MẸ TÔI
Ngữ Văn 7
Tiết 2:
Trích “Những tấm lòng cao cả”
Et – môn – đô Đơ A - mi - xi
I. TÌM HIỂU CHUNG:
Hãy nêu những hiểu biết của em về tác giả A – mi – xi?
1. Tác giả
Et-môn-đô đơ-A-mi-xi (1846-1908)
Là nhà văn người Ý. Là nhà hoạt động xã hội, nhà văn lỗi lạc, giàu lòng nhân ái.
- Ông có một sự nghiệp văn học đồ sộ gồm nhiều thể loại.
Thường viết về đề tài thiếu nhi và nhà trường về những tấm lòng nhân hậu.
? Nêu xuất xứ của văn bản “Mẹ tôi”?


? Xác định thể loại, kiểu văn bản và PTBĐ của văn bản trên?
2. Tác phẩm:


a. Xuất xứ: Trích trong tập truyện “Những tấm lòng cao cả”(1886).
b. Thể loại: Thư từ
c. Kiểu văn bản: VB nhật dụng
d. PT BĐ: Biểu cảm

MẸ TÔI
Bố để ý là sáng nay, lúc cô giáo đến thăm, khi nói với mẹ, tôi có nhỡ thốt ra một lời thiếu lễ độ. Để cảnh cáo tôi, bố đã viết thư này. Đọc thư tôi xúc động vô cùng.
Trước mặt cô giáo, con đã thiếu lễ độ với mẹ. Việc như thế không bao giờ con được tái phạm nữa. En-ri-cô của bố ạ! Sự hỗi láo của con như một nhát giao đâm vào tim bố vậy! Bố nhớ, cách đây mấy năm, mẹ đã phải thức suốt đêm, cúi mình trên chiếc nôi trông chừng hơi thở hổn hển của con, quằn quại vì nỗi lo sợ, khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con!...Nhớ lại điều đấy, bố không thể nén được cơn tức giận đối với con. Hãy nghĩ xem, En-ri-cô à! Con mà lại xúc phạm đến mẹ ư? Người mẹ sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ đau đớn, người mẹ có thể đi ăn xin để nuôi con, có thể hy sinh tính mạng để cứu sống con!
Hãy nghĩ kĩ điều này, En-ri-cô ạ: Trong đời, con có thể trài qua những ngày buồn thảm, nhưng ngày buồn thảm nhất là con sẽ mất mẹ.
Khi đã khôn lớn, trưởng thành, khi các cuộc đấu tranh đã tôi luyện con thành người dũng cảm, có thể có lúc con sẽ mong ước thiết tha được nghe lại tiếng nói của mẹ, được mẹ dang tay ra đón vào lòng. Dù có lớn khôn, khỏe mạnh thế nào đi chăng nữa, con sẽ vẫn tự thấy mình chỉ là một đứa trẻ tội nghiệp, yếu đuối mà không được chở che. Con sẽ cay đắng khi nhớ lại những lúc làm cho mẹ đau lòng... Con sẽ không thể sống thanh thản, nếu làm cho mẹ buồn phiền. Dù có hối hận, có cầu xin linh hồn mẹ tha thứ...tất cả cũng chỉ vô ích mà thôi. Lương tâm con sẽ không một chút nào yên tĩnh. Hình ảnh dịu dàng và hiền hậu của mẹ sẽ làm tâm hồn con như bị khổ hình. En-ri-cô này! Con hãy nhớ rằng, tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả. Thật đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình yêu thương đó.
Từ nay, con không bao giờ được thốt ra một lời nói nặng với mẹ. Con phải xin lỗi mẹ, không phải vì sợ bố, mà do sự thành khẩn trong lòng. Con hãy cầu xin mẹ hôn con, để cho cái hôn ấy xóa đi cái dấu vết vong ân bội nghĩa trên trán con. Bố rất yêu con,con là niềm hy vọng tha thiết nhất đồi bố, nhưng thà rằng bố không có con, còn hơn là thấy con bội bạc với mẹ. Thôi trong một thời gian ngắn con đừng hôn bố: bố sẽ không thể vui lòng đáp lại cái hôn của con được.

e. Bố cục: 2 phần
- Phần 1: Từ đầu đến “xúc động vô cùng” Lời tự bạch của con (Nêu hoàn cảnh (lí do) người bố viết thư cho con)
Phần 2: Còn lại.
Nội dung bức thư
Tâm trạng của người bố trước lỗi lầm của người con.
Bố muốn con xin lỗi mẹ; thể hiện tình yêu của mình với con.
Xác định ngôi kể trong văn bản ?
(Gợi ý: nhân vật tôi kể về bức thư người cha viết cho cậu bé sau khi…..mắc lỗi với mẹ)

 VB sử dụng ngôi kể thứ nhất “tôi”
Đại ý:
 Là trang nhật ký được En-ri-co ghi lại vào thứ 5 ngày 10 tháng 11, kể về nội dung lá thư của người cha viết, khi cậu bé mắc lỗi với người mẹ yêu quý của mình.


Văn bản là một bức thư của người bố gửi cho con,nhưng tại sao tác giả lại lấy nhan đề là “Mẹ tôi”? (“Mẹ” lại vắng mặt trong câu chuyện )
3. Phân tích.
- Đây là nhật kí của En-ri-cô.
- Hợp với hình tượng trung tâm của văn bản: Người mẹ.
- Thể hiện sâu sắc tình cảm và thái độ trân trọng của bố dành cho mẹ.
- Tăng tính khách quan cho lời tâm tình của người kể (của bố), cho sự việc và hình tượng được nói đến (là mẹ).
 Đề cao hình tượng người mẹ.
a. Hình thức trình bày: viết thư
b. Ý nghĩa nhan đề bức thư:
(Đây là một trong 9 bức thư của bố mẹ gửi cho Enrico - 6 lá của bố, 3 lá của mẹ)
- Bộc lộ sâu sắc, tinh tế suy nghĩ, tình cảm của người viết.
- Có hiệu quả giáo dục cao
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
Nguyên nhân người bố viết thư: Con vô lễ với mẹ
Mục đích viết thư của bố:
+ Bày tỏ thái độ, tình cảm của mình trước hành vi của con.
+ Gợi lại trong con tình mẫu tử thiêng liêng.
- Tác dụng của lá thư: “Làm cậu bé xúc động vô cùng”.
1. Nguyên nhân viết thư
 Cách mở bài ngắn gọn, súc tích mở ra cho Enrico và chúng ta một cách cảm nhận mới mang đậm chất nhân văn về nội dung của văn bản.
2. Nội dung bức thư của người bố
Tâm trạng và thái độ của bố đối với En – ri – cô.
- Sự hỗn láo…như nhát dao đâm vào tim bố
- Bố ... không nén được cơn tức giận
- Con mà lại xúc phạm đến mẹ ư?
- Thật đáng xấu hổ.
- Con hãy cầu xin mẹ... bố không có con còn hơn con bội bạc với mẹ.
Những từ ngữ nào trong bài cho em nhận thấy tâm trạng của người bố?
Vì sao người bố lại thấy sự thiếu lễ độ của con đối với người mẹ như nhát dao đâm vào tim?
 Vì bố rất yêu con, rất tôn trọng mẹ và rất thất vọng vì con, nỗi đau, những tâm trạng ấy chứng minh cho thái độ nghiêm khắc và kiên quyết của người bố đối với người con
Em hãy tìm những chi tiết chỉ rõ thái độ nghiêm khắc và kiên quyết của người bố đối với En ri cô?
 Không bao giờ tái phạm. Phải xin lỗi mẹ, cầu xin mẹ hôn con....Thà rằng bố không có con còn hơn thấy con bội bạc....
Thôi, con đừng hôn bố nữa.
Tâm trạng và thái độ của bố đối với En – ri – cô.
+ “Con đã thiếu lễ độ với mẹ”
+ “Sự hỗn láo của con như một vết dao đâm vào tim bố vậy”
=> Đau lòng, tức giận và thất vọng trước lầm lỗi của con. Vì:
+ Người cha hết mực yêu quý và thông cảm với vợ, vì tình yêu con của mình.
- Gợi cho con hiểu tình yêu thương và sự hi sinh to lớn của người mẹ.
- Cảnh báo những hậu quả sẽ xảy ra khi không biết yêu thương và kính trọng mẹ.
- Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả, thật đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình yêu thương đó.

 Những lời dạy bảo chân tình, sâu sắc của người cha: Gợi lại những kỷ niệm về hình ảnh người mẹ En-ri- cô chăm sóc con.
+ Không bao giờ thốt ra một lời nói nặng với mẹ .
Lời khuyên của bố:
Sau khi bày tỏ thái độ của mình, bố En – ri – cô đã khuyên cậu như thế nào?
Khuyên con sửa lỗi lầm bằng cách:
+ Con phải xin lỗi mẹ.
+ Con hãy cầu xin mẹ hôn con.
 Thái độ nghiêm khắc và dứt khoát yêu cầu con sửa lỗi. Lời khuyên nhủ chân tình sâu sắc.
Bố muốn con nhớ: Tình yêu thương kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả  Bổn phận người con: biết ơn, trân trọng, hiếu thảo đối với cha mẹ.
=> Enrico có một người cha mẫu mực, nghiên khắc và sâu sắc tế nhị trong cách dạy con, thấu hiểu đạo lý, yêu thương con,trân trọng vợ.
“…Bố nhớ, cách đây mấy năm, mẹ đã phải thức suốt đêm, cúi mình trên chiếc nôi, trông chừng hơi thở hổn hển của con quằn quại vì nỗi lo sợ, khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con đi!...Người mẹ sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ đau đớn, người mẹ có thể đi ăn xin để nuôi con, có thể hi sinh tính mạng để cứu sống con…”
Đọc đoạn văn sau và chú ý những cụm từ được gạch chân, qua đó hãy cho biết em đã cảm nhận được những nét đẹp gì trong phẩm chất của người mẹ En-ri-co?
b. Chân dung và tình cảm của người mẹ qua lời người cha
- Yêu thương con sâu sắc.
Dịu dàng và hiền hậu.
Giàu đức hi sinh và hết lòng tận tụy vì con.
- Mẹ là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con suốt cuộc đời.
 Phẩm chất cao đẹp, xứng đáng được tôn thờ, kính trọng.
“…Hãy nghĩ kỹ điều này, Enrico ạ: Trong đời, con có thể trải qua những ngày buồn thảm nhưng ngày buồn thảm nhất tất sẽ là ngày mà con mất mẹ.
Khi đã khôn lớn, trưởng thành, khi các cuộc đấu tranh đã tôi luyện con thành dũng cảm có thể có lúc con sẽ mong ước thiết tha được nghe lại tiếng nói của mẹ, được mẹ dang tay ra đón vào lòng. Dù có lớn khôn, khỏe mạnh thế nào đi chăng nữa, con sẽ vẫn thấy mình là một đứa trẻ tội nghiệp, yếu đuối và không được chở che. Con sẽ cay đắng nhớ lại những lúc làm cho mẹ đau lòng… Con không thể sống thanh thản, nếu đã làm cho mẹ buồn phiền. Dù có hối hận, có cầu xin linh hồn mẹ tha thứ tất cả cũng chỉ vô ích mà thôi.
Đoạn văn dưới đây cho em cảm nhận như thế nào về vai trò của người mẹ trong suốt cuộc đời của Enrico? Qua đó, em có liên tưởng gì về mẹ của mình?
c. Tâm trạng của con khi đọc bức thư của bố :
Hình ảnh đứa con:
En-ri-cô xúc động khi đọc bức thư của bố vì:
- Bố gợi lại những kỉ niệm xúc động giữa mẹ và En ri cô.
- Vì thái độ kiên quyết và nghiêm khắc của bố.
- Vì những lời nói chân tình và sâu sắc của bố.
- Vì En ri cô thấy xấu hổ và ân hận vì lỗi lầm của mình.
Bồng bột nhưng hiếu thảo
Biết nhận ra lỗi lầm của mình
Có tấm lòng hướng thiện.
Theo em, ý nào dưới đây đúng cho câu hỏi: Tại sao người bố không trực tiếp bày tỏ suy nghĩ, thái độ của mình với con mà lại viết thư? Cách bày tỏ ấy có tác dụng gì đối với cậu bé?
Vì bố ở xa không về tâm sự trực tiếp được.

Nhằm cảnh cáo con về hành động thiếu lễ độ với mẹ trước cô giáo.

C. Vừa bày tỏ được thái độ nghiêm khắc, tình phụ tử sâu sắc vừa thể hiện cách giáo dục con tinh tế kín đáo của bố mà không làm tổn thương đến lòng tự trọng của cậu bé (Enrico cảm động mà sửa lỗi).
Qua văn bản, em có suy nghĩ gì về gia đình Enrico? Từ đó, em thấy gia đình có ý nghĩa như thế nào đối với mỗi con người?
III. T?NG K?T
1. Nghệ thuật:
- Hình thức diễn đạt độc đáo, giàu tính biểu cảm.
- Sử dụng từ ngữ linh hoạt, giàu sức gợi…
- Giọng văn tha thiết nhưng nghiêm nghị giúp bộc lộ thái độ yêu - ghét rõ ràng của bố.
Với giọng văn tha thiết nhưng nghiêm khắc cùng với cách diễn đạt độc đáo, Nhà văn đã giúp chúng ta cảm nhận được “Mẹ tôi” là bài ca tuyệt đẹp, ca ngợi vẻ đẹp cao cả, giàu đức hi sinh của người mẹ, vẻ đẹp mẫu mực của người cha và cho ta bài học sâu sắc về đạo làm con.
2. Nội dung:
Câu 1: Vì sao bố viết thư cho En – ri – cô?
A. Vì muốn động viên En – ri – cô cố gắng học tập
B. Vì muốn trò chuyện tâm tình về tương lai của con
C. Để cảnh cáo con về hành động thiếu lễ độ với mẹ trước mặt cô giáo
D. Nhằm phê bình nghiêm khắc về sự lười học của con
Câu 2: Mẹ của En – ri – cô là người thế nào?
A. Sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ đau đớn
B. Có thể đi xin ăn để nuôi con
C. Có thể hi sinh tính mạng để cứu sống con
D. Tất cả những phẩm chất trên
Câu 3: Tác giả Ét- môn- đô đơ A- mi-xi là người nước nào?
A. Nga
B. Ý
C. Pháp
D. Anh
Tiếp sức
Tìm những câu ca dao, tục ngữ nói về người mẹ?
“Nuôi con chẳng quản chi thân
Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn”
“... Những ngôi sao thức ngoài kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời.”
“Mẹ già ở túp lều tranh
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con”
“Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con”
“Mẹ già như trái chín cây
Gió đưa mẹ rụng biết ngày nào đây?”
“Mẹ đi quảy gánh trên vai
Mẹ về quảy cả tương lai con về.”
“Biển đời bão tố gian nan
Mẹ là bến đỗ bình an con về.”
“Dẫu con đi khắp muôn phương
Không gì sánh được tình thương mẹ hiền.”
V. Huướng dẫn học và soạn bài
1. Bài tập về nhà
2. Chuẩn bị bài “ Cuộc chia tay của những con búp bê”
CHÚC CÁC EM CÓ MỘT BUỔI HỌC VUI VẺ