TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU-TRỌNG THỦY
(Truyền thuyết)
Các em đọc phần tiểu dẫn SGK, kết hợp với bài soạn và kiến thức đã học. Hãy nhắc lại khái niệm và những đặc trưng cơ bản của truyền thuyết (về đề tài, nhân vật, cốt truyện,…), giá trị?
I. Tìm hiểu chung
1.Thể loại và xuất xứ văn bản
a) Thể loại: Truyền thuyết:
TRUYỀN
THUYẾT


* Giá trị
Là tác phẩm tự sự dân gian
kể về các nhân vật
và sự kiện lịch sử….
* KHÁI NIỆM
* MÔI TRƯỜNG SINH THÀNH BIẾN ĐỔI, DIỄN XƯỚNG
* ĐẶC TRƯNG
Đề tài lấy từ lịch sử.
Sử dụng nhiều
yếu tố tưởng tượng,
hư cấu….
Phản ánh lịch sử, thể
hiện thái độ của nhân
dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử.
Lễ hội dân gian và các di tích lịch sử, văn hóa.
Truyện ADV VÀ MC-TT có xuất xứ ntn?
Hãy cho biết nội dung chính của TP?
Em có thể chia bố cục tác phẩm như thế nào cho hợp lí?
NGUỒN GỐC: Gắn với di tích Cổ Loa, nay thuộc làng Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội giữ một quần thể di tích lich sử: Đền thờ An Dương Vương, Am thờ Mị Châu, Giếng ngọc… là minh chứng cho sự sáng tạo và lưu truyền chuỗi truyền thuyết ra đời và suy vong của nhà nước Âu Lạc.
- XUẤT XỨ:Trích từ truyện rùa vàng trong “Lĩnh
Nam đích quái” – một sưu tập truyện dân gian ra đời vào cuối thế kỉ XV.
b) Nguồn gốc, Xuất xứ văn bản
2. BỐ CỤC:
3 PHẦN
Tóm tắt nội dung cốt truyện?
Thục Phán cai trị đất nước sau Hùng Vương thời Văn Lang. Xây thành ở đất Việt Thường, An Dương Vương xây tới đâu là lở tới đó. Vua phải nhờ tới sự giúp đỡ của Rùa Vàng mới xây xong. Trước khi từ biệt ra về, Rùa Vàng còn tặng cho nhà vua cái móng vuốt để làm lẫy nỏ, có thể bắn trăm phát trăm trúng. Nhờ có lẫy nỏ mà mấy lần Triệu Đà cử đại binh sang xâm lược, An Dương Vương đều chiến thắng vẻ vang. Một thời gian sau, Đà cầu hôn Mị Châu là con gái của An Dương Vương cho con trai mình là Trọng Thủy. An Dương Vương bằng lòng mà không nghi ngờ gì. Trọng Thủy bảo Mị Châu lấy cho mình xem nỏ thần rồi đánh tráo, đem về nước cho cha. Triệu Đà lại cất quân sang xâm lược. Mất nỏ thần, An Dương Vương thua trận, bèn cùng Mị Châu chạy về biển Đông. Nhà vua cầu cứu Rùa Vàng, Rùa Vàng bảo: “Giặc sau lưng nhà vua đó”. An Dương Vương hiểu ra, tuốt kiếm chém đầu Mị Châu rồi cùng Rùa Vàng rẽ nước xuống biển Đông.
3. TÓM TẮT TRUYỆN
4. Nội dung: kể về quá trình xây thành chế nỏ của ADV dưới sự giúp sức của rùa vàng và bi kịch mối tình MC- TT gắn với thất bại của nước Âu Lạc.
II. ĐỌC- TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Nhân vật An Dương Vương
a. An Dương Vương trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước
* Quá trình xây thành của vua ADV diễn ra như thế nào?Thông qua đó, em hiểu gì về tòa thành này và con người ADV?
* Sau khi xây thành, ADV có nỗi băn khoăn nào? Rùa Vàng giúp gì cho vua?
* Hãy nhận xét về ADV và h/ả nỏ thần?
* Ý nghĩa của các chi tiết kì ảo trong truyền thuyết là gì?
* Vì sao ADV chiến thắng quân Triệu Đà? Rút ra bài học kinh nghiệm?
* Từ sự nghiệp dựng và giữ nước, ADV hiện lên là một vị vua ntn? Thái độ của nhân dân đối với vua?
II. ĐỌC- TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Nhân vật An Dương Vương
a. An Dương Vương trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước

- Nhân vật lịch sử An Dương Vương:
+ Tên thật Thục Phán, là vị vua lập nên và cai trị duy nhất của nhà nước Âu Lạc
+ Thời gian trị vì 50 năm (257 TCN- 208TCN)
+ Quyết định dời đô từ vùng núi Nghĩa Lĩnh về đồng bằng (thành Cổ Loa) để phát triển và mở rộng lưu thông
-> ADV là vị vua sáng suốt, bản lĩnh vững vàng, tầm nhìn xa rộng
- Quá trình Xây thành:
+ Thành lắp tới đâu lở tới đó.
+ Lập bàn thờ, giữ mình trong sạch, cầu bách thần.
+ Nhờ cụ già mách bảo, sứ Thanh Giang, tức Ruà Vàng giúp nhà vua xây thành công Loa Thành.
+ Thành rộng ngàn trượng, xoắn như hình trôn ốc ( gồm 9 vòng thành, tường đất cao dày và hào sâu, dễ thủ khó công)
-> thành Cổ Loa là căn cứ phòng thủ vững chắc, là sự sáng tạo độc đáo của người Việt cổ
=> ADV có lòng kiên trì quyết tâm, có ý thức đề cao cảnh giác
- Việc Chế nỏ:
+ Nỗi băn khoăn:
“Nhờ ơn của thần, thành đã được xây xong. Nay nếu có giặc ngoài biết lấy gì mà chống?”
+ Được Rùa Vàng tặng móng vuốt làm lẫy nỏ thần
ADV được giúp đỡ vì có ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ đất nước, h/a nỏ thần cũng khẳng định niềm tự hào của cha ông về trình độ sản xuất vũ khí
- Sự xuất hiện của chi tiết kì ảo: cụ già bí ẩn, rùa vàng, nỏ thần đã khẳng định việc làm của ADV là chính nghĩa, hợp lòng trời, được lòng dân.
- Chiến thắng Triệu Đà:
+ Nhờ thành ốc kiên cố
+ Nhờ nỏ thần lợi hại
+ Nhờ có ý thức đề cao cảnh giác
-> Nêu cao bài học cảnh giác, tinh thần trách nhiệm và sự sáng suốt của ADV.
→ ADV mang phẩm chất của vị vua anh hùng, tầm nhìn xa trông rộng, có ý thức đề cao cảnh giác, bản lĩnh vững vàng, biết trọng người tài, có lòng yêu nước sâu sắc, có công lao với dân tộc, được thần và dân đồng lòng.
→ Nhân dân ca ngợi nhà vua, tự hào về những thành quả và chiến công của dân tộc.
1.Thất bại của ADV do những điều gì tạo nên?
2. Kết cục của ADV là gì? Đó là vị vua ntn?
3. Chi tiết ADV tự tay chém đầu Mị Châu có ý nghĩa gì?
4. H/a ADV xuống biển thể hiện điều gì?
b. Bi kịch nước mất- nhà tan:
- Nguyên nhân thất bại:
+ Nhận lời cầu hòa, gả con gái cho con trai kẻ thù, cho Trọng Thủy ở rể ngay trong Loa Thành
-> k nhận thấy bản chất ngoan cố và âm mưu thâm độc của kẻ thù
+ Khi giặc đến chân thành: vẫn mãi lo chơi cờ, cười nhạo kẻ thù
-> chủ quan, ỷ lại vào vũ khí hiện đại mà không lo phòng bị, xem thường địch
=> ADV tự chuốt lấy thất bại do tự phạm nhiều điều sai.
- Kết cục: thất bại, bỏ chạy, giết con, sự nghiệp tiêu vong
-> Vua có trách nhiệm với đất nước nhưng mát cảnh giác nên rơi vào bi kịch.
* Ý nghĩa các chi tiết hư cấu:
- Nhờ tiếng thét của Rùa Vàng, ADV tỉnh ngộ, tự tay chém đầu con gái:
+ hành động quyết liệt, dứt khoát đứng về phía công lí và quyền lợi của dân tộc
+ sự thức tỉnh muộn màng của nhà vua
+ sự thảm khóc của chiến tranh
-> chi tiết mang tính bi kịch
- ADV cầm sừng tê bảy tấc rồi theo gót Rùa vàng xuống biển
+ thể hiện sự ngưỡng mộ đối với vị anh hùng dân tộc
+ niềm thương tiếc khi huyền thoại hoá, bất tử hoá người anh hùng
=> Những chi tiết hư cấu thể hiện quan điểm và thái độ kính trọng, mến phục của nhân dân; đồng thời giúp xoa dịu nỗi đau mất nước. Tuy mất cảnh giác để mất nước nhưng trong tâm thức người dân, ADV mãi là nhà vua yêu nước, có công với nước.
1. Nhận vật MC đã phạm những sai lầm nào? ? Theo em, cái chết của MC là kết quả của điều gì?
2. Ở cuối truyện, MC đã được minh oan, hãy phân tích những chi tiết thể hiện điều đó?
2. Nhân vật Mị Châu:
- Sai lầm:
+ vô tình tiết lộ bí mật về nỏ thần, tạo điều kiện cho Trọng Thủy đánh tráo nỏ thần-> ngây thơ, cả tin, mất cảnh giác làm lộ bí mật quốc gia
+ Nghe lời chồng: rắc lông ngỗng đánh dấu, giúp kẻ thù truy đuổi theo hai cha con -> bị tình cảm làm cho lu mờ lí trí, đặt tình cảm vợ chồng lên trên lợi ích quốc gia
=> Mị Châu đã thuận theo tình cảm vợ chồng mà quên đi nghĩa vụ đối với đất nước
- Kết cục: Bị Rùa Vàng kết tội là giặc và bị vua cha chém đầu -> MC phải trả giá cho sự cả tin đến mù quáng của mình
-> Nhân dân muốn phê phán Mị Châu– bằng bản án tử hình– vì những lỗi lầm gây tổn hại cho đất nước -> Xuất phát từ truyền thống yêu nước, thiết tha đối với độc lập, tự do của dân ta.
- MC được minh oan:
+ Lời nguyền trước khi chết:
“nếu có lòng phản nghịch mưu hại cha…nhục thù”-=> minh chứng cho tấm lòng trung hiếu, giãi bày cho nỗi oan bị lừa dối.
+ Hóa thân: máu biến thành ngọc trai -> lời nguyền linh ứng
=> Sự bao dung, cảm thông của nhân dân đối với sự trong trắng, thơ ngây của Mị Châu khi phạm tội một cách vô tình.
* Bài học lịch sử: phải đặt đúng đắn mối quan hệ giữa cái chung với cái riêng, giữa tình nhà với nợ nước.
1.Trọng Thủy trong giai đoạn đầu có những hành động gì? Nhận xét về tội của nhân vật này?
2. Sau khi MC chết, TT đã có những hành động nào? Cái chết của TT thể hiện điều gì?
3. Cảm nhận của em về h/ả ngọc trai, giếng nước?
3. Nhân vật Trọng Thủy
a. Giai đoạn đầu:
- Nghe lời vua cha lợi dụng MC lấy cắp nỏ thần
- Tấn công nước Âu Lạc và đuổi theo cha con ADV
-> TT phản bội tình cảm của MC, là tên gián điệp nguy hiểm, kẻ thù của dân tộc, trực tiếp gây ra bi kịch mất nước và cái chết của hai cha con An Dương Vương.
b. Khi Mị Châu chết:
- Khóc lóc, ôm xác vợ về táng ở Loa Thành
- Lao đầu xuống giếng tự tử
-> Tình cảm thực sự với vợ xuất hiệnđã quá muộn màng. Cái chết của TT thể hiện:
+ sự bế tắc giữa hai tham vọng: có được nước Âu Lạc và có tình yêu của MC
+ sự trả giá tất yếu của giả dối và phản bội
=> đứng giữa Hiếu và Tình, TT cũng là nạn nhân của chiến tranh xâm lược.
* Hình ảnh ngọc trai – giếng nước:
- Là hình ảnh có giá trị nghệ thuật, thẩm mĩ cao.
- Hình ảnh ngọc trai: phù hợp với lời ước nguyện của Mị Châu -> chứng minh cho tấm lòng trong sáng của nàng
- Chi tiết nước giếng có hồn Trọng Thuỷ -> là chứng nhận cho sự hối hận và ước muốn hoá giải tội lỗi của Trọng Thuỷ
- Chi tiết ngọc trai đem rửa nước giếng lại càng sáng đẹp hơn -> Trọng Thuỷ đã tìm được sự hoá giải của Mị Châu ở thế giới bên kia.
=> Sự phán xét thấu lí đạt tình, vừa nghiêm khắc vừa nhân ái của nhân dân (rộng lòng tha thứ cho những người vô tình phạm tội như Mị Châu hay những kẻ biết ăn năn hối hận như Trọng Thuỷ)
1. Cốt truyện có sự kết hợp giữa những yếu tố nào?
2. Em có nhận xét gì về các hình ảnh trong câu chuyện?
4. Nghệ thuật đặc sắc của câu chuyện:
- Cốt truyện:
+ Cốt lõi lịch sử: xây thành, chế tạo vũ khí hiện đại, chiến thắng giặc, mất nước, bi kịch bi thảm…
+ Yếu tố hư cấu: sứ Thanh Giang, móng Rùa Vàng lầm lẫy nỏ thần, sư hóa thân của các nhân vật…
-> sự đan xen các yếu tố li kì tạo nên hấp dẫn cho câu chuyện.
- Hình ảnh:
+ Giàu chất tư tưởng thẩm mĩ
+ Có sức sống lâu bền
* Bài học người xưa nhắn gửi
- Thất bại của An Dương Vương.
-> Bài học về sự mất cảnh giác và chủ quan trong sự nghiệp giữ nước.
- Bi kịch Mị Châu – Trọng Thủy.
-> Bài học về cách giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân và trách nhiệm của công dân (tình nhà – nợ nước).
1.Nghệ thuật
Kết hợp nhuần nhuyễn “giữa cốt lõi lịch sử” và hư cấu nghệ thuật.
Kết cấu chặt chẽ, xây dựng những chi tiết có giá trị nghệ thuật cao.
Xây dựng được những nhân vật truyền thuyết tiêu biểu.
III. TỔNG KẾT
2. Nội dung
Quá trình dựng nước, giữ nước của An Dương Vương và bi kịch mất nước gắn với mối tình bi kịch của Mị Châu và Trọng Thủy.
3.Ý nghĩa văn bản
-Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy giải thích nguyên nhân việc mất nước Âu Lạc và nêu bài học lịch sử về việc giữ nước, tinh thần cảnh giác với kẻ thù, cách xử lí đúng đắn mối quan hệ giữa riêng và chung, nhà với nước, cá nhân với cộng đồng.
50:50
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
100 đ
90 đ
80 đ
70 đ
60 đ
50 đ
45 đ
40 đ
35 đ
30 đ
25 đ
20 đ
15 đ
10 đ
05 đ
Câu hỏi 1: 05 đ
Ai thông minh hơn
A. ADV cho Trọng Thủy
xem nỏ thần
B.ADV nhận lời cầu hôn và
Gả con gái cho Trọng Thủy
D. ADV nhận lời cầu
hòa của Triệu Đà
Hãy cho biết chi tiết nào không có trong
truyện về an dương vương ?

Đáp án
C. giặc đến ADV vẫn điềm nhiên
ngồi đánh cờ
50:50
A.Mâu thuẫn giữa nghĩa
Vụ và tình cha con
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
100 đ
90 đ
80 đ
70 đ
60 đ
50 đ
45 đ
40 đ
35 đ
30 đ
25 đ
20 đ
15 đ
10 đ
05 đ
Câu hỏi 2: 10 đ
Ai thông minh hơn
C.Mâu thuẫn giữa nghĩa
Vụ và tình yêu
B.Mâu thuẫn giữa tình
cha con và tình yêu
D.Mâu thuẫn giữa tình yêu
Và quyền lợi cá nhân
Bi kịch của Trọng Thủy xuất phát từ mâu thuẫn
nào dưới đây ?

Đáp án
50:50
A. Thủ phạm
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
100 đ
90 đ
80 đ
70 đ
60 đ
50 đ
45 đ
40 đ
35 đ
30 đ
25 đ
20 đ
15 đ
10 đ
05 đ
Câu hỏi 3: 15 đ
Ai thông minh hơn
C. Cả hai đều sai
B. Nạn nhân
D. Cả hai đều đúng
Trong âm mưu xâm lược của Triệu Đà
Trọng Thủy là ?

Đáp án
50:50
A.Thái độ nghiêm khắc của nhân
dân khép MC vào tội phản quốc
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
100 đ
90 đ
80 đ
70 đ
60 đ
50 đ
45 đ
40 đ
35 đ
30 đ
25 đ
20 đ
15 đ
10 đ
05 đ
Câu hỏi 4: 20 đ
Ai thông minh hơn
C. Tình thế nguy cấp của
chiến trận
B. Tính tình dứt khoát của
An Dương Vương
C. Phù hợp với kết cấu
của cốt truyện
Chi tiết ADV rút gươm chém Mị Châu
nói lên điều gì?

Đáp án
50:50
A. đề cao truyền thống yêu
nước và nhân đạo
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
100 đ
90 đ
80 đ
70 đ
60 đ
50 đ
45 đ
40 đ
35 đ
30 đ
25 đ
20 đ
15 đ
10 đ
05 đ
Câu hỏi 5: 25 đ
Ai thông minh hơn
C. đề cao truyền thống giữ
nước của nhân dân ta
B. đề cao truyền thống yêu
nước của nhân dân ta
D. đề cao truyền thống nhân
đạo của nhân dân ta
Ý nghĩa tư tưởng của truyện là gì ?

Đáp án
TRƯỚC ĐÁ MỴ CHÂU (TRẦN ĐĂNG KHOA)

Người dân nào xưa đưa em về đây

Cho em gặp bố

Người bố mất nỏ thần, giận em, ruồng bỏ

Nhưng nhân dân mình không nỡ bỏ em ...

Nhân dân mình không nỡ bỏ em

Không nỡ bỏ đứa con bị bỏ

Để chiều nay trong gian đình cổ

Tôi đứng lặng trước em

Tôi đứng lặng trước em

Không phải trước nỗi lầm

biến em thành đá cuội

Nhớ vận nước có một thời chìm nổi

Bắt đầu từ một tình yêu

Em hoá đá ở trong truyền thuyết

Cho bao cô gái sau em

Không còn phải hoá đá trong đời

Có những lỗi lầm phải trả bằng cả
một kiếp người

Nhưng lỗi lầm em lại phải trả bằng
máu toàn dân tộc

Máu vẫn thấm qua từng trang tập đọc

Vó ngựa Triệu Đà còn đau đến hôm nay....

Người dân nào xưa đưa em về đây

Như muốn nhắc một điều gì ...

Đền Cổ Loa nhạt nắng
Lừng lẫy bóng chiều đi ....

Cổ Loa 12-3-1974
Bài tập vận dụng:
+ Viết một đoạn văn thể hiện cảm nghĩ của em về bài học kinh nghiệm được rút ra từ tác phẩm? Và em sẽ làm gì để không phải phạm những sai lầm ấy?
+ Các em hãy thành lập nhóm sau đó viết kịch bản và sân khấu hóa tác phẩm này
Mị Châu, Trọng Thủy (Vân thê)
Một đôi kẻ Việt người Tần
Nửa phần ân ái, nửa phần oán thương
Vuốt rùa chàng đổi máy
Lông ngỗng thiếp đưa đường
Thề nguyền phu phụ
Lòng nhi nữ
Việc quân vương
Duyên nọ tình kia dở dở dang!
Nệm gấm vó câu
Trăm năm giọt lệ
Ngọc trai nước giếng
Nghìn thu khói nhang
Nguồn: Tản Đà, Khối tình con - Quyển thứ nhất (1916)
Tâm sự
Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu
Trái tim lầm chỗ, để trên đầu
Nỏ thần vô ý trao tay giặc
Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu.
Tố Hữu (Trích bài thơ Tâm sự)