




Chào mừng các thầy cô giáo và các em cùng tham dự lớp học trực tuyến

Giáo viên: Nguyễn Thị Hồng Bích
Tiết11: Xây dựng đoạn văn trong văn bản
I. THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN?
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN.
III. LUYỆN TẬP.

Xét ví dụ SGK/34: Văn bản Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”.
I. THẾ NÀO LÀ ĐOẠN VĂN?
Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
Ngô Tất Tố(1893-1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh(…); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng.Sau Cách mạng, nhà văn tận tụy trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được nhà nước tặng Giair thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật(năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn…., Việc làng(1940),…
(1) Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. (2)Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. (3)Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. (4)Trong tác phẩm , nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu sa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn đểu cáng.(5) Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưng tất cả đều không có tính người. (6)Đặc biệt,qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có những phẩm chất cao đẹp. (7)Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc họa nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực sinh động.
( Theo Nguyễn Hoành Khung)

Trả lời câu hỏi:
1.Văn bản trên gồm mấy ý? Mỗi ý được viết thành mấy đoạn văn?
2. Dựa vào dấu hiệu hình thức nào để em biết đó là đoạn văn?
3. Hãy khái quát các đặc điểm cơ bản của đoạn văn và cho biết thế nào là đoạn văn?
2. Nhận xét:
- Văn bản gồm hai ý. Mỗi ý được viết thành một đoạn văn:
+ Đoạn 1: cuộc đời, sự nghiệp của Ngô Tất Tố.
+ Đoạn 2: giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Tắt đèn.
-Dấu hiệu hình thức:
+Chữ đầu tiên của đoạn văn viết hoa và lùi đầu dòng.
+ Kết thúc bằng dấu chấm.
Câu hỏi: Từ việc phân tích ví dụ em hãy khái quát đặc điểm của đoạn văn

3.Kết luận:

- Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản.
-Về hình thức: bắt đầu từ chỗ viết hoa lùi đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng.
-Về nội dung: thường biểu đạt một ý tương đối hoàn chỉnh.
-Đoạn văn thường do nhiều câu tạo thành.
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN
1. TỪ NGỮ CHỦ ĐỀ VÀ CÂU CHỦ ĐỀ CỦA ĐOẠN VĂN
Trả lời các câu hỏi sau:
a,Tìm các từ ngữ có tác dụng duy trì đối tượng trong đoạn văn 1 mục I.
b,Tìm câu then chốt của đoạn văn 2( câu chủ đề)? Vì sao em biết đó là câu chủ đề của đoạn văn?
c,Từ đó em hiểu từ ngữ chủ đề và câu chủ đề là gì? Chúng đóng vai trò gì trong văn bản?
Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
Ngô Tất Tố( 1893-1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh(…); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng.Sau Cách mạng, nhà văn tận tụy trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật(năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn…., Việc làng(1940),…
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm , nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu sa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt,qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có những phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc họa nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực sinh động.
( Theo Nguyễn Hoành Khung)
II. TỪ NGỮ VÀ CÂU TRONG ĐOẠN VĂN
1.Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn:
Xét ví dụ:
b. Nhận xét:
+ Đoạn văn1( văn bản: Ngô Tất Tố và tác phẩm Tắt đèn)- Ngô Tất Tố; Ông; nhà văn, tác phẩm chính của ông=> tác dụng duy trì đối tượng trong đoạn văn.
+Đoạn 2: câu chủ đề “ Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố”. Đây là câu chủ đề vì mang tính khái quát nội dung chính của đoạn văn. Đứng đầu đoạn văn.
c. Kết luận:
+Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ được lặp lại nhiều lần( thường là các chỉ từ, đại từ, từ đồng nghĩa) nhằm duy trì đối tượng được biểu đạt.
+Câu chủ đề mang tính khái quát, lời lẽ ngắn gọn, thường đủ hai thành phần chính và đứng đầu hoặc cuối đoạn văn.
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn.
a.Xét ví dụ mục I và ví dụ 2.b mục IISGK và trả lời câu hỏi:
? Hãy phân tích và so sánh cách trình bày ý của các đoạn văn trên để chứng minh rằng có nhiều cách khác nhau để trình bày nội dung đoạn văn?
Ví dụ 2.b: Các tế bào của lá cây có chứa nhiều lục lạp. Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá. Sở dĩ chất diệp lục có màu xanh lục vì nó hút các tia sang có màu khác, nhất là màu đỏ và màu lam, nhưng không thu nhận màu xanh lục mà lại phản chiếu màu này và do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục. Như vậy,lá có màu xanh là do chất diệp lục chứa trong thành phần tế bào.
Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
Ngô Tất Tố( 1893-1954) quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh(…); xuất thân là một nhà nho gốc nông dân. Ông là một học giả nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị; một nhà báo nổi tiếng với rất nhiều bài báo mang khuynh hướng dân chủ tiến bộ và giàu tính chiến đấu; một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước Cách mạng.Sau Cách mạng, nhà văn tận tụy trong công tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp. Ngô Tất Tố được nhà nước tặng Giair thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật(năm 1996). Tác phẩm chính của ông: các tiểu thuyết Tắt đèn…., Việc làng(1940),…
Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Qua vụ thuế ở một làng quê, nhà văn đã dựng lên một bức tranh xã hội có giá trị hiện thực sâu sắc về nông thôn Việt Nam đương thời. Tắt đèn đã làm nổi bật mối xung đột giai cấp hết sức gay gắt giữa bọn thống trị và người nông dân lao động trong xã hội ấy. Trong tác phẩm , nhà văn đã phơi trần bộ mặt tàn ác, xấu sa của bọn phong kiến thống trị ở nông thôn, từ bọn địa chủ keo kiệt độc ác, bọn hào lí tham lam hống hách, bọn quan lại dâm ô bỉ ổi đến bọn tay sai hung hãn đểu cáng. Chúng mỗi tên mỗi vẻ nhưng tất cả đều không có tính người. Đặc biệt,qua nhân vật chị Dậu, tác giả đã thành công xuất sắc trong việc xây dựng hình tượng một người phụ nữ nông dân sống trong hoàn cảnh tối tăm cực khổ nhưng có những phẩm chất cao đẹp. Tài năng tiểu thuyết của Ngô Tất Tố được thể hiện rất rõ trong việc khắc họa nổi bật các nhân vật tiêu biểu cho các hạng người khác nhau ở nông thôn, tất cả đều chân thực sinh động.
( Theo Nguyễn Hoành Khung)
2. Cách trình bày nội dung đoạn văn
a.Xét ví dụ SGK
b.Nhận xét:
+ Đoạn văn 1: Không có câu chủ đề, chỉ có từ ngữ chủ đề=> đoạn văn được trình bày theo cách song hành.
+ Đoạn văn 2: câu chủ đề đứng đầu đoạn văn, đoạn văn được trình bày theo cách diễn dịch.
+Đoạn văn 3: câu chủ đề đứng cuối đoạn văn, đoạn văn được trình bày theo cách quy nạp.
c. Kết luận:Các câu trong đoạn văn có nhiệm vụ triển khai và làm sang tỏ chủ đề của đoạn bằng các phép diễn dịch, quy nạp, song hành,…
B. LUYỆN TẬP
Bài 1:Văn bản” Ai nhầm” chia thành mấy ý? Mỗi ý được diễn đạt thành mấy đoạn văn?
Gợi ý: Văn bản” Ai nhầm” chia làm 2 ý, mỗi ý được diễn đạt bằng một đoạn văn.
+ Thầy đồ chép văn tế của ông thân sinh.
+Gia chủ trách thầy đồ viết nhầm, thầy cãi liều “ chết nhầm”.
Bài 2/36 sgk
Hãy phân tích cách trình bày nội dung trong các đoạn văn sau:
a. Trần Đăng Khoa rất biết yêu thương. Em thương bác đẩy xe bò “ mồ hôi ướt lưng căng sợi dây thừng” chở vôi cát về xây trường học và mời bác về nhà mình. Em thương thầy giáo một hôm đường trơn bị ngã, cho nên dân làng bèn đắp lại đường.( Theo Xuân Diệu)
Bài 2/36 sgk
Hãy phân tích cách trình bày nội dung trong các đoạn văn sau:
a. Trần Đăng Khoa rất biết yêu thương. Em thương bác đẩy xe bò “ mồ hôi ướt lưng căng sợi dây thừng” chở vôi cát về xây trường học và mời bác về nhà mình. Em thương thầy giáo một hôm đường trơn bị ngã, cho nên dân làng bèn đắp lại đường.( Theo Xuân Diệu)
Bài 2/36 sgk
Trần Đăng Khoa rất biết yêu thương. Em thương bác đẩy xe bò “ mồ hôi ướt lưng căng sợi dây thừng” chở vôi cát về xây trường học và mời bác về nhà mình. Em thương thầy giáo một hôm đường trơn bị ngã, cho nên dân làng bèn đắp lại đường.( Theo Xuân Diệu)
=> Trình bày theo cách diễn dịch( câu chủ đề đứng đầu đoạn văn, mang tính khái quát, các câu sau làm rõ cho câu chủ đề)
Ý b. về nhà làm
Ýc.
Nguyên Hồng(1918-1982) tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở thành phố Nam Định. Trước Cách mạng, ông sống chủ yếu ở thành phố cảng Hải Phòng, trong một xóm lao động nghèo. Ngay từ tác phẩm đầu tay, Nguyên Hồng đã hướng ngòi bút về những người cùng khổ gần gũi mà ông yêu thương thắm thiết. Sau Cách mạng, Nguyên Hồng tiếp tục bền bỉ sáng tác, ông viết cả tiểu thuyết, kí, thơ, nổi bật hơn cả là các bộ tiểu thuyết sử thi nhiều tập. Nguyên Hồng được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật( năm 1996).

Gợi ý:
Nguyên Hồng(1918-1982) tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở thành phố Nam Định. Trước Cách mạng, ông sống chủ yếu ở thành phố cảng Hải Phòng, trong một xóm lao động nghèo. Ngay từ tác phẩm đầu tay, Nguyên Hồng đã hướng ngòi bút về những người cùng khổ gần gũi mà ông yêu thương thắm thiết. Sau Cách mạng, Nguyên Hồng tiếp tục bền bỉ sáng tác, ông viết cả tiểu thuyết, kí, thơ, nổi bật hơn cả là các bộ tiểu thuyết sử thi nhiều tập. Nguyên Hồng được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật( năm 1996).
=> Trình bày theo cách song hành.
Bài 3/37sgk
? Với câu chủ đề “ Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của nhân dân ta”, hãy viết một đoạn văn theo cách diễn dịch, sau đó biến đổi đoạn văn đó thành đoạn văn quy nạp(6-8 câu)
Tham khảo:
Lịch sử nước ta có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của nhân dân ta. Suốt mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã phải liên tiếp chống lại các thế lực thù địch, âm mưu thôn tính nước. Ngàn năm Bắc thuộc ta có Ngô Quyền với chiến thắng Bạch Đằng, Trần Hưng Đạo với chiến thắng chống quân Mông Nguyên, Lê Lợi với khởi nghĩa Lam Sơn chống lại giặc Minh, Quang Trung với chiến thắng oai hùng chống quân Thanh,….Rồi cuộc kháng chiến trường kì chống thực dân Pháp và tiếp đến là hơn 20 năm chống đế quốc Mĩ xâm lược. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong ngọn gió hòa bình hôm nay đã thắm máu của lớp lớp người anh hùng đã ngã xuống vì tổ quốc.
- Học bài cũ: nắm nội dung bài học hôm nay.
Chuẩn bị bài mới: văn bản Lão Hạc
+ Tìm hiểu tác giả, văn bản; tóm tắt văn bản
+ Tìm những chi tiết có liên quan đến các nhân vật…
+ Trả lời câu hỏi phần đọc hiểu văn bản.
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI