c mựa v? c?a m?t th?c qu� thanh nhó v� tinh khi?t. Cỏc b?n cú ng?i th?y, khi di qua nh?ng cỏnh d?ng xanh, m� h?t thúc n?p d?u tiờn l�m triu thõn lỳa cũn tuoi, ng?i th?y cỏi mựi thom mỏt c?a bụng lỳa non khụng? Trong cỏi
v? xanh kia, cú m?t gi?t s?a tr?ng thom,
ph?ng ph?t huong v? ng�n hoa c?. Du?i ỏnh n?ng, gi?t s?a d?n d?n dụng l?i, bụng lỳa c�ng ng�y c�ng cong xu?ng, n?ng vỡ cỏi ch?t quý trong s?ch c?a Tr?i
- Cách miêu tả : từ khái quát đến cụ thể : Từ cánh đồng lúa bát ngát xanh. Hương vị thơm mát của bông lúa, hạt lúa ...
-Từ ngữ : chọn lọc, tinh tế
-Cách dẫn nhập: tự nhiên, gợi cảm
C?m du?c l�m ra t? huong v? thanh khi?t c?a dụng quờ, s? khộo lộo c?a ngu?i dõn quờ H� N?i
Lời bình luận: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
- Cốm là quà tặng của đồng quê.
- Cốm là đặc sản của dân tộc vì nó kết tinh hương vị thanh khiết của đất trời.
- Cốm là quà quê, thức quà thiêng liêng.
2. Cảm nghĩ về giá trị của Cốm
? Tác giả đã ca ngợi Cốm là thứ quà như thế nào?
- Hoà hợp màu sắc : xanh tươi - đỏ thắm
- Hoà hợp hương vị : thanh đạm ngọt sắc, nâng đỡ nhau - hương vị lâu bền - hạnh phúc bền lâu - Sự hoà hợp của triết lý âm dương.
-> Cốm góp phần cho nhân duyên của con người tốt đẹp hơn.
->2 giá trị: vật chất - văn hoá tinh thần(nét đẹp của văn hoá dân tộc)
? Bàn về tục lệ “ sêu Tết” có dùng Cốm hồng, Thạch Lam chú ý đến những mặt nào?
Hồng cốm tốt đôi
? Tác giả phê phán thấm thía những tục lệ mới nảy sinh ra sao? Ý kiến của nhà văn đến nay còn có ý nghĩa thời sự nhắc nhở không?
( Tác giả sớm phê phán, chê cười, đáng tiếc cho những tục lệ đẹp, hay như thế đã và đang ngày một mất dần, thay bằng “những thức bóng bảy hào nhoáng”, thô kệch mà lại đắt đỏ do bắt chước hoặc du nhập từ nước ngòai của những kẻ giàu xổi hay trọc phú vô học, hợm của khinh người. Ý kiến của nhà văn tuy chỉ nhân tiện bàn qua trong hai dấu ngoặc đơn (...) nhưng vẫn tỏ ra sâu sắc, chí lí và đậm tính thời sự cho đến tận bây giờ. Người ta đã từng thay Hồng - Cốm bằng bao nhiều thứ lễ vật sùng ngoại khác... để rồi gần đây mới dần trở lại Hồng - Cốm, mứt sen, bánh phu thê, chè thuốc, trầu cau đựng trong những quả lễ sơn son phủ lụa đỏ đem đến nhà gái với tất cả tấm lòng trân trọng . )
Ngợi ca giá trị độc đáo, đặc sắc của Cốm như một đặc sản của đất nước trong phong tục tập quán, lễ nghi cưới hỏi cổ truyền của người Việt Nam.
? Toàn bộ đoạn 3 này nói lên điều gì?
3. Bàn về cách thưởng thức Cốm và lời nhắn gửi của nhà văn.
? Phần cuối văn bản, tác giả bàn về sự thưởng thức Cốm và lời nhắn gửi của nhà văn?
“ Hỡi các bà mua hàng! Chớ có thọc tay hay mân mê thức quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve...”
- Cốm là lộc của Trời, là sự khéo léo của con người, là sự tiềm tàng nhẫn nại của thần Lúa. Cốm là sản phẩm kết tinh từ nhiều giá trị thiên nhiên, trời đất, con người. Lời đề nghị của tác giả với những người mua và thưởng thức cốm, thanh nhã, có văn hoá
- Thưởng thức cốm bằng :
+ Khứu giác : Mùi thơm phức của lúa.
+ Vị giác : Chất ngọt của cốm
+ Thị giác : màu xanh.
+ xúc giác: Tươi mát của lá
+ Sự suy tưởng: Cái dịu dàng, thanh đạm
- Ăn Cốm là sự thưởng thức nhiều giá trị được kết tinh ở đó, đấy cũng chính là cái nhìn văn hoá trong ẩm thực .
- Người mua Cốm: hãy nhẹ nhàng, trân trọng trước thứ sản vật quí này.
"Cốm không phải thức quà của người vội; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ. . Sự thưởng thức của các bà sẽ được trang nhã và đẹp đẽ hơn, và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm."
? Thể hiện nét đẹp trong văn hoá ẩm thực.
C?m L�ng Vòng (Dịch Vọng - Cầu Giấy - HàNội
Ghi nhớ
“Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ”. Bằng ngòi bút tinh tế, nhạy cảm và tấm lòng trân trọng, tác giả đã phát hiện được nét đẹp văn hoá dân tộc trong thứ sản vật giản dị mà đặc sắc ấy.
Cốm làng Vòng
:

5/ í nghia van b?n :
B�i van l� s? th? hi?n th�nh c?ng nh?ng c?m gi?c l?ng d?ng, tinh t? m� sừu s?c c?a Th?ch Lam v? van hỳa v� l?i s?ng c?a ngu?i H� N?i.
III/ T?ng k?t : GN/ 163
:
IV/ Luyện tập :
Sưu tầm thơ, ca dao núi về cốm.
- Cốm Vòng, gạo tám Mễ Trì 
Tương Bần, húng Láng có gì ngon hơn? 
-Thái Đô làm kẹo mạch nha 
Kẻ Vòng làm cốm để mà tiến vua. 
- Hỡi cô thắt lưng bao xanh 
Có về làm cốm với anh thì về. 
- Ở đây đồng đất phố phường 
Để anh mua cốm, mua hồng sang sêu.

Chọn học thuộc một đoạn văn trong bài (Khoảng 5 - 6 dòng).
Viết một đoạn văn ngắn trình bày cảm nghĩ của em sau khi học xong văn bản này.
Đọc và tìm hiểu văn bản "Mùa xuân của tôi".
Cõu 1: Van b?n M?t th? qu� c?a lỳa non: C?m thu?c th? lo?i gỡ ?
A. Kớ s?
B. Truy?n ng?n
C. Tựy bỳt
D. H?i kớ
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 2 : Câu văn “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước .... đồng quê nội cỏ An Nam.” nói đến vấn đề gì ?
A. Kể về nguồn gốc của cốm.
B. Ca ngợi giá trị của cốm.
C. Miêu tả cách thức làm cốm.
D. Bàn về sự thưởng thức cốm.
Câu 3 : Đặc sắc về nghệ thuật của văn bản Một thứ quà của lúa nọn: Cốm là :
A. Giọng văn tinh tế, nhẹ nhàng, giản dị mà sâu sắc
B. Sử dụng nhiều biện pháp tu từ có giá trị biểu cảm cao
C. Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn
D. Lập luận chặt chẽ, sắc sảo.
Xin trân trọng cảm ơn !
C
Đây là từ chỉ chung các loài thực vật ?
ộ
M
O
ả
H
T
ố
T
V
E
V
U
Từ láy chỉ lời khuyên của tác giả đối với người mua cốm ?
h
ò
á
g
n
Đ
Đây là một dụng cụ của cô hàng cốm làng Vòng ?
n
V
Ô
H
ọ
C
á
H
Từ chỉ người không biết thưởng thức thứ quà đặc biệt của lúa non ?
Tính từ miêu tả hương vị của bông lúa non ?
M
Ơ
M
T
T
H
C
N
G
ọ
C
T
Màu xanh tươi của cốm được so sánh với vật này ?
H
ạ
N
ồ
G
H
N
á
C
Đ
Nơi mà người nông dân làm ra hạt thóc nếp ?
C
ố
ò
V
M
N
G
Trò chơi