BÀI 5- TIẾT 19 - 20

TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
( Luyện tập: Tóm tắt văn bản tự sự)

GV Phùng Văn Tiêm –THCS Tân Quang
Văn Lâm- Hưng Yên
Tiết 19 -20 :
Tập làm văn:
TÓM TẮT
VĂN BẢN TỰ SỰ
Thế nào là tự sự?
Các yếu tố trong văn bản tự sự?
I/ Thế nào là tóm tắt văn bản tự sự?
Theo em, thế nào là tóm tắt văn bản tự sự?
a/ Ghi lại đầy đủ mọi chi tiết của văn bản tự sự.
b/ Ghi lại một cách ngắn gọn, trung thành những nội dung chính của văn bản tự sự.
c/ Kể lại một cách sáng tạo nội dung của văn bản tự sự.
d/ Phân tích nội dung, ý nghĩa và giá trị của văn bản tự sự.
Vua Hùng thứ mười tám có người con gái đẹp tên là Mị Nương. Nhà vua muốn kén một chàng rể xứng đáng. Sơn Tinh và Thuỷ Tinh cùng một lúc đến cầu hôn. Cả hai người đều có tài, vua Hùng không biết gả con cho ai, bèn ra điều kiện thách đố để dễ bề lựa chọn. Sơn Tinh thắng cuộc, cưới Mị Nương rồi đưa về núi. Thuỷ Tinh tức giận dâng nước đánh Sơn Tinh nhưng bị thua. Từ đó hằng nămThuỷ Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh nhưng đều thất bại.
VĂN BẢN TÓM TẮT SHD/40
Văn bản tóm tắt trên kể lại nội dung của văn bản nào? Vì sao em biết?
So sánh với văn bản đã học ở lớp 6, đoạn văn trên có gì khác?
- về độ dài
- về lời văn
- về số lượng nhân vật,
sự việc
Thuở ấy, vua Hùng Vương thứ 18 có một cô con gái rất xinh. Vua muốn chọn chàng rể vừa hiền, vừa tài, nên truyền lệnh mở hội kén rể. Trai tráng khắp nơi nô nức kéo về kinh đô thi tài. Đã mấy ngày qua, biết bao nhiêu chàng trai tuấn tú, võ nghệ tài ba lần lượt ra trổ tài, nhưng vẫn chưa được nhà vua ưng chọn. Vua đã hơi thất vọng thì bỗng nhiên có hai người cùng một lúc tiến vào xin thi tài, một người tên là Sơn Tinh, còn người kia tên là Thủy Tinh. Vua truyền cho hai người cùng trổ tài. Lời vua truyền vừa dứt, Thủy Tinh đã vội ra oai, gây sấm sét đùng đùng, mây tuôn gió nổi, bốn bề nước đổ, trời đất tối tăm. Cả một vùng đất rung chuyển, thật là rùng rợn. Đến lượt Sơn Tinh liền khoan thai vẫy tay hóa phép dời núi, đổ cây, phá rừng vung đất chống lại trận nước dâng lên của Thủy Tinh. Sơn Tinh giơ gậy thần chỉ bốn phương, lập tức cảnh vật trở lại bình thường, trời trong, sông lặng, cây cỏ xanh tươi.
Vua Hùng thấy hai người cùng tài giỏi không biết nên gả con gái cho ai. Vua ngẫm nghĩ một lúc rồi phán rằng:
- Sơn Tinh và Thủy Tinh đều tài giỏi cả. Nhưng muốn lấy công chúa thì phải có lễ vật ra mắt ta! Vậy rạng sáng mai, ai đem của lạ vật quý đến trước, ta sẽ gả con gái cho người ấy!
Tờ mờ sáng hôm sau, Sơn Tinh đã mang lễ vật đến dâng vua, lễ vật của Sơn Tinh có voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao và bao nhiêu vàng bạc, châu báu. Vua Hùng giữ lời hẹn gả công chúa cho Sơn Tinh.
Thủy Tinh cũng đem ngọc châu, đồi mồi, san hô, bao giống tôm cá quý đến dâng vua. Nhưng Thủy Tinh đến chậm quá. Sơn Tinh đã rước công chúa về núi mất rồi.
Thủy Tinh không lấy được công chúa nổi giận dâng nước lên bao vây núi. Suốt ngày đêm, đất trời đen tối, mưa gió mịt mùng, đồng ruộng, đất đai ngập nước.
Sơn Tinh bình tĩnh tìm cách chống trả lại Thủy Tinh. Nước dâng cao bao nhiêu thì Sơn Tinh lại hóa phép làm cho núi dâng cao lên bấy nhiêu. Quân của Sơn Tinh từ trên núi ném đá tới tấp xuống nước làm cho quân lính của Thủy Tinh chết rất nhiều. Xác cá, xác ba ba, thuồng luồng… nổi đầy mặt nước.
Thủy Tinh đánh mãi vẫn không thắng được Sơn Tinh. Cuối cùng Thủy Tinh đành rút nước, lui quân về.
Tuy vậy Thủy Tinh vẫn không quên được chuyện xưa. Hàng năm cứ vào khoảng tháng bảy, tháng tám là Thủy Tinh lại dâng nước lên đánh Sơn Tinh.
← 
Văn bản tóm tắt trên kể lại nội dung của văn bản Sơn Tinh Thuỷ Tinh
So sánh với văn bản đã học ở lớp 6 đoạn văn trên khác
- về độ dài : ngắn gọn hơn
- về lời văn: không trích từ nguyên văn
- về số lượng nhân vật, sự việc: ít hơn
ĐÁP ÁN

II/ Cách tóm tắt văn bản tự sự:
1/ Những yêu cầu đối với văn bản tóm tắt:
_ Ngắn gọn
_ Dùng lời văn của người tóm tắt:phản ánh trung thành nội dung của văn bản
2/ Các bước tóm tắt văn bản:
Thuở ấy, vua Hùng Vương thứ 18 có một cô con gái rất xinh. Vua muốn chọn chàng rể vừa hiền, vừa tài, nên truyền lệnh mở hội kén rể. Trai tráng khắp nơi nô nức kéo về kinh đô thi tài. Đã mấy ngày qua, biết bao nhiêu chàng trai tuấn tú, võ nghệ tài ba lần lượt ra trổ tài, nhưng vẫn chưa được nhà vua ưng chọn. Vua đã hơi thất vọng thì bỗng nhiên có hai người cùng một lúc tiến vào xin thi tài, một người tên là Sơn Tinh, còn người kia tên là Thủy Tinh. Vua truyền cho hai người cùng trổ tài. Lời vua truyền vừa dứt, Thủy Tinh đã vội ra oai, gây sấm sét đùng đùng, mây tuôn gió nổi, bốn bề nước đổ, trời đất tối tăm. Cả một vùng đất rung chuyển, thật là rùng rợn. Đến lượt Sơn Tinh liền khoan thai vẫy tay hóa phép dời núi, đổ cây, phá rừng vung đất chống lại trận nước dâng lên của Thủy Tinh. Sơn Tinh giơ gậy thần chỉ bốn phương, lập tức cảnh vật trở lại bình thường, trời trong, sông lặng, cây cỏ xanh tươi.
Vua Hùng thấy hai người cùng tài giỏi không biết nên gả con gái cho ai. Vua ngẫm nghĩ một lúc rồi phán rằng:
- Sơn Tinh và Thủy Tinh đều tài giỏi cả. Nhưng muốn lấy công chúa thì phải có lễ vật ra mắt ta! Vậy rạng sáng mai, ai đem của lạ vật quý đến trước, ta sẽ gả con gái cho người ấy!
Tờ mờ sáng hôm sau, Sơn Tinh đã mang lễ vật đến dâng vua, lễ vật của Sơn Tinh có voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao và bao nhiêu vàng bạc, châu báu. Vua Hùng giữ lời hẹn gả công chúa cho Sơn Tinh.
Thủy Tinh cũng đem ngọc châu, đồi mồi, san hô, bao giống tôm cá quý đến dâng vua. Nhưng Thủy Tinh đến chậm quá. Sơn Tinh đã rước công chúa về núi mất rồi.
Thủy Tinh không lấy được công chúa nổi giận dâng nước lên bao vây núi. Suốt ngày đêm, đất trời đen tối, mưa gió mịt mùng, đồng ruộng, đất đai ngập nước.
Sơn Tinh bình tĩnh tìm cách chống trả lại Thủy Tinh. Nước dâng cao bao nhiêu thì Sơn Tinh lại hóa phép làm cho núi dâng cao lên bấy nhiêu. Quân của Sơn Tinh từ trên núi ném đá tới tấp xuống nước làm cho quân lính của Thủy Tinh chết rất nhiều. Xác cá, xác ba ba, thuồng luồng… nổi đầy mặt nước.
Thủy Tinh đánh mãi vẫn không thắng được Sơn Tinh. Cuối cùng Thủy Tinh đành rút nước, lui quân về.
Tuy vậy Thủy Tinh vẫn không quên được chuyện xưa. Hàng năm cứ vào khoảng tháng bảy, tháng tám là Thủy Tinh lại dâng nước lên đánh Sơn Tinh.
← 

2/ Các bước tóm tắt văn bản:
_ Đọc kĩ tác phẩm
_ Sắp xếp nội dung theo một thứ tự hợp lí
_ Xác định nội dung chính,nhân vật, sự việc
_ Viết văn bản tóm tắt
a. Tóm tắt: Bánh chưng bánh giầy:
Hùng Vương thứ 6 muốn chọn con hiền tài, cho nối ngôi, mới ban lệnh thi cỗ. Các hoàng tử ra sức tìm kiếm sơn hào hải vị bày biện. Riêng lang Liêu không đi xa được, chàng nghĩ cách dùng gạo nếp thơm chế ra bánh chưng, bánh giầy. Vua thấy Lang liêu hiếu thảo siêng năng, sáng chế ra hai loại bánh quí bèn truyền ngôi cho làm Vua Hùng thứ 7.
b. Tóm tắt: Bánh chưng bánh giầy:
Hùng Vương thứ 6 muốn chọn con hiền tài, cho nối ngôi, mới ban lệnh thi cỗ trong ngày lễ tiên vương. Nếu ai làm vừa ý đức vua, ngài sẽ truyền ngôi cho. Các hoàng tử ra sức lên rừng xuống biển tìm kiếm sơn hào hải vị bày biện. Riêng lang Liêu quanh năm chỉ lo việc đồng áng, không đi xa được, chàng được thần mách bảo dùng gạo làm bánh. Chàng nghĩ cách lấy gạo nếp thơm chế ra một loại bánh hình vuông và một loại bánh hình tròn. Trong ngày lễ tiên vương nhà vua thấy hai thứ bánh của Lang liêu có ý nghĩa, liền đặt tên cho chúng và chọn làm lễ trời đất cùng tiên vương. Lang Liêu siêng năng, thông minh, sáng tạo nên được nhà vua truyền ngôi cho làm Vua Hùng thứ 7.
Hai văn bản tóm tắt sau có gì khác nhau
Văn bản thứ nhất: tóm tắt khái quát
Văn bản thứ 2: tóm tắt chi tiết
Thực hành các bước để tóm tắt văn bản “Tức nước vỡ bờ”

_ Nội dung chính:
_ Nhân vật:
Chị Dậu chăm sóc chồng và chống trả bọn cai lệ và người nhà lí trưởng.
chị Dậu (chính), anh Dậu, cai lệ, người nhà lí trưởng
Các sự việc :
Nhà chị Dậu nghèo- thiếu sưu thuế
Anh Dậu bị đánh đập , được trả về như xác chết- Chị Dậu chăm sóc chồng
Bọn cai lệ, người nhà lí trưởng xông vào tróc nã sưu thuế
Chị Dậu van xin hết lời nhưng không được.
Chị liều mạng chống trả.
Tóm tắt đoạn trích Tức nước vỡ bờ

Chị Dậu phải “ dứt tình” bán con gái đầu lòng cùng đàn chó để nộp sưu cao
cho chồng, nào ngờ chị còn phải đóng thêm một suất sưu của chú Hợi - em chồng - đã chết từ năm ngoái. Anh Dậu vẫn bị trói, đánh chết đi sống lại nhiều lần và bọn chúng ném trả anh cho chị Dậu trong tình trạng “ thập tử nhất sinh”. Sáng hôm sau vừa tỉnh lại một lát, run rẩy kề bát vào miệng thì bọn cai lệ,người nhà lí trưởng hùng hổ xông vào định trói anh Dậu giải ra đình. Lúc đầu chị Dậu còn cố van nài, nhưng đến khi giới hạn của sự chịu đựng bị phá vỡ “ tức nước vỡ bờ”, chị đã chống cự lại. Sức mạnh của lòng căm thù, tình thương yêu chồng tha thiết đã tiếp thêm nghị lực để chị chiến thắng kẻ thù.
Gia đình chị Dậu nghèo và đang thiếu sưu thuế.Anh Dậu sau khi bị hành hạ, đánh đập được trả về rũ rượi như xác chết. Chị Dậu ân cần chăm sóc chồng. Thình lình, bọn cai lệ và người nhà lí trưởng xông vào tróc nã sưu thuế. Chị Dậu van xin hết lời nhưng không được. Thế là chị liều mạng chống trả chúng.
Thế nào là tóm tắt văn bản tự sự ?
Những yêu cầu đối với văn bản tóm tắt ?
Các bước tóm tắt văn bản tự sự ?
Tóm tắt văn bản tự sự:
Ghi lại một cách ngắn gọn , trung thành những nội dung chính của văn bản tự sự.
2. Những yêu cầu đối với văn bản tóm tắt:
- Ngắn gọn.
- Nêu nhân vật chính và sự việc tiêu biểu .
- Lời văn của người tóm tắt.
3. Các bước tóm tắt văn bản:
- Đọc kĩ tác phẩm.
- Xác định nội dung chính , nhân vật , sự việc.
- Sắp xếp nội dung theo một thứ tự hợp lí.
- Viết văn bản tóm tắt.
Tóm tắt văn tự sự
LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
Con trai Lão Hạc đi phu đồn điền cao su , lão chỉ còn lại “ cậu Vàng”.
Lão Hạc có một người con trai , một mảnh vườn và một con chó vàng.
Lão mang tiền dành dụm được gửi ông giáo và nhờ ông trông coi mảnh vườn.
Vì muốn để lại mảnh vườn cho con , lão phải bán con chó.
Một hôm lão xin Binh Tư ít bã chó.
Cuộc sống mỗi ngày một khó khăn , lão kiếm được gì ăn nấy và bị ốm một trận khủng khiếp.
Lão bỗng nhiên chết - cái chết thật dữ dội.
Ông giáo rất buồn khi nghe Binh Tư kể chuyện ấy.
k. Cả làng không hiểu vì sao lão chết, trừ Binh Tư và ông giáo.
l. Lão ân hận day dứt vì đã lừa “cậu Vàng”
LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
1. Lão Hạc có một người con trai , một mảnh vườn và một con chó vàng.
2. Con trai Lão Hạc đi phu đồn điền cao su , lão chỉ còn lại “ cậu Vàng”.
3. Vì muốn để lại mảnh vườn cho con , lão phải bán con chó.
6. Lão mang tiền dành dụm được gửi ông giáo và nhờ ông trông coi mảnh vườn.
4. Lão ân hận day dứt vì đã lừa “cậu Vàng”
5. Cuộc sống mỗi ngày một khó khăn , lão kiếm được gì ăn nấy và bị ốm một trận khủng khiếp.
7. Một hôm lão xin Binh Tư ít bã chó.
8. Ông giáo rất buồn khi nghe Binh Tư kể chuyện ấy.
10. Cả làng không hiểu vì sao lão chết, trừ Binh Tư và ông giáo.
9. Lão bỗng nhiên chết - cái chết thật dữ dội.
LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
“Lão Hạc có một người con trai, một mảnh vườn và một con chó vàng. Con trai lão Hạc đi đồn điền cao su, lão chỉ còn lại cậu Vàng. Vì muốn để lại mảnh vườn cho con, lão phải bán con chó, mặc dù hết sức buồn bã và đau xót. Lão mang tất cả tiền dành dụm được gửi ông giáo và nhờ trông coi mảnh vườn.
Cuộc sống mỗi ngày một khó khăn, lão kiếm được gì ăn nấy và từ chối cả những gì ông giáo giúp. Một hôm lão xin Binh Tư một ít bả chó, nói là để giết con chó hay đến vườn, làm thịt và rủ Binh Tư cùng uống rượu. Ông giáo rất buồn khi nghe Binh Tư kể chuyện ấy. Nhưng rồi bỗng nhiên lão chết – cái chết thật dữ dội. Cả làng không hiểu vì sao lão chết, chỉ có Binh Tư và ông giáo hiểu.”
LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
1. Nhân vật quan trọng: Chị Dậu, anh Dậu, Cai Lệ, người nhà lí trưởng
3. Sự việc tiêu biểu:
2. Nội dung chính: Chị Dậu chăm sóc chồng và chống trả bọn Cai Lệ và người nhà lí trưởng.
- Chị Dậu chăm sóc chồng ốm nặng.
- Cai lệ và người nhà lí trưởng vào quát tháo đòi sưu, định bắt anh Dậu.
- Chị Dậu hạ mình van xin nhưng chúng vẫn cố tình hành hạ cả chồng chị lẫn bản thân chị .
- Bị dồn vào đường cùng và để bảo vệ chồng, chị đã vùng lên chống trả.
- Chị đã quật ngã hai tên tay sai.
LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
“ Chị Dậu đang chăm sóc chồng ốm nặng. Cai lệ và người nhà lí trưởng vào quát tháo đòi sưu, định bắt anh Dậu. Chị Dậu hạ mình van xin nhưng chúng vẫn cố tình hành hạ cả chồng chị và bản thân chị . Bị dồn vào đường cùng, chị vùng lên thật quyết liệt . Chị đã quật ngã hai tên tay sai.”
LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
Bài tập : Tóm tắt văn bản: Tôi đi học,
Trong lòng mẹ

Đây là hai tác phẩm tự sự nhưng rất giàu chất thơ, ít sự việc (truyện ngắn trữ tình), các tác giả tập trung chủ yếu miêu tả cảm giác và nội tâm nhân vật nên rất khó tóm tắt.
*Hướng dẫn HS về nhà
- Học bài cũ và hoàn thiện các bài tập trong phần vận dụng , tìm tòi , mở rộng.
- Tự chữa lỗi nội dung bài cho hoàn chỉnh, rút kinh nghiệm cho bài viết của bản thân.
- Chuẩn bị bài mới : Cô bé bán diêm
* Tìm hiểu tác giả
*Xuất xứ đoạn trích:
Thể loại:
Phương thức biểu đạt:
Nhân vật chính:
Bố cục:
Các sự việc chính – tóm tắt
*Trả lời các câu hỏi A-B1-2 Shd