TRƯỜNG THCS VĨNH TÂN
GIÁO VIÊN: NGUYỄN THỊ HÒAI
MÔN KHTN 9 (SINH HỌC)
TIẾT 15 ,16- BÀI 21
MỐI QUAN HỆ GIỮA GEN VÀ TÍNH TRẠNG
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Câu 1: Quan sát khối cơ thịt bò, thịt lơn và thịt gà (hình 21.1). Cho biết nhân xét của em về màu sắc của các khối cơ đó. Khi ăn, em có nhận biết được sự khác nhau về mùi vị của thịt lợn, thịt bò, thịt gà không?
Các loại thịt có màu sắc khác nhau. Thịt bò có màu đỏ đậm nhất, thịt gà có màu nhạt nhất - gần như màu vàng nhạt. Mỗi loại có mùi vị khác nhau, khi ăn ta có thể nhận biết được.
Câu 2: Hãy cho biết sự thay đổi của lòng trắng trứng gà sau khi đun sôi (luộc) so với trước khi đun sôi. Theo em, tại sao có hiện tượng đó?
 Trước khi đun, lòng trắng trứng ở dạng lỏng và có màu trong hoặc vàng nhạt. Sau khi đun, lòng trắng trứng có dạng đặc và màu trắng. Theo em, do nhiệt độ nên các chất trong lòng trắng đã biến đổi.
Câu 3: Hãy nhớ lại cơ chế quá trình tổng hợp ARN và cho biết, phân tử ARN được tổng hợp từ gen có trình tự Nu như thế nào so với trình tự trên 2 mạch của gen (đoạn ADN) tương ứng?
ARN được tổng hợp từ gen có trình tự Nu bổ sung với mạch khuôn, và có trình tự Nu tương tự như mạch không phải khuôn (thay T bằng U).
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. CẤU TRÚC CỦA PROTEIN
Câu 1: Hãy quan sát hình 21.2 và cho biết đơn vị cấu tạo của protein là gì? Các đơn vị đó liên kết với nhau bằng liên kết hóa học nào?
Đơn vị cấu tạo của protein là các axit amin. Các axit amin liên kết với nhau bằng liên kết peptit.
Câu 5: Hãy quan sát hình 21.4 và cho biết, các bậc cấu trúc protein là gì?
 Protein có 4 bậc cấu trúc không gian:
+ Bậc 1: là trình tự các aixt amin trong chuỗi polipeptit
+ Bậc 2: là dạng bậc 1 xoắn lò xo hoặc gấp khúc.
+ Bậc 3: là dạng bậc 2 cuộn lại thành búi đặc => tạo nên hoạt tính và chức năng cho protein
+ Bậc 4: sự ghép lại của 2 hay nhiều cấu trúc bậc 3.
Protein có 4 bậc cấu trúc không gian: Bậc 1, bậc 2, bậc 3, bậc 4
II. Chức năng của protein
?Hãy cho biết protein tham gia thực hiện các chức năng nào trong cơ thể.
- Cấu tạo nên tế bào và cơ thể
- Dự trữ các axit amin
- Vận chuyển các chất
- Bảo vệ cơ thể
- Thu nhận thông tin
- Xúc tác cho các phản ứng sinh học
III. Tổng hợp protein
 Câu 1: Quan sát hình 20.4 và cho biết quá trình tổng hợp protein diễn ra ở đâu. Tại bào quan nào của tế bào?
- Quá trình tổng hợp protein diễn ra ở tế bào chất nhờ bào quan riboxom.
 Câu 2: Nếu số lượng Nu trên mARN mang thông tin quy định sự tổng hợp chuỗi axit amin gồm 1500 Nu thì chuỗi polipeptit được tổng hợp có bao nhiêu axit amin?
Mỗi bộ 3 trên mARN quy định 1 axit amin (a.a) => số axit amin trong chuỗi polipeptit là 1500: 3 = 500 (a.a)
Câu 3: Em hãy rút ra kết luận gì về mối quan hệ giữa mARN và protein?
Kết luận: trình tự các axit amin trên phân tử protein được quy định bởi trình tự Nu trên phân tử mARN
IV. Mối quan hệ giữa gen và tính trạng
Câu 1: Hãy quan sát bảng 21 và hình 21.6, điền tên các quá trình được đánh số 1 và 2.

- Hình 21.6: 
+ 1 là quá trình phiên mã, tổng hợp mARN
+ 2 là quá trình dịch mã, tổng hợp protein
Câu 2: Từ hình 21.6, hãy cho biết trình tự mARN được tổng hợp được quy định bởi trình tự nào? Tại sao?
- mARN được quy định bởi trình tự Nu trên phân tử ADN. Vì mARN được tổng hợp dựa trên mạch khuôn là 1 mạch gốc của phân tử ADN.
Câu 3: Trình tự axit amin của chuỗi polipeptit được tổng hợp ở quá trình 2 được quy định bởi trình tự nào? Hãy giải thích.
 Protein được quy định bởi trình tự Nu trên phân tử mARN. Vì protein được tổng hợp dựa trên mạch khuôn là phân tử mARN.
Câu 4: Quan sát hình 21.7, hãy cho biết vị trí xảy ra quá trình tổng hợp mARN và tổng hợp chuỗi aixt amin ở tế bào sinh vật nhân thực.
- Hình 21.7, ở sinh vật nhân thực:
+ quá trình tổng hợp mARN diễn ra ở nhân của tế bào
+ quá trình tổng hợp protein diễn ra ở tế bào chất nhờ bào quan riboxom
Câu 5: Một số tính trạng ở sinh vật: có má lún - không có ám lún; mắt xanh - mắt nâu ở người; hạt trơn - hạt nhăn ở đậu Hà Lan do gen quy định thì các tính trạng này có di truyền được không?
- Các tính trạng do gen quy định đều có khả năng di truyền
D. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
-
Hãy lựa chọn đáp án đúng cho mỗi câu hỏi sau:
1. Tất cả các protein đều
A. là enzim.
B. gồm một hoặc nhiều chuỗi axit amin.
C. là các axit amin.
D. có cấu trúc bậc 4.
2. Cấu trúc bậc 3 của một protein
A. Là trình tự sắp xếp các axit amin trong chuỗi axit amin.
B. có dạng các chuỗi xoắn lò xo và dạng nếp gấp của một chuỗi aixt amin.
C. là dạng cuộn gập thành khối cầu theo không gian ba chiều của chuỗi axit amin.
D. là tương tác của một chuỗi axit amin này với một chuỗi axit amin khác.
3. Cấu trúc bậc 4 của protein

A. gồm có 4 tiểu phần, do đó được gọi là cấu trúc bậc 4.

B. không có liên quan đến chức năng của protein.

C. luôn luôn được cấu thành từ các chuỗi axit amin khác nhau.

D. có cấu trúc phụ thuộc vào các tiểu phần là các chuỗi axit amin.
4. Nguyên tắc nào trong quá trình tổng hợp ADN và tổng hợp chuỗi axit amin là yếu tố quyết định nhất đến mối liên hệ giữa gen và tính trạng?
Nguyên tắc bổ sung trong quá trình tổng hợp ADN và tổng hợp chuỗi axit amin là yếu tố quyết định nhất đến mối liên hệ giữa gen và tính trạng.
5. Một đoạn mARN có trình tự nucleotit như sau:
AUGGAXGAUXGUXAXGAGXAA
a, Viết trình tự các Nu của gen quy định đoạn mARN đó.
b, Tính số axit amin được tổng hợp từ đoạn ARN nêu trên.
a, Gen
Mạch khuôn      TAXXTGXTAGXAGTGXTXGTT
Mạch bổ sung   ATGGAXGATXGTXAXGAGXAA
b, mạch mARN trên có 21 Nu => có 21:3 = 7 axit amin trong chuỗi polipeptit do mạch mARN quy định
6. Cho trình tự đoạn gen (ADN) như sau:
mạch 1: ATG XGA AXX GAA XGT AGT TXX
mạch 2: TAX GXT TGG XTT GXA TXA AGG
a, Hãy viết trình tự Nu của ARN được tổng hợp từ mạch 2 của gen trên.
b, Hãy viết trình tự chuỗi axit amin được tổng hợp từ mARN đó.
a, mARN : AUG XGA AXX GAA XGU AGU UGG
b, protein: Met - Arg - Thr - Glu - Arg - Ser- Trp
-
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
1. Một protein có cấu trúc bậc 1 gồm 250 axit amin. Hỏi có bao nhiêu liên kết peptit giữa các axit amin trong cấu trúc bậc 1 của protein đó?
- Liên kết peptit là liên kết giữa 2 aixt amin liền kề nhau.
=> số liên kết peptit là: 250 -1 = 249