XÂY DỰNG ĐOẠN TRONG VĂN BẢN
I. THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN?
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hưướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được Nhà nước truy tặng GiảI thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
NGÔ TẤT TỐ VÀ TÁC PHẨM TẮT ĐÈN
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đư­¬ng thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơI trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt, qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tưượng một ngưười phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố đư­îc thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
I. THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN?
Câu 1:
-Đoạn 1: Cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố
-Đoạn 2: Giá trị nôi dung, nghệ thuật của tác phẩm “Tắt đèn”
Văn bản gồm hai ý, được viết thành hai đoạn
Câu 2:
-Chữ đầu tiên của đoạn viết hoa và lùi đầu dòng.
-Mỗi đoạn thường nhiều câu văn.
-Kết thúc đoạn văn bằng dấu chấm.
Dấu hiệu hình thức để nhận biết đoạn văn:
I. THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN?
Câu 3:
- Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản
- Hình thức: Bắt đầu từ chỗ viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng.
Cấu tạo: Đoạn văn do nhiều câu tạo nên.
Hãy khái quát các đặc điểm cơ bản của đoạn văn và cho biết thế nào là đoạn văn?
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN
1. Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn
a. Các từ ngữ có tác dụng duy trì đối tượng trong đoạn văn: “Ngô Tất Tố”, “Ông”, “nhà văn”, “tác phẩm chính của ông”
b. Câu then chốt của đoạn văn: “Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố”
- Câu chủ đề của đoạn văn vì: Khái quát nội dung chính của đoạn văn.
- Vị trí: Câu chủ đề trong trường hợp này đứng ở đầu đoạn
c. - Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ được dùng làm đề mục hoặc các từ ngữ được lặp đi lặp lại nhiều lần.
- Câu chủ đề mang nội dung khái quát, lời lẽ ngắn gọn, thường đủ hai thành phần chính và đứng đầu hoặc cuối đoạn văn.
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN
2. Cách trình bày nội dung của văn bản
a. Phân tích và so sánh cách trình bày ý của 2 đoạn văn trên:
- Hình thức: Giống nhau
- Cách triển khai nội dung:
+Đoạn 1: không có câu chủ đề, có từ ngữ chủ đề để duy trì đối tượng.
+Đoạn 2: câu chủ đề nằm ở đầu đoạn, các câu sau triển khai theo nội dung câu chủ đề
 Phương pháp diễn dịch.
Phương pháp song hành
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN
2. Cách trình bày nội dung của văn bản
b. Đọc đoạn văn và trả lời câu hỏi
- Đoạn văn trên có câu chủ đề "Như vậy, lá cây có màu xanh là do chất diệp lục chứa trong thành phần tế bào" đứng ở cuối đoạn.
- Đoạn văn trên được trình bày theo cách quy nạp.
Các câu trong đoạn văn có nhiệm vụ triển khai và làm sáng tỏ chủ đề của đoạn bằng các phép diễn dịch, quy nạp, song hành,...
III. LUYỆN TẬP
Bài 1. Văn bản “AI NHẦM”
Văn bản trên có thể chia làm 2 ý, mỗi ý được diễn đạt bằng một đoạn văn.
- Thầy đồ chép văn tế của ông thân sinh
- Gia chủ trách thầy đồ viết nhầm, thầy cãi liều "chết nhầm"
III. LUYỆN TẬP
Bài 2. Cách trình bày nội dung trong các đoạn văn
-Đoạn a: Câu chủ đề “Trần Đăng Khoa rất biết yêu thương”
+Vị trí: đầu đoạn
+Chủ đề được triển khai theo kiểu diễn dịch
-Đoạn b: Không có câu chủ đề
+Các từ ngữ chủ đề “mưa”, “ngớt’, “tạnh”, “mặt trời”,
+Chủ đề được triển khai theo kiểu song hành.
-Đoạn c: Không có câu chủ đề
+Các từ ngữ chủ đề “Nguyên Hồng”, “ông”, “tác phẩm”
+Chủ đề được triển khai theo kiểu song hành.
CỦNG CỐ - DẶN DÒ
ĐOẠN VĂN
Vai trò:
Hình thức
Cấu tạo:
đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản
Bắt đầu từ chỗ viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng
do nhiều câu tạo nên
Nội dung:
biểu đạt ý hoàn chỉnh
CỦNG CỐ - DẶN DÒ
CÁC KIỂU ĐOẠN VĂN
SONG HÀNH
DIỄN DỊCH
QUY NẠP
CỦNG CỐ - DẶN DÒ
Học thuộc lòng ghi nhớ SGK trang 36 và làm bài tập 3,4 trang 37
Chuẩn bị tiết sau:
- Đọc kĩ và tóm tắt văn bản “Lão Hạc”
- Trả lời các câu hỏi 1,2,3,4,5 phần đọc hiểu văn bản trang 48