Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Từ tiết 33 - 36

Đọc văn bản
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

靜夜思  (nguyên văn chữ Hán)
床前明月光， 
疑是地上霜。 
舉頭望明月， 
低頭思故鄉。
Tĩnh dạ tứ (Phiên âm)
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu tư cố hương.
a. Đọc
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
(Tĩnh dạ tứ)
Dịch nghĩa
Ánh trăng sáng đầu giường,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương.

Dịch thơ
Đầu giường ánh trăng rọi,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương.
Lí Bạch (701 - 762)
Là một nhà thơ nổi tiếng thời Đường
Được mệnh danh là Thi Tiên
Giai thoại:
b.Chú thích
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Tác giả
Hoàn cảnh sáng tác: Khi tác giả sống tha hương trong cảnh li loạn.
Thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt (cổ thể)
Nội dung:
Bố cục:
2 câu thơ đầu: Cảnh đêm thanh tĩnh
2 câu thơ sau: Tâm trạng của tác giả
Tác phẩm
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Tìm hiểu văn bản
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Phiếu bài tập
Đọc văn bản Tĩnh dạ tứ và hoàn thiện phiếu sau
a. Thời gian được miêu tả bằng những từ nào trong văn bản?
……………………………………………………….
b. Theo em, thời gian trong văn bản có thể gợi lên tâm trạng gì của một người xa quê?
……………………………………………………….
c. Theo em, cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?
……………………………………………………….
d. Em đã bao giờ xa nhà, xa quê hương chưa? Hãy hình dung và kể lại tâm trạng của mình khi đó.
……………………………………………………….
Phiếu bài tập
a. Thời gian được miêu tả bằng những từ nào trong văn bản?

Trăng sáng, sương  Ban đêm
b. Theo em, thời gian trong văn bản có thể gợi lên tâm trạng gì của một người xa quê?

Nhớ quê
c. Theo em, cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?

Nỗi buồn nhớ cố hương của Lý Bạch
d. Em đã bao giờ xa nhà, xa quê hương chưa? Hãy hình dung và kể lại tâm trạng của mình khi đó.

……………………………………………………….
1, Lộ tòng kim dạ bạch
Nguyệt thị cố hương minh.
(Sương từ đêm nay trắng xoá
Trăng là ánh sáng của quê nhà)
(Đỗ Phủ - Được thư em Xá)
Vài vần thơ với chủ đề "Vọng nguyệt hoài hương"
2, Cộng khan minh nguyệt ưng thuỳ lệ
Nhất phiến hương tâm ngũ xứ đồng.
(Xem trăng sáng, có lẽ cùng rơi lệ
Một mảnh tình quê, năm anh em ở năm nơi đều giống nhau)
(Bạch Cư Dị- Từ Hà Nam trải cơn li loạn)

Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
(Ánh trăng sáng đầu giường,
Ngỡ mặt đất phủ sương.)
- Mối quan hệ giữa cái tĩnh và cái động
Tĩnh của cảnh vật
Động: sự xao động của tâm hồn (nỗi nhớ quê hương)
a. Hai câu thơ đầu
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Thay thế sàng thành án, trác… vẫn miêu tả được vẻ đẹp của ánh trăng nhưng không bộc lộ được cảm xúc tác giả.
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
(Ánh trăng sáng đầu giường,
Ngỡ mặt đất phủ sương.)
Từ ngỡ cho thấy trạng thái lúc đó của tác giả nửa tỉnh nửa mơ
Không thay thế từ khác
Bằng ngôn ngữ cô đọng, súc tích, hai câu thơ đầu đã miêu tả được vẻ đẹp của trăng trong đêm thanh tĩnh và tâm trạng thao thức của thi nhân.
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
(Ánh trăng sáng đầu giường,
Ngỡ mặt đất phủ sương.)
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu tư cố hương
(Ngẩng đầu ngắm trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương.)
- Mối quan hệ giữa cái tĩnh và cái động
Tĩnh của cảnh vật
Động: sự xao động của tâm hồn (nỗi nhớ quê hương)
b. Hai câu thơ sau
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Cử / đầu / vọng / minh / nguyệt
ĐT DT ĐT TT DT
Đê / đầu / tư / cố / hương.
ĐT DT ĐT TT DT
 Cặp sóng đôi: Cảnh – tình, Trăng – quê.
- Nghệ thuật đối: Cử >< Đê
 Tình yêu quê hương sâu nặng và nỗi nhớ nhà da diết.
Sơ đồ hóa mạch cảm xúc của thi nhân
Sương
Cố hương
Nghi
(ngỡ)
Đê
(cúi)
Cử
(ngẩng)
Tư
(nhớ)
Nguyệt
(trăng)
VỌNG
Vọng nguyệt hoài hương
Hình ảnh thiên nhiên đẹp trong đêm thanh tĩnh cùng với tình yêu thiên nhiên, nỗi nhớ quê hương da diết của một vị khách xa xứ.
Từ ngữ giản dị, tự nhiên, tinh luyện,
Xây dựng hình ảnh gần gũi.
Ý thơ ngắn gọn, hàm súc, cô đọng và chứa đầy nỗi niềm.
Tổng kết
Bài tập: Hãy nối yếu tố Hán Việt trong bài thơ " Tĩnh dạ tứ " với ý nghĩa biểu đạt của yếu tố đó 
Trò chơi: Vọng nguyệt
Nhà thơ Lí Bạch đang muốn ngắn trăng nhưng trăng bị che lấp bởi những đám mây, em hãy giúp nhà thơ ngắm trăng bằng cách trả lời đúng các câu hỏi nhé!
Bài thơ Tĩnh dạ tứ thuộc thể thơ nào?
A. Ngũ ngôn tứ tuyệt
B. Thất ngôn tứ tuyệt
C. Tự do
D. Lục bát
Thể thơ của bài thơ Tĩnh dạ tứ cùng thể thơ với bài nào sau đây ?
A. Qua Đèo Ngang
B. Bài ca Côn Sơn
C. Sông núi nước Nam
D. Phò giá về kinh
Nhà thơ Lý Bạch là một ?
A. Nhà thơ nổi tiếng thời Tống
B. Nhà thơ nổi tiếng thời Đường
C. Nhà thơ nổi tiếng thời Hán
D. Nhà thơ nổi tiếng thời Thanh
Câu 3 và 4 trong bài Tĩnh dạ tứ thuộc sử dụng BPNT nào?
A. So sánh
B. Ẩn dụ
C. Hoán dụ
D. Đối lập
Ý nào nói không đúng về đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Tĩnh dạ tứ?
A. Lời thơ cô đọng, từ ngữ trau chuốt mượt mà, hình ảnh so sánh độc đáo. 
B. Lời thơ cô đọng, hàm súc, từ ngữ giản dị mà tinh luyện
C. Sử dụng phép đối rất chỉnh.
D. Rút gọn chủ ngữ trong các câu thơ, tạo nên sức khái quát lớn.
Phương thức biểu đạt chủ yếu trong bài thơ "Tĩnh dạ tứ" là gì ?
A. Tả cảnh ngụ tình      
B. Tự sự           
C. Biểu cảm         
D. Miêu tả
Cảm xúc chủ đạo của bài thơ "Tĩnh dạ tứ" là gì ?
A. Tình yêu thiên nhiên          
B. Tình bạn tri kỷ tri âm
C. Tình yêu quê hương
D. Tình yêu đất nước
Bài thơ Tĩnh dạ tứ viết theo vần:
A. Câu 1 vần câu 3
B. Câu 2 vần câu 3
C. Câu 2 vần câu 4 ở tiếng cuối vần chân
Trong văn bản có:
A. 1 cặp từ trái nghĩa
B. 2 cặp từ trái nghĩa
C. 3 cặp từ trái nghĩa
D. 4 cặp từ trái nghĩa
Trong văn bản Tĩnh dạ tứ có sử dụng …. động từ.
A. 1 động từ
B. 2 động từ
C. 3 động từ
D. 4 động từ
Với lứa tuổi hs, chưa bao giờ xa quê hương, em có hiểu được tâm trạng của nhà thơ? Có thêm suy nghĩ, tình cảm, liên hệ gì cho cuộc sống của mình?
CÙNG CHIA SẺ
Hướng dẫn tự học
Học thuộc bài thơ + Phần ghi nhớ.
Làm BT : Qua “Vọng Lư Sơn bộc bố” và “Tĩnh dạ tứ”, em hiểu gì về tâm hồn và tài năng của nhà thơ Lý Bạch.
Vẽ sơ đồ tư duy về nội dung bài học
Soạn bài : Hồi hương ngẫu thư
3.Tìm hiểu về từ đồng âm
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
a. Thế nào là từ đồng nghĩa?
VD:
Đầu giường ánh trăng rọi,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương.
Dựa vào kiến thức đã học ở tiểu học, hãy tìm các từ đồng nghĩa với mỗi từ “rọi, nhìn” ?
Rọi = chiếu/ soi/ tỏa
Nhìn = trông/ ngó
Em có nhận xét gì về phần âm và phần nghĩa của các từ đồng nghĩa?
 Phát âm khác nhau, nghĩa giống nhau/ gần giống nhau
Theo em, thế nào là từ đồng nghĩa? Ví dụ.
Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau.
VD: chết = hi sinh = mất; bố = ba = cha ….
Nhìn = trông = ngó
= Để mắt tới , quan tâm tới : trông coi , coi sóc , chăm sóc trông , nhòm , ngó liếc ….
= Xem xét để thấy và biết được : nhìn nhận, nhìn xa trông rộng, ….
Tìm thêm những từ đồng nghĩa với mỗi nghĩa trên của từ “nhìn”
 Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc vào nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau.
Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau.
VD: chết = hi sinh = mất; bố = ba = cha ….
Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc vào nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau.
Ghi nhớ 1:
3.Tìm hiểu về từ đồng âm
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
a. Thế nào là từ đồng nghĩa?
b.Các loại từ đồng nghĩa
Rủ nhau xuống bể mò cua,
Đem về nấu quả mơ chua trên rừng.
(Trần Tuấn Khải)
Chim xanh ăn trái xoài xanh,
Ăn no tắm mát đậu cành cây đa.
(ca dao)
So sánh nghĩa của từ “quả” và từ “trái”? Có thể thay thế 2 từ này cho nhau được không? Vì sao?
Rủ nhau xuống bể mò cua,
Đem về nấu quả mơ chua trên rừng.
(Trần Tuấn Khải)
Chim xanh ăn trái xoài xanh,
Ăn no tắm mát đậu cành cây đa.
(ca dao)
“Quả”, “trái”: có nghĩa giống nhau hoàn toàn, cùng chỉ một bộ phận của cây do hoa tạo thành.
 Từ đồng nghĩa hòa toàn.
«Trước sức tấn công như vũ bão và tinh thần chiến đấu dũng cảm tuyệt vời của quân Tây Sơn, hàng vạn quân Thanh đã bỏ mạng».
«Công chúa Habana đã hi sinh, thanh kiếm vẫn cầm trên tay».
(Truyện cổ Cuba)
So sánh nghĩa của từ “bỏ mạng” và từ “hi sinh”? Có thể thay thế 2 từ này cho nhau được không? Vì sao?
VD2: + Giống nhau: Cùng chỉ cái chết.
+ Khác nhau: Sắc thái biểu cảm. (Hy sinh là từ dùng để chỉ cái chết vì nghĩa vụ, lý tưởng cao cả (Mang sắc thái trang trọng), Bỏ mạng là từ chỉ cái chết vô ích (thường mang sắc thái khinh bỉ).
 Từ đồng nghĩa không hòa toàn.
Từ đồng nghĩa
Ghi nhớ 2:
Từ đồng nghĩa hoàn toàn (không phân biệt về sắc thái ý nghĩa)
Từ đồng nghĩa không hoàn toàn (phân biệt về sắc thái ý nghĩa)
3.Tìm hiểu về từ đồng âm
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
a. Thế nào là từ đồng nghĩa?
b.Các loại từ đồng nghĩa
c. Sử dụng từ đồng nghĩa
«Mẹ mua biếu em một gói kẹo».
Em hãy nhận xét cách dùng từ in đậm trong 2 câu sau:
- «Em cho bà một cái áo».
 Cho – Biếu: cùng chỉ hành động chuyển cái thuộc sở hữu của mình sang thành của người khác mà không đổi lấy gì cả
 Khác nhau: Sắc thái biểu cảm.
Vậy theo em, khi sử dụng từ đồng nghĩa cần phải lựa chọn không?
Ghi nhớ 3:


- Khi sử dụng từ đồng nghĩa, có trường hợp từ đồng nghĩa có thể thay thế cho nhau, có trường hợp thì không.

- Khi nói hoặc viết cần phải cân nhắc để chọn trong số các từ đồng nghĩa nhũng từ thể hiện đúng thực tế khách quan và sắc thái biểu cảm
a. Đã kết hợp trong phần B.3 HDH/60.
b. Xác định những từ đồng nghĩa có thể thay thế, những từ đồng nghĩa không thể thay thế
- Cặp từ đồng nghĩa có thể thay thế: Đối xử / đối đãi
- Cặp từ đồng nghĩa không thể thay thế: Nuôi dưỡng / phụng dưỡng
Trọng đại / to lớn
Bài tập C.2
4.Cách lập ý của bài văn biểu cảm
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
a.Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm.
Đoạn 1: Liên hệ hiện tại với tương lai
Đọc bài văn trong SHD/60 trả lời những câu hỏi sau:
Đoạn 2: Hồi tưởng quá khứ và suy nghĩ về hiện tại
Đọc bài văn trong SHD/61 trả lời những câu hỏi sau:
Đoạn 3: Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn mong ước
Đọc bài văn (1) trong SHD/61 trả lời những câu hỏi sau:
Đoạn 4: Quan sát, suy ngẫm
Đọc đoạn văn trong SHD/62 và trả lời những câu hỏi sau:
Tầm quan sát của tác giả có theo trình tự không gian và thời gian không? Hãy chia đoạn theo trình tự quan sát mà em nghĩ?
Với tầm quan sát đó thì hình ảnh người U được tác giả suy ngẫm như thế nào? Thể hiện tình cảm gì?
Từ những sự quan sát đó tác giả đã biểu hiện tình cảm như thế nào?
Tác giả quan sát theo trình tự không gian và thời gian:
+ Không gian: “Nhưng tôi…nâu đồng”
+ Thời gian: “Cái bóng…thở dài”
> Theo không gian: “cái bóng đen đủi” tác giả thấy được số phận cực nhọc của U nên thương U.
> Theo thời gian: “mơ hồ yêu dấu, lớp lớp…ngậm ngùi đói khổ, thấp thỏm chờ đợi…ngấn nước mắt…thở dài” nhận ra nỗi vất vả, gian truân của U nên thương U nhiều hơn.
> Cảm giác có lỗi vì không quan tâm đến U
> Càng yêu thương U nhiều hơn.

GHI NHỚ
Những
cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm
Liên hệ hiện tại với tương lai
Hồi tưởng lại quá khứ, suy nghĩ về hiện tại
Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn mong ước
Quan sát, suy ngẫm
4.Cách lập ý của bài văn biểu cảm
Bài 9. Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
a.Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm.
b. Luyện tập
Cảm xúc về vườn nhà
Cảm xúc về con vật nuôi
Cảm xúc về người thân
Cảm nghĩ về mái trường thân yêu.
Tìm những bài thơ có chủ đề Nỗi nhớ quê hương
Lập dàn ý các đề a, b, c, d theo các hướng khác nhau (ngoài hướng đã làm trên lớp)
Soạn bài Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê