1. Nhận định nào sau đây nói đúng nhất về nội dung đoạn trích: “Trong lòng mẹ ” của Nguyên Hồng?
A-Chủ yếu trình bày diễn biến tâm trạng của bé Hồng.
B- Chủ yếu trình bày nỗi đau khổ của mẹ bé Hồng.
C- Chủ yếu trình bày tâm địa độc ác của người cô .
2. Em hiểu gì về chú bé Hồng qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”
A – Là một chú bé chịu nhiều nỗi đau mất mát.
B – Là một chú bé dễ xúc động, tinh tế và nhạy cảm.
C – Là một chú bé có tình thương yêu vô bờ bến đối với mẹ.
D –Cả A, B, C đều đúng.
Ngô Tất Tố là một trong những nhà văn hiện thực phê phán nổi tiếng nhất thời kì cách mạng. Các tác phẩm của ông luôn đi liền với hình ảnh những người nông dân khốn khổ, luôn bị bóc lột, bị áp bức mà không thể tìm ra được lối thoát. Và nhắc tới ông, có lẽ chúng ta sẽ được nghe đầu tiên là tác phẩm “Tắt đèn”. Và trong tác phẩm, phân đoạn “Tức nước vỡ bờ” là một trong những đoạn văn gây nhiều xúc động và có ý nghĩa nhất trong lòng người đọc.


I. TÌM HIỂU CHUNG
NGÔ TẤT TỐ (1893 – 1954)
Quê: Đông Anh, Hà Nội.
Xuất thân là một nhà nho gốc nông dân.
Ông được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.
Ông là một nhà văn hiện thực xuất sắc trước năm 1945, một nhà báo nổi tiếng, và là một học giả uyên bác trên nhiều lĩnh vực.
1. TÁC GIẢ
Ngô Tất Tố là nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về đề tài người nông dân nghèo trước cách mạng. Ông được coi là nhà văn hàng đầu trong trào lưu hiện thực phê phán ở Việt Nam trước 1945, ngòi bút của Ngô Tất Tố luôn hướng đến người nông dân nghèo, ở đó ông khai thác và khám phá vẻ đẹp ẩn sâu trong tâm hồn của họ. Sau cách mạng tháng 8, ông chuyên tâm vào sáng tác những tác phẩm phục vụ cho tuyên truyền trong cuộc kháng chiến chống Pháp của đất nước.
TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
2. Tác phẩm
Mở đầu tác phẩm là không khí căng thẳng, ngột ngạt của làng Đông Xá trong những ngày sưu thuế. Cổng làng đóng lại, công việc cày bừa đình đốn, bọn Lý trưởng, trương tuần chửi bới, quát tháo om sòm; mấy tên cai lệ, lính cơ tay thước, roi song, dây thừng đi tróc người thiếu thuế. Tiếng trống, mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét ,tiếng đánh đập, tiếng kêu khóc thảm thiết vang lên như trong một cuộc săn người. Gia đình chị Dậu thuộc loại "nhất nhì trong hạng cùng đinh" nên chị phải chạy vạy ngược xuôi để có tiền nộp suất sưu cho anh Dậu. Bọn nhà giàu chẳng những không cho chồng chị vay mượn mà còn nhiếc móc, đe doạ. Anh Dậu đang ốm cũng bị bọn tay sai xông đến đánh trói, lôi ra đình cùm kẹp. Chị đành phải rứt ruột đem cái Tí, đứa con gái đầu lòng lên bảy tuổi bán cho lão Nghị Quế bên thôn Đoài. Vợ chồng lão giàu có mà keo kiệt, tàn ác, đã lợi dụng tình cảnh khốn cùng của chị, mua cái Tí và cả một ổ chó mà chỉ trả hai đồng bạc! Cộng với mấy hào bán gánh khoai, chị tưởng vừa đủ nộp suất sưu và chồng sẽ được tha về; ngờ đâu, bọn lý dịch lại bắt chị phải nộp cả suất sưu của người em chồng đã chết từ năm ngoái! Thật là cùng đường.
Giữa đình làng, tiếng kêu uất ức của chị vang lên thảm thiết. Đêm hôm ấy, người ta cõng anh Dậu rũ rượi như một xác chết ở ngoài đình về trả cho chị. Gọi mãi anh không tỉnh, chị vô cùng hoảng sợ, đau đớn. May sao, nhờ bà con xung quanh xúm đến cứu giúp, anh Dậu đã tỉnh lại.
Tóm tắt tác phẩm
Một bà lão hàng xóm ái ngại cảnh nhà chị nhịn đói suốt từ hôm qua, mang đến cho chị bát gạo để nấu cháo. Sáng sớm hôm sau khi anh Dậu vừa cố ngồi dậy cầm bát cháo, chưa kịp đưa lên miệng thì tên cai lệ và gã đầy tớ lý trưởng lại xộc vào định trói anh mang đi. Van xin thiết tha cũng không được, chị Dậu đã liều mạng chống lại quyết liệt, đánh ngã cả hai tên tay sai vô lại. Chị bị bắt lên huyện. Lão quan phủ Tư Ân lợi dụng tình cảnh của chị, cho chị tiền và giở trò bỉ ổi. Chị đã kiên quyết cự tuyệt, giằng nắm bạc ném vào mặt hắn và du hắn ngã kềnh. Cuối cùng, để có tiền nộp thuế cho chồng, chị đành gửi con, nhận lời lên tỉnh đi ở. Chủ của chị là một quan phủ già, trong một đêm "tắt đèn" đã vào buồng chị…Chị Dậu gạt mạnh bàn tay của lão, vùng chạy ra ngoài sân, giữa lúc trời tối đen như mực "tối như cái tiền đồ của chị"…
Anh Dậu vì thiếu sưu mà bị lôi ra đình đánh đập và khi được trả về chỉ còn là một thân xác rũ rượi. Được bà hàng xóm cho bát gạo, chị Dậu nấu cháo cho anh Dậu ăn. Nhưng anh chưa kịp ăn thì tên cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi sưu. Chị Dậu van xin chúng tha cho anh Dậu nhưng chúng không nghe mà còn đánh chị và sấn đến định trói anh Dậu mang đi. Quá phẫn nộ, chị đã liều cự lại và chống trả quyết liệt, quật ngã hai tên tay sai. Cai lệ bị chị đẩy ngã chỏng quèo trên mặt đất. Còn người nhà lí trưởng thì bị chị túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.
TÓM TẮT ĐOẠN TRÍCH
a. Xuất xứ:
Trích chương XVIII tác phẩm “Tắt đèn”.
Ngô Tất Tố viết Tắt Đèn năm 1937, vào năm này lụt lội xảy ra liên miên gây nên mất mùa đói kém, nhân dân lâm vào cảnh lầm than, bế tắc đặc biệt là người nông dân. Vì vậy, vấn đề nông dân đấu tranh chống lại chính sách sưu thuế, áp bức bốc lột của bọn thực dân, quan lại, địa chủ, cường hào, đòi cải thiện đời sống cho người dân cày là một vấn đề lớn, trọng tâm của cách mạng. 
b. Thể loại + PTBĐ:
- Thể loại: Tiểu thuyết
- PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
2. Tác phẩm
Nội dung đoạn trích: Kể việc chị Dậu phản kháng chống lại tên cai lệ và người nhà lí trưởng khi chúng định xông vào hành hạ anh Dậu.
Phần :1 Từ đầu ...hay không
=> Tình thế của gia đình chị Dậu
Phần 2: Còn lại
=> Cuộc đối đầu của chị Dậu với Cai lệ và bọn người nhà lí trưởng.
c. Bố cục
Anh Dậu bị bắt
Anh Dậu bị giam
Bà cụ hàng xóm cho bát gạo
II. PHÂN TÍCH
1. Nhân vật chị Dậu
Bối cảnh
Tiếng trống, mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét lác, đánh đập, tiếng kêu khóc thảm thiết vang lên như trong một cuộc săn người. 
a. Hoàn cảnh của gia đình chị Dậu
?Bọn tay sai xông vào nhà Chị Dậu trong bối cảnh như thế nào?
1. Nhân vật chị Dậu
Hoàn cảnh
- Nghèo nhất nhì trong hạng cùng đinh.
- Phải bán con, bán chó, bán khoai nhưng vẫn không đủ tiền nộp thuế.
- Anh Dậu bị đánh gần chết và bị trả về.
- Nhà không có gì để ăn bà hàng xóm thương tình cho bát cháo.
Tình thế rất thê thảm, đáng thương, nguy cấp.
a. Hoàn cảnh của gia đình chị Dậu
Hoàn cảnh của gia đình chị Dậu khi bọn tay sai xông vào ra sao? Em có nhận xét gì về tình cảnh này?
Gia đình chị vốn là hạng cùng đinh trong làng, chạy vạy vất vả mãi mới lo được tiền sưu cho chồng, nay lại thêm tiền sưu cho người em đã mất, khiến gia đình chị càng khốn đốn hơn. Chị bán cả chó, cả con mà vẫn không đủ tiền nộp sưu, giữa tình cảnh đó thì cai lệ và người nhà lí trưởng sầm sập tiến vào đòi bắt lôi anh Dậu đi. Tình cảnh hết sức khốn cùng và thảm thương.
1. Nhân vật chị Dậu
- Nghèo nhất nhì trong hạng cùng đinh.
- Phải bán con, bán chó, bán khoai nhưng vẫn không đủ tiền nộp thuế.
- Anh Dậu bị đánh gần chết và bị trả về.
- Nhà không có gì để ăn bà hàng xóm thương tình cho bát cháo.
->Tình thế rất thê thảm, đáng thương, nguy cấp.
a. Hoàn cảnh của gia đình chị Dậu
1. Nhân vật chị Dậu
b. Lúc chăm sóc chồng
Hãy tìm chi tiết miêu tả hành động, lời nói của chị Dậu khi chăm sóc chồng?
1. Nhân vật chị Dậu
HÀNH ĐỘNG
- Quạt cháo cho chóng nguội
- Rón rén bưng…đến chỗ chồng nằm
- Ngồi..chờ xem chồng ăn có ngon miệng không.
LỜI NÓI
Nhẹ nhàng, an ủi, vỗ về: “Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột”.
b. Lúc chăm sóc chồng
Qua đó em thấy Chị Dậu là người phụ nữ như thế nào?
1. Nhân vật chị Dậu
b. Lúc chăm sóc chồng
=> Người phụ nữ hiền dịu, đảm đang, thương chồng hết mực.
Cảnh chị Dậu chăm sóc người chồng ốm yếu vừa bị bọn hào lí trong làng đánh đập dã man chỉ vì thiếu tiền nộp sưu. Chị Dậu đã cố gắng hết sức để cứu chồng nhưng cuối cùng anh Dậu vẫn không tránh được sự bắt bớ, hành hạ. Có thể thấy được tình thương yêu chổng con sâu sắc của chị Dậu, ta mới hình dung được sự dũng cảm quên mình của chị. Chị tất tả chạy ngược chạy xuôi, vay được nắm gạo nấu nồi cháo loãng. Cảm động thay là cảnh chị Dậu múc cháo ra mấy cái bát cũ kĩ, sứt mẻ và quạt tia lịa cho cháo mau nguội rồi ân cần mời mọc: Thầy em cố dậy húp tí cháo cho đỡ xót ruột. Trong ánh mắt và giọng nói của người vợ nghèo khổ ấy toát lên một tình cảm tha thiết đến nao lòng.
1. Nhân vật chị Dậu
*Hành động
- Quạt cháo cho chóng nguội
- Rón rén bưng…đến chỗ chồng nằm
- Ngồi..chờ xem chồng ăn có ngon miệng không.
* Lời nói
Nhẹ nhàng, an ủi, vỗ về: “Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột”.
=> Người phụ nữ hiền dịu, đảm đang, thương chồng hết mực.
b. Lúc chăm sóc chồng
c.Tính cách chị Dậu:
Lời xưng hô
Thái độ, hành động
Vị thế
Lần thứ nhất
Gọi cai lệ là ông
Xưng là cháu
Là một người thấp kém, nô lệ, bị áp bức. Thái độ nhẫn nhục chịu đựng.
Nghiến hai hàm răng
Túm lấy cổ cai lệ
Nắm cây gậy
Giằng co, đu đẩy với cai lệ
Túm tóc lẳng một cái, ngã nhào ra thềm
Xám mặt
Liều mạng cự lại
Tức quá không thể chịu được
Run run.
Van xin.
Gọi cai lệ là ông
Xưng là tôi
Là một người ngang bằng với cai lệ.
Gọi cai lệ mày
Xưng là bà
Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!
Vị thế cao hơn kẻ thù. Chị đòi giải phóng, đòi công lí. Chị vùng dậy với sức mạnh quật khởi.
Lần thứ hai
Lần thứ ba
?Phân tích diễn biến tâm lí, hành động nhân vật chị Dậu trong 3 lần nói trên?
Em có nhận xét gì về từ ngữ,về giọng văn đối thoại của chị Dậu đối với cai lệ ?
=>Phù hợp với tâm lí khi bị dồn nén.
=> Giọng văn hài hước bởi sử dụng nghệ thuật đối lập.
Do đâu mà chị Dậu có sức mạnh lạ lùng khi quật ngã 2 tên tay sai như vậy?
- Vì lòng yêu thương chồng chị Dậu không còn con đường nào khác là phải vùng dậy để cứu chồng.
c.Tính cách chị Dậu:
Trình bày ý kiến của em về lời can của anh Dậu và câu trả lời của chi Dậu: “ Thà ngồi tù.Để chúng nó làm tình làm tội mãi thế,tôi không chịu được…”
Qua đó chứng tỏ quy luật gì ?
Có áp bức thì có đấu tranh
=> Tức nước vỡ bờ
c.Tính cách chị Dậu:
Qua nhân vật chị Dậu em có nhận xét gì về những người nông dân bị áp bức ?
=> Nhẫn nhịn nhưng khi cần sẵn sàng vùng dậy đấu tranh.
Việc hai tên tay sai thảm bại trứơc chị Dậu còn có ý nghĩa gì và chứng tỏ điều gì?
- Xã hội phong kiến sẽ bị lật đổ bởi sức mạnh đoàn kết của quần chúng nhân dân mà trong đó lực lượng nông dân là đông đảo nhất.
Lời xưng hô
Thái độ, hành động
Vị thế
Lần thứ nhất
Gọi cai lệ là ông
Xưng là cháu
Là một người thấp kém, nô lệ, bị áp bức. Thái độ nhẫn nhục chịu đựng.
Nghiến hai hàm răng
Túm lấy cổ cai lệ
Nắm cây gậy
Giằng co, đu đẩy với cai lệ
Túm tóc lẳng một cái, ngã nhào ra thềm
Xám mặt
Liều mạng cự lại
Tức quá không thể chịu được
Run run.
Van xin.
Gọi cai lệ là ông
Xưng là tôi
Là một người ngang bằng với cai lệ.
Gọi cai lệ mày
Xưng là bà
Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!
Vị thế cao hơn kẻ thù. Chị đòi giải phóng, đòi công lí. Chị vùng dậy với sức mạnh quật khởi.
Lần thứ hai
Lần thứ ba
c.Tính cách chị Dậu:
Chị Dậu mộc mạc, hiền dịu vị tha, sống khiêm
nhường, biết nhẫn nhục chịu đựng nhưng hoàn
toàn không yếu đuối trái lại có sức sống mạnh
mẽ,tinh thần phản kháng tiềm tàng, khi bị đẩy
tới đường cùng, chị đã vùng dậy chống trả quyết
liệt, thể hiện thái độ bất khuất, chị tiêu biểu cho
người phụ nữ nông dân Việt Nam.
a. Nhân vật Cai lệ
Nhận xét vật dụng, hành động và ngôn ngữ của Cai lệ?
2. Cai lệ và người nhà Lí Trưởng
CAI LỆ
- Vật dụng: roi song, tay thước, dây thừng.
- Hành động:
+ Sầm sập tiến vào
+ Thét bằng giọng khàn khàn
+ Trợn mắt giọng hằm hè
+ Giật cái thừng chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
+ Bịch vào ngực chị Dậu
+ Trói anh Dậu
+ Tát vào mặt chị Dậu
- Ngôn ngữ: Xưng hô ông –mày; lời nói đe dọa, mất nhân tính.
a. Nhân vật Cai Lệ
Qua đó em có nhận xét gì về Cai lệ?
2. Cai lệ và người nhà Lí Trưởng
=> Là tên tay sai chuyên nghiệp, hung bạo, là hiện thân của bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến.
- Khắc họa sinh động thông qua ngoại hình, hành động, ngôn ngữ.
- Dùng nhiều động từ, từ láy để gợi hình.
- Đảo ngữ "gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn..." cho thấy một sự xuất hiện vô cùng đáng sợ và hung hãn của nhân vật.
aa. Nhân vật cai lệ
=> Là tên tay sai chuyên nghiệp, hung bạo, dã thú sẵn sàng gây tội ác, là hiện thân của bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến.
Nhân vật cai lệ là nhân vật tiêu biểu cho lũ tay sai, công cụ đàn áp đắc lực của giai cấp thống trị. Hắn là một tên nghiện ngập, để xác định vai trò của mình trong việc đi thúc sưu thuế, hắn đánh người, trói người vô tội vạ. Trong xã hội ấy, cai lệ chỉ là tay sai, là tên đứng ra hành hạ người dân nghèo thay lũ quan lại tham lam và độc ác.


b. Nhân vật người nhà Lí trưởng
Thái độ
b. Nhân vật người nhà Lí trưởng
Hành động
Lời nói
Nhận xét nhân vật người nhà lí trưởng theo các tiêu chí sau:
b. Người nhà lí trưởng
- Thái độ: Cười một cách mỉa mai.
->Là công cụ sai khiến nhưng không hoàn toàn mất hết nhân tính.
- Hành động: chửi mắng nhưng không dám hành hạ người ốm nặng
- Lời nói: “Anh ta lại sắp phải gió như đêm qua đấy!”, lóng ngóng, ngơ ngác, muốn nói mà không dám nói.
Chân dung của tên cai lệ và người nhà lý trưởng chính là đại diện của chế độ luôn tìm cách bóc lột người dân lao động khốn khổ, khiến người dân chúng ta vô cùng khốn khổ bị xô đẩy không lối thoát. Nhưng trước cảnh khốn khổ của người dân của quê hương những tên tay sai cũng không thương tiếc, chà đạp lên số phận bi thảm của người dân.
3. Nhan đề tức nước vỡ bờ
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
Nghĩa đen: Nước lớn và mạnh sẽ gây tức bờ, vỡ bờ
Nghĩa bóng: Khi con người hay con vật bị đối phương dồn đến bước đường cùng thì ắt sẽ phải vùng dậy đấu tranh, quyết chiến để tự vệ.
Trong văn bản: Trước áp bức bóc lột, nặng nề của giai cấp phong kiến, chị Dậu đã vùng lên mạnh mẽ để bảo vệ người chồng.
=> Phản ánh quy luật: có áp bức có đấu tranh
Thể hiện chân lí con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng
III. Tổng kết
1, Nghệ thuật
-Tình huống truyện đặc sắc, có kịch tính cao.
- Cách kể chuyện, miêu tả nhân vật chân thực, sinh động. Nghệ thuật tương phản làm nổi bật tính cách nhân vật.
- Ngòi bút hiện thực sinh động, ngôn ngữ đối thoại đặc sắc.
2, Nội dung
Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội phong kiến đương thời khi đề ra những thứ thuế vô lí cho người dân nông dân vô tội. Đồng thời ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân, vừa giàu tình yêu thương vừa có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ.
LUYỆN TẬP
Hãy chứng minh nhận xét của nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan:”Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”
Gợi ý
Tình thế đặt chị Dậu trước sự lựa chọn: hoặc là để yên cho chúng giày xéo, hoặc đứng lên chống lại chúng, cứu người chồng đang ốm đau bệnh tật. Một cách tự phát của diễn biến, chị đã vùng dậy một cách quyết liệt.
Lúc đầu, làm sự nhịn nhục của kẻ dưới, chị “cố thiết tha” van xin. Van xin là cách duy nhất để “mong hai tên tay sai tha cho anh Dậu”.
Trước sự đểu giả và tàn bạo của cai lệ, chị liều mạng cự lại “tức quá không thể chịu được”.
Không còn van xin ( mà có van xin thì cũng vô ích), chị đấu lí: “Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ”. Cách xưng hô cho thấy chị không còn “nằm yên” trong tư cách kẻ dưới mà ngang hàng.
Mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem. Chị Dậu đã chuyển sang một tư thế khác: bà – mày. Đó là tư thế của kẻ bề trên. Sự căm giận, khinh bị kẻ thù đã lên tới tột độ.
Bên cạnh nghệ thuật miêu tả là ngôn ngữ kể chuyện và ngôn ngữ đối thoại khá đặc sắc. Nó vừa bộc lộ sắc nét tính cách nhân vật vừa phản ánh được những diễn biến tâm lí nhân vật.
==> "Tức nước vỡ bờ" quả là "một đoạn tuyệt khéo". Nhờ vậy, nhà văn đã dựng lên hình ảnh một người phụ nữ nông dân đầy sức mạnh, dám bứt phá để đòi quyền sống trong cái xã hội ngột ngạt đầy rẫy áp bức bất công. Cái khéo của Ngô Tất Tố là đã khêu một tia lửa lóe lên giữa bóng đêm phủ chụp "Tắt đèn".
Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng, với tác phẩm Tắt đèn, Ngô Tất Tố đã "xui người nông dân nổi loạn". Em hiểu thế nào về nhận xét đó? Qua đoạn trích hãy làm sáng tỏ ý kiến của Nguyễn Tuân.
Phản ánh đúng quy luật: có sự áp bức, bóc lột tất yếu sẽ có đấu tranh.
- Ngô Tất Tố nhìn thấy sức mạnh đấu tranh tiềm tàng của người nông dân.
- Hành động phản kháng là tự phát, khơi màn cho những sự trỗi dậy đấu tranh sau đó.
- Chỉ bằng bạo lực, đấu tranh mới giải quyết được sự đàn áp, gông cùm của chế độ nửa phong kiến thực dân.
Nắm chắc giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
Chuẩn bị tiết sau: LÃO HẠC
+ Đọc kĩ văn bản « Lão Hạc»
+ Trả lời tất cả các câu hỏi trong SGK trang