VĂN BẢN
MÙA XUÂN NHO NHỎ
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NGỌC LŨ - BÌNH LỤC - HÀ NAM
TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI
(Thanh Hải)
- Là nhà thơ cách mạng, có công xây dựng nền Văn học cách mạng miền Nam từ những ngày đầu.
- Thanh Hải (1930-1980), tên thật là Phạm Bá Ngoãn, quê Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.

1. Tác giả:
- Thơ ông trong sáng, giàu hình ảnh, nhạc điệu, cảm xúc thiết tha, chân thành, đằm thắm và lắng đọng.
- Tác phẩm: Tập thơ “Người đồng chí trung kiên”,
“Huế mùa xuân”, “Dấu võng Trường Sơn”…
I. TÌM HIỂU CHUNG
- Các tác phẩm chính:
+) Những đồng chí trung kiên (1962).
+) Huế mùa xuân -2 tập (1970-1975).
+) Dấu võng trường sơn (1977).
+) Mưa xuân đất này (1982).
+) Thơ Thanh Hải (1982).
Quê: Phong Điền- Thừa Thiên Huế
Nguyễn Bá Ngoãn
(1930-1980)
I. TÌM HIỂU CHUNG
*. Đọc
2 . Tác phẩm
Mọc giữa dòng sông xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 

Mùa xuân người cầm súng 
Lộc giắt đầy quanh lưng 
Mùa xuân người ra đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao 

Ðất nước bốn nghìn năm 
Vất vả và gian lao 
Ðất nước như vì sao 
Cứ đi lên phía trước. 
Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao xuyến. 

Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 

Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...
2 . Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác:
... T«i lu«n cã c¸i ¸m ¶nh cña mét ng­ưêi ®au bÖnh hiÓm
nghÌo, r»ng kh«ng biÕt m×nh sÏ n»m xuèng vµo lóc nµo, n»m
xuèng ®Ó råi kh«ng dËy ®ư­îc n÷a. Lóc ®ã ®Ó l¹i bao nhiªu
chuyÖn dë dang, trong ®ã cã nh÷ng t¸c phÈm... Khi cã ®iÒu
kiÖn, ng­ừêi c¶m thÊy tho¶i m¸i ®«i chót lµ t«i liÒn ngåi vµo
bµn. T«i tù nhñ: Ph¶i sèng nh÷ng ngµy th¸ng cuèi cã Ých ®Ó
khi mÊt ®i m×nh vÉn cã thÓ lµm viÖc ®Õn giê chãt.
Sáng tác tháng 11 năm 1980
Đất nước còn nhiều khó khăn
Nhà thơ đang nằm trên giường bệnh
Mạch cảm xúc
Vẻ đẹp mùa xuân thiên nhiên
Mùa xuân đất nước
Suy ngẫm và ước nguyện
Câu hát ngợi ca quê hương, đất nước
2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác: 11/1980, khi Thanh Hải đang nằm trên giường bệnh, không bao lâu trước khi nhà thơ qua đời.
* Thể thơ: 5 chữ
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
* Hình ảnh:
* Âm thanh:
Bức tranh thiên nhiên mùa xuân khoáng đạt, nên thơ, căng tràn sức sống, ấm áp tình người.
- Bình dị, đặc trưng của mùa xuân
- Đảo ngữ
Ngỡ ngàng, ngạc nhiên
- Trong trẻo, tươi vui, rộn rã
- Nhân hóa,
Trìu mến, thân thương
Say mê, ngây ngất; trân trọng nâng niu
Bức tranh thơ mộng, giàu chất hội họa,
căng tràn sức sống.
ẩn dụ.
1. Cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
người nông dân
lao động sản xuất
Hình ảnh con người
Hai lực lượng tiêu biểu, hai nhiệm vụ quan trọng nhất
người
cầm súng
người
ra đồng
Hoán dụ
người chiến sĩ
bảo vệ quê hương.
Lộc
Lá ngụy trang, lá mạ non
Thành quả trong chiến đấu, lao động
2. Cảm xúc về mùa xuân đất nước
- Nghệ thuật: Điệp ngữ, so sánh, từ láy tạo nhịp điệu thơ tươi vui, rộn rã.
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao…
Tinh thần
Phấn chấn, hồ hởi
Khẩn trương, hăng say
Khí thế
Con người
Đất nước
Niềm tin yêu, hi vọng, tự hào
Trong quá khứ
Trong hiện tại và tương lai
Nhân hóa
Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
So sánh
Vất vả, gian lao
Đẹp đẽ, mạnh mẽ, trường tồn
con chim hót
một nốt trầm
một cành hoa
Điệp ngữ
tha thiết, mãnh liệt, cháy bỏng
Khao khát hòa nhập, cống hiến
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến.
Ta làm
Ta
3. Suy ngẫm và ước nguyện chân thành của tác giả
Đại từ ‘Tôi” khổ trên- thay bằng “Ta”
Ước nguyện cống hiến
Ẩn dụ
Mùa xuân nho nhỏ
Nhỏ bé, khiêm nhường
Lặng lẽ
, dâng
Âm thầm,
tự nguyện
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.
Điệp ngữ: dù là
Liệt kê, hoán dụ: tuổi hai mươi, khi tóc bạc
Suốt cả cuộc đời
4. Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất nước
1. Tình cảm của nhà thơ và hình ảnh quê hương xứ Huế được thể hiện qua các chi tiết nào?
Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...
2. Nêu các BPNT được dùng trong khổ thơ cuối và cho biết tác dụng
Mùa xuân – ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế.
- Âm hưởng dân ca Huế ngọt ngào, tha thiết.
bình
tình
mình
Tinh thần lạc quan, yêu đời, yêu quê hương, đất nước sâu nặng.
GHI NHỚ
- Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời; thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước, góp một “mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc.
- Bài thơ được làm theo thể thơ năm tiếng, có nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca, nhiều hình ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm, những so sánh và ẩn dụ sáng tạo.
IV. LUYỆN TẬP
Bài 1: Viết một đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về khổ thơ:
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc
(Trích Mùa xuân nho nhỏ, Thanh Hải,
Ngữ văn 9 tập II, trang 56)
YÊU CẦU CỤ THỂ
Hình thức: Đoạn văn
Phương thức biểu đạt:
Nghị luận
Nội dung:
Cảm nhận khổ thơ (Lẽ sống cống hiến của Thanh Hải)
Phạm vi: Khổ thơ thứ năm bài Mùa xuân nho nhỏ
Gợi ý:
1. Yêu cầu về hình thức: Đúng hình thức đoạn văn,, diễn đạt mạch lạc, ngôn ngữ trong sáng, không mắc lỗi chính tả…
2. Yêu cầu về nội dung:
YÊU CẦU CỤ THỂ
Hình thức: Đoạn văn
Phương thức biểu đạt:
Nghị luận
Nội dung:
Lẽ sống cống hiến của Thanh Hải
Phạm vi: Khổ thơ thứ năm bài Mùa xuân nho nhỏ
ĐOẠN VĂN
- Giới thiệu thông tin về tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu khổ thơ
- Nêu vấn đề nghị luận: Lẽ sống cống hiến của nhà thơ Thanh Hải.
Dẫn dắt và nêu vấn đề nghị luận
ĐOẠN VĂN
Dẫn dắt và nên vấn đề nghị luận
Cảm nhận về lẽ sống
cống hiến giản dị, khiêm nhường
mà cao đẹp của tác giả.
* Nghệ thuật: hình ảnh ẩn dụ, nghệ thuật đảo ngữ, sử dụng tính từ, động từ.
* Nội dung: Biết lặng lẽ dâng đời, biết sống vì mọi người là một lẽ sống đẹp, đáng trân quý.
ĐOẠN VĂN
Dẫn dắt và nên vấn đề nghị luận
Cảm nhận về lẽ sống cống hiến bền bỉ,
trọn vẹn của nhà thơ.

* Nghệ thuật: Điệp ngữ, hoán dụ, liệt kê.
* Nội dung: Khát vọng cống hiến trọn vẹn, hết mình.
Cảm nhận về lẽ sống
cống hiến giản dị, khiêm nhường
mà cao đẹp của tác giả.
ĐOẠN VĂN
Liên hệ, mở rộng (các tác phẩm văn học, thực tế đời sống và bản thân).
Dẫn dắt và nên vấn đề nghị luận
Cảm nhận về lẽ sống cống hiến bền bỉ,
trọn vẹn của nhà thơ.
Cảm nhận về lẽ sống cống hiến
giản dị, khiêm nhường
mà cao đẹp của tác giả.
Gợi ý:
* Mở đoạn: Giới thiệu tác phẩm, vị trí của đoạn thơ.
* Thân đoạn: Cảm nhận về khổ thơ:
- Ước nguyện cống hiến lớn lao nhưng hiện lên rất nhỏ bé, khiêm nhường qua hình ảnh ẩn dụ “mùa xuân nho nhỏ”…
- Ước nguyện cống hiến tự nguyện, suốt cuộc đời, âm thầm, không ồn ào, phô trương…thể hiện qua cách sử dụng từ ngữ và các biện pháp tu từ…
- Ước nguyện cống hiến đã trở thành lẽ sống đẹp, tích cực, tiến bộ, giàu giá trị nhân văn…
- Liên hệ thực tế:…
* Kết đoạn: Khẳng định ý nghĩa của đoạn thơ, liên hệ bản thân (nhận thức và hành động).
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Vẽ lại sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức bài học.
Viết bài văn cảm nhận về một khổ thơ mà em thích nhất.
Chuẩn bị bài mới: “Viếng lăng Bác”.
- Tìm hiểu về tác giả Viễn Phương, tác phẩm “Viếng lăng Bác”.
- Trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu trong sách giáo khoa.