LUYỆN TẬP NGHĨA CỦA CÂU
Bài 1: Sắp xếp các từ sau: sự thật là, chắc là, hẳn là, ắt là, quả thật, hình như, khoảng chừng, có đến (vài chục nghìn), chỉ...là cùng, toan, sẽ, để xem (như thế nào), giả sử, chắc chắn là, nhất định, chắc, rõ ràng là, phải theo sự nhìn nhận, đánh giá và thái độ của người nói đối với sự việc được đề cập đến trong câu, bao gồm:
a. Khẳng định tính chân thực của sự việc;
b. Phỏng đoán sự việc;
c. Đánh giá về mức độ hay số lượng đối với một phương diện nào đó của sự việc;
d. Đánh giá sự việc có thực hay không có thực, đã xảy ra hay chưa xảy ra;
e. Khẳng định tính tất yếu, sự cần thiết hay khả năng của sự việc.
Bài 2: Xác định nghĩa sự việc, nghĩa tình thái và các từ ngữ biểu hiện hai thành phần nghĩa đó trong câu sau :
Nào ngờ, một buối tối, Lí Kiến đang ngồi soạn giấy má, thì Năm Thọ vác dao xông vào.
(Nam Cao, Chí Phèo)

- Trong câu văn, có hai sự việc xảy ra đồng thời trong “một buổi tối”: “lí Kiến đang ngồi soạn giấy má” và “Năm Thọ vác dao xông vào”. Hai sự việc đó tạo nên nghĩa sự việc của câu.
- Còn cụm từ “nào ngờ” thể hiện nghĩa tình thái: đánh giá sự việc xảy ra bất ngờ, ngoài dự đoán của người kể chuyện và (hoặc) của người trong cuộc (lí Kiến).
Bài 3: So sánh ba câu văn sau và cho biết nghĩa sự việc và nghĩa tình thái ở mỗi câu :
a) Năm nay tôi 19 tuổi.
b) Năm nay tôi mới 19 tuổi.
c) Năm nay tôi đã 19 tuổi.

- Sự việc mà cả 3 câu đều đề cập đến là “Năm nay tôi 19 tuổi”.
- Câu a thể hiện thái độ trung hoà, khách quan đối với sự việc.
- Câu b thế hiện sự đánh giá 19 tuổi là còn ít, còn trẻ (từ mới).
- Câu c thể hiện sự đánh giá 19 tuổi là nhiều, là đã trưởng thành, đã là người lớn (từ đã).
Bài 1: Các câu sau đây chỉ khác nhau ở những từ ngữ tình thái cuối câu. Hãy xác định sự khác biệt về nghĩa giữa những câu ấy.
− Ăn cơm đã. (a)
− Ăn cơm nào. (b)
− Ăn cơm nhỉ. (c)
− Ăn cơm đi chứ. (d)
− Ăn cơm đi mà. (đ)

Khi dùng như một từ tình thái cuối câu:
- nào: có ý thúc giục.
- nhỉ: có sắc thái thân mật, tỏ ý muốn được người đối thoại đồng tình.
- đi: chỉ sự cầu khiến.
- chứ: hể hiện ý thúc giục khi thấy người đối thoại chưa chịu ăn.
- mà: đưa đến cho câu nói màu sắc năn nỉ.