TÂY TIẾN
QUANG DŨNG
TÌM HIỂU TIỂU DẪN
1. Tác giả
Nêu những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp thơ ca của tác giả Quang Dũng?
- Tên thật: Bùi Đình Diệm (1921-1988)
Quê: Đan Phượng- Hà Tây.
Người nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết văn, soạn nhạc.
Tác phẩm chính: Tây Tiến, Rừng biển quê hương, Mùa hoa gạo, Nhà đồi...
- Phong cách nghệ thuật: Hào hoa, lãng mạn.
2. Tác phẩm
Nêu những hiểu biết của em về đoàn quân Tây Tiến và hoàn cảnh ra đời bài thơ?
* Đoàn quân Tây Tiến
- Thành lập 1947, Quang Dũng là đại đội trưởng
Nhiệm vụ: Bảo vệ biên giới Việt Lào
- Thành phần: Phần đông là thanh niên Hà Nội
Địa bàn hoạt động rộng: Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, Thanh Hoá, Sầm Nưa (Lào)
Hoàn cảnh chiến đấu: vô cùng gian khổ
Tinh thần: dũng cảm, lạc quan, yêu đời
* Hoàn cảnh sáng tác: Cuối 1948 khi chuyển sang đơn vị khác, tại Phù Lưu Chanh Quang Dũng đã viết bài thơ này.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Đọc
Đọc văn bản và xác định thể loại, bố cục bài thơ? Nêu tiêu đề từng phần?
* Thể thơ: Bảy chữ
* Bố cục: 4 phần
Đoạn 1: Cảnh núi rừng Tây Bắc và chặng đường
hành quân của người lính Tây Tiến
- Đoạn 2: Cảnh đêm hội đuốc hoa - Sông nước miền Tây
- Đoạn 3: Chân dung của người lính Tây Tiến
- Đoạn 4: Lời thề gắn bó với TT, miền Tây.
Bút tích bài thơ Tây Tiến
2. Tìm hiểu văn bản
2.1. Đoạn 1
Thảo luận nhóm:(4’) Làm nổi bật khung cảnh thiên nhiên và hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân? (Lưu ý các tín hiệu nghệ thuật)
Hai câu mở đầu:
Câu cảm + nhân hóa " Tây Tiến ơi!"
Điệp từ "nhớ“
Từ láy “chơi vơi”
-> Tô đậm nỗi nhớ mông lung, khắc khoải trong tâm khảm nhà thơ về dòng sông kỷ niệm và đoàn quân Tây Tiến. Khơi nguồn cảm hứng cho toàn bộ bài thơ.
b. Mười hai câu còn lại:
* Thiên nhiên miền Tây:
- Trữ tình thơ mộng:
+ Liệt kê các địa danh gắn liền với chặng đường hành quân người lính: Sông Mã, Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mai Châu…
+ Miêu tả hiện tượng thiên nhiên đẹp, thơ mộng: Sương lấp, hoa về trong đêm hơi, cồn mây, mưa xa khơi...
- Thiên nhiên hoang sơ, dữ dằn, hiểm trở:
+ 5/7 thanh trắc “Dốc lên...thẳm”, điệp từ dốc và các từ láy tượng hình khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút
+ Nhân hoá: súng ngửi trời - độ cao của dốc
+ Điệp từ, dùng tiểu đối "Ngàn thước lên cao >< ngàn thước xuống” – cao ngất >< sâu thẳm
+ Nhân hoá: thác gầm thét, cọp trêu người - dữ dội
=> Núi rừng Tây Bắc thật hùng vĩ, thơ mộng nhưng rất dữ dội, khắc nghiệt, đầy bí hiểm luôn thử thách ý chí, sức mạnh của con người.
* Hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân.
- Một số chi tiết có thực xảy ra trên chặng đường hành quân gian khổ
+ Đoàn quân mỏi - đường hành quân vô cùng hiểm trở
+ Dãi dầu không bước nữa , gục lên súng mũ, bỏ quên đời - từ láy, nói giảm tả thực những mất mát, đau thương nhưng đồng thời cũng thể hiện tinh thần lạc quan của người chiến sĩ trẻ.
- Gian nan nguy hiểm luôn rình rập: chiều chiều, đêm đêm - điệp từ đặc tả thời gian triền miên không ngừng nghỉ
- Bên cạnh những câu thơ diễn tả nỗi vất vả, cơ cực của người lính, tác giả còn sử dụng câu thơ nhiều thanh bằng:
+ Câu 8: 7/7 thanh bằng “Nhà ai..khơi”
+ Hai câu kết: 10/14 thanh bằng “Nhớ ... xôi”
-> Giây phút nghỉ ngơi, xua tan nỗi căng thẳng, mệt mỏi trên chặng đường gian nan, gợi cuộc sống yên bình của bản làng Tây Bắc. Đây là động lực tiếp thêm sức mạnh cho người lính trong những chặng đường hành quân gian khổ.
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
=> Hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân gian khổ, nhiều hi sinh mất mát mà vẫn lãng mạn hào hùng.
Tiểu kết:
Với cảm hứng lãng mạn kết hợp yếu tố tả thực;
cách sử dụng từ ngữ phong phú đa dạng; cách
phối thanh hợp lí, cảnh núi rừng Tây Bắc và
chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến
hiện lên trong nỗi nhớ khắc khoải của nhà thơ
thật tinh tế, ấn tượng.
2.2. Đoạn 2
* Bốn câu thơ đầu: Cảnh đêm hội đuốc hoa
Doanh trại bừng lên hội duốc hoa
Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
Thảo luận nhóm: Cặp đôi
C¶nh ®ªm héi ®uèc hoa ®Ó l¹i cho em Ên t­îng g× s©u s¾c?
* Bốn câu thơ đầu: Cảnh đêm hội đuốc hoa
- Không gian bừng sáng "hội đuốc hoa” vui vẻ nhộn nhịp, lung linh, huyền ảo.
Chàng trai: ngỡ ngàng, ngạc nhiên, vui sướng, say mê trước vẻ đẹp kiều diễm của những cô gái Thái
Cô gái Thái, Mường e ấp, tình tứ , lộng lẫy trong xiêm áo, đang say sưa trong điệu múa, tiếng khèn .
-> Tình quân dân ấm áp, tình hữu nghị Việt – Lào, phút thư giãn nghỉ ngơi đầy ý nghĩa.
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa
Cảnh sông nứơc miền Tây có gì đáng lưu ý?
* Bốn câu thơ sau: Cảnh sông nước miền Tây
* Bốn câu thơ sau: Cảnh sông nước miền Tây
- Không gian: chiều sương -> huyền ảo, thơ mộng.
- Thiên nhiên như có hồn, vương vấn đôi bờ sông nưước.
- Hình ảnh con người Tây Bắc: duyên dáng, e lệ, tình tứ trên chiếc thuyền độc mộc.
-> Vẻ đẹp hài hòa giữa thiên nhiên và con người mìên Tây.
Bằng giọng điệu lãng mạn trữ tình, hào hoa bay
bổng Quang Dũng thật tài tình, khéo léo khi đưa
vào trong thơ yếu tố nhạc, hoạ, qua đó thể hiện
Tấm lòng tha thiết của tác giả đối với mảnh đất
miền Tây.
* Luyện tập:
1. Câu thơ nào mang nhiều thanh trắc gợi lên cái cheo leo, hiểm trở, gập ghềnh, hun hút của con đường hành quân ?
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
2. Hình ảnh súng gửi trời thật thú vị, vì không những gián tiếp chỉ độ cao của dốc, núi mà còn bộc lộ tính cách hồn nhiên, vô tư, tâm hồn trong sáng, đẹp đẽ của người lính Tây Tiến Đúng hay Sai?
Đúng
3. Bốn câu thơ sau, trong bài thơ Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên gợi em liên tưởng đến câu thơ nào trong bài thơ?
Anh nắm tay em cuối mùa chiến dịch
Vắt xôi nuôi quân em giấu giữa rừng
Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch
Bữa xôi đầu còn tỏa nhớ mùi hương
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.
4. Câu thơ “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” khiến em liên hệ đến câu thơ nào trong các bài thơ đã học viết về người lính trong thời kỳ chống Pháp?
Câu thơ “Đầu súng trăng treo”
Đồng chi (Chính Hữu)