CA DAO
THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

CA DAO THAN THÂN
YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

1.Khái niệm :
- Là lời thơ trữ tình dân gian thường kết hợp với âm nhạc khi diễn xướng; được sáng tác để diễn đạt thế giới nội tâm của con người.

2.Phân loại ca dao :
- Ca dao trữ tình.
- Ca dao hài hước.
I.Tìm hiểu chung
3.Hình thức nghệ thuật :
- Thể thơ :



- Ngôn ngữ :

- Biện pháp nghệ thuật :
I.Tìm hiểu chung



phần lớn là lục bát,
lục bát biến thể.
ngắn gọn, giàu hình ảnh
mang ý nghĩa biểu tượng.

ngôn ngữ gần gũi với lời nói hàng ngày,
giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ,
diễn đạt bằng một số công thức
mang đậm sắc thái dân gian
1.Khái niệm :
2.Phân loại
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Tiếng hát than thân : bài 1, 2.
a.Bài 1
Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.
1.Tiếng hát than thân 9 (bài ca dao 1)
Nhân vật trữ tình :
Xưng hô : “Thân em” ->
Chữ “thân” trong từ “thân phận” chỉ địa vị xã hội thấp hèn và cảnh ngộ ko may của con người, do số phận định đoạt
->Môtíp “thân em” xuất hiện với tần số khá lớn khiến lời than thân đã trở thành “lời chung’của người phụ nữ trong XHPK bất công.
So sánh: Thân em tấm lụa đào
người phụ nữ.
dịu dàng.
1. Tiếng hát than thân (bài ca dao 1):
-Tấm lụa đào


=> Hình ảnh ẩn dụ -> ý thức được sắc đẹp thanh xuân, giá trị, phẩm chất tốt đẹp của người con gái
-Phất phơ giữa chợ ->
-Biết vào tay ai
đẹp
quý
có giá trị
như món hàng.

lời than vì không thể
quyết định được số phận
.
Câu hỏi tu từ
-> Hình ảnh tấm lụa đào phất phơ giữa chợ  thân phận bấp bênh, chông chênh không có gì đảm bảo, không biết sẽ vào tay ai, chẳng khác gì một món hàng để người đời mua bán giữa chợ đời.
1. Tiếng hát than thân (bài ca dao 1):






=> + Thân phận bị phụ thuộc của người phụ nữ trong xã hội cũ.
+ Tiếng nói tự khẳng định giá trị, phẩm chất tốt đẹp của họ.
2. Tiếng hát tình nghĩa ( bài 4, 6):
a. Bài 4:

Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.
Đêm qua em những lo phiền,
Lo vì một nỗi không yên một bề…
-Nhân vật trữ tình : Cô gái
Bố cục:
10 câu đầu: nỗi nhớ thương.
2 câu cuối: nỗi lo phiền.
* Nỗi nhớ thương:
- Hình ảnh khăn:
+ Là vật trao duyên, vật kỉ niệm gợi nhớ
“người đàng xa”.
+ Là vật luôn gắn bó, chia sẻ tâm tình
với người con gái.

Hình ảnh:
thương nhớ -> rơi
thương nhớ -> vắt lên vai
thương nhớ -> chùi nước mắt
Đèn -> không tắt
Nước mắt -> ngủ không yên
Điệp ngữ: Khăn thương nhớ ai
-> lặp lại ba lần diễn tả nỗi nhớ triền miên,
da diết, khắc khoải.


Hình ảnh nhân hoá và các động từ (vắt >< rơi, lên >< xuống) + những giọt nước mắt -> Nỗi nhớ trải ra không gian nhiều chiều và tâm trạng rối bời

Hình ảnh ngọn đèn -> Thời gian ban đêm -> nỗi nhớ chuyển từ ko gian sang thời gian, từ ngày sang đêm nên càng thêm sâu sắc, da diết

Hình ảnh ngọn đèn ko tắt là ẩn dụ chỉ ngọn lửa tình yêu bừng cháy, mãnh liệt, nỗi nhớ đằng đẵng với thời gian.

 Hình ảnh ngọn đèn gợi tả chiều dài của nỗi nhớ dằng dặc theo thời gian.
- Hình ảnh đôi mắt:
+ Là hình ảnh hoán dụ.
+ Là cửa sổ tâm hồn con người khó giấu cảm xúc, tình yêu qua nó.
 Mắt ngủ ko yên Sự trằn trọc, thao thức  nỗi nhớ xâm nhập cả tiềm thức và vô thức của cô gái.

10 câu đầu: Diễn tả ko gian ba chiều của nỗi nhớ (trải rộng theo ko gian, trải dài theo thời gian và thâm nhập vào chiều sâu tiềm thức và vô thức của con người), thể hiện sự vận động cứ tăng dần, mãnh liệt, sôi trào

- Những lo phiền: một nỗi, ko yên một bề.
+ Lo cho chàng trai.
+ Lo chàng trai không đáp lại tình cảm của mình.
+ Lo rào cản của XHPK.
 Tiểu kết: Bài ca dao thể hiện nỗi nhớ thương bồn chồn, da diết xen lẫn những lo âu của một trái tim chân thành, cháy bỏng yêu thương.
5.Bài 6 : Tình nghĩa
Muối ba năm muối đang còn mặn
Rừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta nghĩa nặng tình dày
Có xa nhau đi nữa cũng ba vạn
sáu ngàn ngày mới xa
5.Bài 6 : Tình nghĩa
-Nhân vật trữ tình : vợ chồng.
-Hình ảnh “gừng cay”,”muối mặn” ->
mặn nồng, đậm đà tình nghĩa (ẩn dụ)
-Cách diễn đạt :
+Muối 3 năm -> còn mặn
+Gừng chín tháng -> còn cay
=>Trải qua thời gian (hữu hạn) không mất đi giá trị của nó.

Lối nói trùng điệp; nhấn mạnh; nối tiếp:
muối – gừng ( 2 lần )
3 năm – 9 tháng
còn mặn – còn cay
nghĩa nặng – tình dày
- Đặc biệt so sánh: gừng – 9 tháng
muối - 3 năm
- Tình nghĩa con người: Ba vạn sáu ngàn ngày - mới xa (Thời gian 100 năm – 1 đời người )
b.Bài 6 : Tình nghĩa
“Nghĩa nặng tình dày
…ba vạn sáu ngàn ngày”
=>Trải qua thời gian (vô hạn) vẫn son sắt, thủy chung.
- Bài ca có kết cấu theo thời gian. Độ mặn của muối, độ cay của gừng còn có hạn: tình ta là mãi mãi.
=> Khẳng định: thời gian sẽ làm cho muối bớt mặn, gừng bớt cay nhưng tình thuỷ chung đôi ta là mãi mãi .
* Tiểu kết : Bài ca dao thể hiện sự gắn bó thủy chung, son sắc, bền vững của tình cảm vợ chồng .
 


3. Những biện pháp nghệ thuật mà ca dao thường sử dụng trong ca dao than thân, ca dao yêu thương tình nghĩa

- Hình ảnh đã thành biểu tượng: tấm khăn, ngọn đèn, gừng cay – muối mặn…
- Hình ảnh so sánh ẩn dụ, hoán dụ ( lấy từ trong cuộc sống đời thường: tấm lụa đào, củ ấu gai…; lấy từ thiên nhiên, vũ trụ: mặt trời, trăng, sao )
- Hình thức lặp: kết cấu, hình ảnh, từ, một cụm từ, một dòng thơ.
- Thể thơ: lục bát, 4 chữ, song thất lục bát ( biến thể), thể hỗn hợp.
- Ngôn ngữ ca dao: là ngôn ngữ thơ nhưng vẫn gần với lời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân lao động, đậm màu sắc địa phương, dân tộc.
BT: Giá trị NT và ND ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa

Câu 1: Trong những câu ca dao sau, câu nào không có chung nội dung chủ đề với các câu còn lại:
A. Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân

B. Thân em như lá đài bi
Ngày thì dãi nắng, đêm thì dầm sương

C. Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

D. Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai
Câu 2: Trong những câu sau đây câu nào không phải là ca dao:
A. Lá lành đùm lá rách

B. Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu

Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều

D. Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu.
Câu 6: Những câu hát than thân thường nói về nỗi khổ của đối tượng nào trong xã hội cũ?
A.Những người dân lao động vất vả, khổ cực và thân phận người phụ nữ
B. Giai cấp thống trị
C. Những người buôn bán tự do.
D. Tầng lớp trí thức
Câu 7: Những bài ca dao về tình yêu quê hương đất nước bồi đắp thêm cho ta tình cảm gì?
A. Tự hào về quê hương, đất nước
B. Yêu cảnh đẹp của quê hương, đất nước
C. Yêu thích đi du lịch để ngắm cảnh quê hương, đất nước.
D. Tự hào, gắn bó, yêu quê hương, đất nước.
“ Chòng chành như nón không quai
Như thuyền không lái, như ai không chồng
Gái có chồng như gông đeo cổ,
Gái không chồng như phản gỗ long lanh.
Phản gỗ long lanh anh còn chữa được,
Gái không chồng chạy ngược chạy xuôi.
Không chồng, khổ lắm chị em ơi!”