Ti?t 11,12
T?p l�m van

Xây dựng đoạn vAn trong vAn bản
D?c văn bản : Ngô tất tố và tác phẩm "tắt đèn"
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh huướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn turước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố đuược Nhà nưuớc truy tặng GiảI thuưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đuương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và nguười nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơI trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhuưng tất cả đều không có tính nguười. Đặc biệt, qua nhân vật chị D?u, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tưuợng một ngưuời phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhuưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố đuược thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng nguười khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
? Văn bản trên gồm mấy ý?
Mỗi ý đưuợc viết thành mấy đoạn văn ?
I.ThÕ nµo lµ ®o¹n v¨n.
Xây dựng đoạn văn trong văn bản
1. D?c Ví dụ
Văn bản: Ngô Tất tố và tác phẩm "Tắt đèn"
Văn bản gồm hai ý, đuược viết thành hai đoạn
+ Đo?n1: Cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố
+ Đo?n2: Giá trị nôi dung, nghệ thuật của tác phẩm "Tắt đèn".
1. Cho văn bản sau : Ngô tất tố và tác phẩm "tắt đèn"
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh huướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn turước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố đuược Nhà nưuớc truy tặng GiảI thuưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đuương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và nguười nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơI trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhuưng tất cả đều không có tính nguười. Đặc biệt, qua nhân vật chị D?u, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tưuợng một ngưuời phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhuưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố đuược thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng nguười khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
Em thuường dựa vào dấu hiệu nào để nhận biết đoạn văn?
I.ThÕ nµo lµ ®o¹n v¨n.
Xây dựng đoạn văn trong văn bản
1. D?c Ví dụ
Văn bản: Ngô Tất tố và tác phẩm "Tắt đèn"
- Văn bản gồm hai ý, đuược viết thành hai đoạn
+ Đo?n1: Cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố
+ Đo?n2: Giá trị nôi dung, nghệ thuật của tác phẩm "Tắt đèn".
- Dấu hiệu hình thức: chữ viết hoa lùi đầu dòng, dấu chấm xuống dòng.
2.Kết luận:
- Vai trò�: Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản
- Hình thức�: Bắt đầu từ ch? viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng.
- Cấu tạo�: Đoạn văn do nhiều câu tạo nên.
- Nội dung�: Đoạn văn biểu đạt một ý hoàn chỉnh .
* Ghi nhớ 1 (SGK tr. 36)
I. Thế nào là đoạn văn
Xây dựng đoạn văn trong
văn bản
II. Từ ngữ và câu trong đoạn văn.
1. Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề
* Ví dụ:Văn bản: Ngô Tất tố và tác phẩm "Tắt đèn"
Đọc đoạn văn 1
trong văn bản
Ngô Tất Tố (1893- 1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, ngoại thành Hà Nội); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh huướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn truước Cách mạng. Sau Cách mạng, nhà văn tận tuỵ trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố đuợc Nhà nuước truy tặng Giải thuưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng (1940); các phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940),..
? Tìm từ ngữ có tác dụng duy trì
đối tượng trong đoạn văn
( từ ngữ chủ đề )?
- Từ ngữ chủ đề�: Ngô Tất Tố; ông; nhà nho; nhà báo; học giả.
I. Thế nào là đoạn văn
Xây dựng đoạn văn trong văn bản
II. Từ ngữ và câu trong đoạn văn.
1. Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề
* Ví dụ: Văn bản: Ngô Tất tố và tác phẩm "Tắt đèn"
- Từ ngữ chủ đề�: Ngô Tất Tố; ông; nhà nho; nhà báo; học giả, nh� van
Đọc đoạn văn 2
trong văn bản
Tìm câu nêu ý khái quát
của đoạn( câu chủ đề )?
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế

ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đuương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và ngưuời nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhuưng tất cả đều không có tính ngưuời. Đặc biệt, qua nhân vật chị D?u, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tuượng một nguười phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhuưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố đưuợc thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng nguười khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố
Em hãy cho biết vị trí và cấu tạo của câu chủ đề
trong đoạn văn?
C
V
1. Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề
* Ví dụ:Văn bản: Ngô Tất tố và tác phẩm "Tắt đèn"
- Câu chủ đề: Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố
+ Vị trí : đầu đoạn.
+ Cấu tạo:hai thành phần ( chủ ngữ - vị ngữ )
Em hiểu thế nào là từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn? Chúng đóng vai trò gì trong VB?
- Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ làm đề mục hoặc lặp đi lặp lại nhiều lần nhằm duy trì đối tưuợng giao tiếp.
- Câu chủ đề mang nội dung khái quát, lời lẽ ngắn gọn( thường đứng ở đầu hoặc cuối câu)
Kết luận
Đoạn văn 1
Đoạn 1 có câu chủ đề không ?
yếu tố nào duy trì đối tuượng trong đoạn
văn ? Mối quan hệ ý nghĩa giữa các câu
trong đoạn văn như thế nào?
* Đoạn 1�:
- Không có câu chủ đề
- Yếu tố duy trì đối tưuợng�: Ngô Tất Tố.
- Các câu có quan hệ độc lập.
- Nội dung triển khai theo trình tự�: Quê huương- gia điình- con ngưuời- nghề nghiệp- tác phẩm -> Các câu có quan hệ ngang bằng, bình đẳng với nhau - Song hành
Dv song h�nh ; cõu 1+ cõu 2 + cõu 3 +.
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
Ng« TÊt Tè (1893- 1954) quª ë lµng Léc Hµ, huyÖn Tõ S¬n, tØnh B¾c Ninh (nay thuéc §«ng Anh, ngo¹i thµnh Hµ Néi); xuÊt th©n lµ mét nhµ nho gèc n«ng d©n. ¤ng lµ mét häc gi¶ cã nhiÒu c«ng tr×nh kh¶o cøu vÒ triÕt häc, v¨n häc cæ cã gi¸ trÞ; mét nhµ b¸o næi tiÕng víi rÊt nhiÒu bµi b¸o mang khuynh hư­íng d©n chñ tiÕn bé vµ giµu tÝnh chiÕn ®Êu; mét nhµ v¨n hiÖn thùc xuÊt s¾c chuyªn viÕt vÒ n«ng th«n trư­íc C¸ch m¹ng. Sau C¸ch m¹ng, nhµ v¨n tËn tuþ trong c«ng t¸c tuyªn truyÒn v¨n nghÖ phôc vô kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Ng« TÊt Tè ®ưîc Nhµ nư­íc truy tÆng Gi¶i thư­ëng Hå ChÝ Minh vÒ v¨n häc nghÖ thuËt (n¨m 1996). T¸c phÈm chÝnh cña «ng: c¸c tiÓu thuyÕt T¾t ®Ìn (1939), LÒu châng (1940); c¸c phãng sù TËp ¸n c¸i ®×nh (1939), ViÖc lµng (1940),..
Đoạn văn 2
? Câu chủ đề của đoạn 2 đưuợc
đặt ở vị trí nào ? ý của đoạn
văn đưuợc trình bày theo trình tự nào?
* §o¹n 2 :
- C©u chñ ®Ò : §Æt ë ®Çu ®o¹n
- C©u ®Çu mang néi dung kh¸i qu¸t.
- Néi dung triÓn khai theo tr×nh tù: Néi dung- nghÖ thuËt -> C©u ®Çu mang néi dung kh¸i qu¸t – DiÔn dÞch
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế
ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đuương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và ngưuời nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm, nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu xa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt, độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn, đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhuưng tất cả đều không có tính ngưuời. Đặc biệt, qua nhân vật chị D?u, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tuượng một nguười phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhuưng có phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố đưuợc thể hiện rất rõ trong việc khắc hoạ nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng nguười khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực, sinh động.
Câu 1
câu 2
Câu 3
Câu 4
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
Đoạn văn 3
? Đoạn văn có câu chủ đề không?
Nếu có thì nó ở vị trí nào? Nội dung
của đoạn văn trình bày theo trình tự nào ?
* Đoạn 3�:
- Câu chủ đề�: Đặt ở cuối đoạn.
- Câu cuối mang nội dung khái quát
- Nội dung triển khai theo trình tự�: Các ý cụ thể - kết luận -> Câu cuối mang nội dung khái quát - Quy nạp.
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
Các tế bào của lá cây có chứa nhiều lục lạp . Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá. Sở dĩ diệp lục có màu xanh lục vì nó hút các tia sang có màu khác, nhất là màu đỏ và mau lam, nhưng không thu nhận màu xanh lục mà lại phản chiếu màu này và do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục. Như vậy, lá cây có màu xanh là do chất diệp lục chứa trong thành phần tế bào.
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu cuối
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn:

Đoạn song hành:


(Các câu bình đẳng nhau về mặt ý nghĩa, cùng tập trung thể hiện một chủ đề).
- Đoạn diễn dịch.




- Đoạn qui nạp.



câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 1
câu 2
Câu 3
Câu 4
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu cuối
(Câu chủ đề)
Các câu mang ý cụ thể, chi tiết.
kết luận

Đoạn văn thuường do nhiều câu văn tạo thành. Các câu trong đoạn có nhiệm vụ triển khai và làm sáng tỏ chủ đề của đoạn bằng các phép: diễn dịch, qui nạp, song hành..
Luyện tập
Luyện tập
Bài tập 1
Văn bản: Ai nhầm
1
Văn bản có thể chia làm mấy ý?
2
Mỗi ý đưuợc di?n đạt thành mấy đoạn?
Đáp án:
- Văn bản có 2 ý ; 2đoạn
+ Do?n 1: Sự lười biếng ngu dốt của thầy đồ.
+ Do?n 2: Thái độ ngoan cố.
Luyện tập
Bài tập 2
Hãy phân tích cách trình bày
nội dung trong đoạn văn?
a
Diễn dịch ( câu 1 : câu chủ đề )
b
Song hành (không có câu chủ đề)
c
Đáp án:
Song hành (không có câu chủ đề)
Bài tập mở rộng
Bài tập 1
Cho đoạn văn sau:
Trong hoàn cảnh "trăm dâu đổ đầu tằm", ta càng thấy chị Dậu thật là một người phụ nữ đảm đang, tháo vát. Một mình chị phải giải quyết mọi khó khăn đột xuất của gia đình, phải đương đầu với những thế lực tàn bạo: quan lại, cường hào, địa chủ và tay sai của chúng. Chị có khóc lóc, có kêu trời nhưng chị không nhắm mắt khoanh tay mà tích cực tìm cách cứu được chồng ra khỏi cơn hoạn nạn. Hình ảnh chị Dậu hiện lên vững chãi như một chỗ dựa chắc chắn của cả gia đình.
(Theo Nguyễn Đăng Mạnh)
Có bạn cho rằng đoạn văn trên được kết cấu theo kiểu diễn dịch. Lại có bạn cho rằng, đoạn văn đưu?c kết cấu theo kiểu qui nạp? ý kiến của em thế nào?
Bài tập về nhà
Học bài.
Làm bài tập 3,4.

SO?N B�I:
Lóo H?c.