TƯƠNG TÁC GEN VÀ
TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU CỦA GEN
Ths: Mẫn Hoàng Huy
Trong thí nghiệm lai hai tính trạng của Menđen.
Điều kiện đảm bảo sự phân li độc lập của các cặp gen là gì ?
Mỗi gen nằm trên 1 cặp NST tương đồng.
- Theo Menđen: Một cặp nhân tố di truyền (cặp gen)  1 tính trạng.
- Nếu 2 cặp gen nằm trên 2 cặp NST nhưng không phải trội lặn hoàn toàn mà chúng tương tác với nhau để cùng quy định 1 tính trạng thì sẽ di truyền thế nào? nếu 1 cặp gen quy định nhiều cặp tính trạng thì di truyền như thế nào? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài hôm nay.
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Phân biệt gen alen và gen không alen
Hai alen A và a của cùng 1 gen (cùng lôcut) được gọi là gen alen.
Hai alen A và B thuộc 2 lôcut khác nhau thì gọi là gen không alen.
Trong bài này chúng ta chỉ xem xét các gen nằm trên các cặp NST tương đồng khác nhau (gen không alen) tương tác với nhau .
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
PT/c: Hạt vàng, trơn (AABB) x Hạt xanh, nhăn (aabb)
G: AB ab
F1: AaBb (100% vàng, trơn)
F1 tự thụ phấn
F2: 9 (A-B-) : 3 (A-bb) : 3 (aaB-) : 1 (aabb)
9 vàng, trơn : 3 vàng, nhăn : 3 Xanh, trơn : 1 xanh, nhăn
I. Tương tác gen
1. Tương tác bổ sung
2. Tương tác cộng gộp
II. Tác động đa hiệu của gen
I. TƯƠNG TÁC GEN
1. Tương tác bổ sung
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
I. TƯƠNG TÁC GEN
1. Tương tác bổ sung
a) Thí nghiệm:
Ptc : Hoa trắng x hoa trắng
F1 : 100% hoa đỏ.
F1 x F1
F2 : 9 hoa đỏ : 7 hoa trắng
A. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
b) Giải thích:
- F2 thu được 16 tổ hợp gen, chứng tỏ F1 là cơ thể dị hợp tử hai cặp gen (Aa, Bb), nằm trên 2 cặp NST tương đồng khác nhau.
- F2 cho tỉ lệ 9 : 7, chứng tỏ tính trạng màu hoa do 2 cặp gen qui định, tương tác bổ sung.
HOẠT ĐỘNG NHÓM: (4 nhóm) THỜI GIAN 5 phút

Yêu cầu:
Dùng SGK, Smartphone: Hoàn thiện phiếu học tập số 1 gồm: quy ước gen và viết sơ đồ lai, Khái niệm tương tác bổ sung, các tỷ lệ thường gặp của tương tác bổ sung
Nộp sản phẩm qua https://padlet.com/manhoanghuyc3yp2/r4pz8mk23qqkzqo
Mỗi nhóm cử 1 bạn sẵn sàng trình bày sản phẩm
Thực chất của tương tác bổ sung giữa 2 gen không alen A và B trong thí nghiệm có thể hiểu được qua sơ đồ chuyển hóa vật chất như sau:
Gen A
Gen B
Enzim A
Enzim B
Chất A (trắng)
Chất B (trắng)
Sản phẩm P (sắc tố đỏ)
Thực chất của tương tác gen là các gen trong tế bào không tương tác với nhau mà chỉ có sản phẩm của chúng tác động qua lại với nhau để tạo nên kiểu hình.
2. Tương tác cộng gộp:
a) Khái niệm:
b) Ví dụ:
Khi các alen trội thuộc 2 hay nhiều lôcut gen tương tác với nhau theo kiểu mỗi alen trội (bất kể lôcut nào) đều làm tăng sự biểu hiện của kiểu hình lên một chút ít thì gọi là kiểu tương tác cộng gộp.
Màu da người ít nhất do 3 gen (A,B,C) quy định theo kiểu tương tác cộng gộp. Cả 3 gen cùng quy định tổng hợp sắc tố mêlanin trong da, chúng nằm trên các NST tương đồng khác nhau.
P: AABBCC(da đen) x
GP : ABC
abc
F1 : AaBbCc (da nâu đen)
aabbcc(da trắng)
HOẠT ĐỘNG NHÓM: (4 nhóm) THỜI GIAN 5 phút

Yêu cầu:
Dùng SGK, Smartphone: Hoàn thiện phiếu học tập số 2 gồm:
- Các tính trạng tuân theo tương tác cộng gộp
- Làm bài tập
2. Nộp sản phẩm qua https://padlet.com/manhoanghuyc3yp2/r4pz8mk23qqkzqo
3. Mỗi nhóm cử 1 bạn sẵn sàng trình bày sản phẩm
II. Tác động đa hiệu của gen:
1. Ví dụ:
Gen HbA bị đột biến thành gen HbS, làm biến đổi hồng cầu từ dạng đĩa lõm hai mặt thành dạng hình lưỡi liềm, nên làm xuất hiện hàng loạt bệnh lí như liệt, viêm phổi, thấp khớp, suy thận...









2. Khái niệm:
Tác động đa hiệu của gen là hiện tượng di truyền mà một gen ảnh hưởng đến sự biểu hiện của nhiều tính trạng khác nhau.
Củng cố
Câu 1. Tương tác gen là
Sự tác động qua lại giữa các phân tử mARN trong quá trình hình thành một kiểu hình.
Sản phẩm của các gen tương tác với nhau để tạo nên một tính trạng.
Sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình.
Cả A, B và C.
Câu 2. Thực chất của tương tác gen là
Sự tác động qua lại giữa các phân tử tARN trong quá trình hình thành một kiểu hình.
Sản phẩm của các gen tương tác với nhau để tạo nên một kiểu hình.
Sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình.
Cả B và C.
Câu 3. Thế nào là gen đa hiệu?
Gen tạo ra nhiều loại mARN.
Gen điều khiển hoạt động của các gen khác.
Gen mà sản phẩm của nó ảnh hưởng đến nhiều tính trạng.
Gen tạo ra sản phẩm với hiệu quả cao.
Câu 4. Loại tác động của gen thường được chú ý trong sản xuất nông nghiệp là
Tương tác bổ sung giữa 2 loại gen trội không alen.
Tương tác cộng gộp giữa các alen trội không alen(khác lôcut).
Tác động át chế giữa các gen không alen.
Tác động đa hiệu.
Câu 5. Điểm nổi bật của tương tác giữa các gen không alen là:
Xuất hiện kiểu hình giống bố mẹ.
Xuất hiện kiểu hình mới chưa có ở bố mẹ.
Làm tăng cường sự biểu hiện của tính trạng.
Làm giảm sự biểu hiện của tính trạng.