Tiết 42-45
(Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê )
Bài 10:Hồi hương ngẫu thư
Hạ Chi Trương
Hạ Tri Chương
(659 - 744)
- Quê : Chiết Giang - Trung Quốc.
- Có tài năng, tính tình phóng khoáng.
- Đỗ tiến sĩ năm 36 tuổi.
- Làm quan trên 50 năm ở kinh đô Trường An.
Là bạn vong niên của thi hào Lí Bạch
=> “Một trong những vì tinh tú của thơ Đường”
1.Đọc văn bản
a.Đọc
b.Chú thích
Tác giả
? Nêu một vài nét về tác giả
Hồi hương ngẫu thư

Thiếu tiểu li gia, lão đại hồi
Hương âm vô cải, mấn mao tồi.
Nhi đồng tương kiến, bất tương thức,
Tiếu vấn: Khách tòng hà xứ lai?

Hạ Tri Chương 
 

=> 1 trong 2 bài Hồi hương ngẫu thư nổi tiếng nhất.
HỒI HƯƠNG NGẪU THƯ
trở về
làng, quê hương
tình cờ, ngẫu nhiên
chép
NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác:
Bố cục:


Thiếu tiểu li gia, lão đại hồi
Hương âm vô cải, mấn mao tồi.
Nhi đồng tương kiến, bất tương thức,
Tiếu vấn: Khách tòng hà xứ lai?
Hạ Tri Chương 
Tuổi già trở về quê
Tình huống trớ trêu khi trở về

Thể thơ:
Thất ngôn tứ tuyệt (Bản dịch: thơ lục bát).
2 phần
Khi tác giả trở về thăm quê sau hơn 50 năm xa cách
Câu 1:
Thiếu tiểu li gia, lão đại hồi
(Rời nhà lúc còn trẻ, già mới quay về)
Câu 2:
Hương âm vô cải, mấn mao tồi
(Giọng quê không đổi, tóc mai đã rụng)
-> Kể khái quát quãng đời xa quê.
-> Tả mái tóc, giọng nói.
PHÉP ĐỐI TRONG CÂU:
Đối chỉnh
Thiếu tiểu li gia>
Nổi bật sự thay đổi:
- tuổi tác
- vóc dáng

Hương âm vô cải>
Khẳng định sự không thay đổi –

giọng nói quê hương
* Giọng điệu phảng phất buồn, ngậm ngùi.
Hé lộ tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương
một cách kín đáo mà sâu sắc.
2. Tìm hiểu văn bản
Câu 3:Nhi đồng tương kiến, bất tương thức,
Câu 4Tiếu vấn: Khách tòng hà xứ lai?
(Trẻ con gặp mặt, không quen biết,
Cười hỏi: Khách ở nơi nào đến?)
* Cảnh đón tiếp:
nhi đồng (hình ảnh): vui tươi, hồn nhiên.
hiếu khách.
tiếu vấn (âm thanh): vui vẻ, niềm nở.
Không khí đầm ấm, đượm tình người
* Nhà thơ:
- Gặp lũ trẻ - Bị gọi là khách
Tình huống ngẫu nhiên, bất ngờ, dở khóc dở cười.
* Giọng điệu bi hài, đau xót.

=> Đó là tình cảm tha thiết gắn bó sâu nặng với quê hương.



Khách ở chốn nào lại chơi?
HỒI HƯƠNG NGẪU THƯ
TÁC PHẨM NỔI TIẾNG
ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT
TÌNH YÊU
QUÊ HƯƠNG THA THIẾT, NỒNG ẤM
Biểu cảm gián tiếp
Nghệ thuật đối
Từ ngữ độc đáo
Tình huống tự nhiên, giàu sức gợi
Giọng điệu hóm hỉnh pha ngậm ngùi
3. Tổng kết
LIÊN HỆ THỰC TẾ
Nếu sau này có dịp đi xa quê hương Việt Nam trong một khoảng thời gian dài, em sẽ giữ điều gì, làm gì để thể hiện tình yêu và nỗi nhớ đối với quê hương?
( Làm thế nào để không gặp phải tình huống bi hài như Hạ Tri Chương?)
Bác Hồ về thăm quê Nghệ An năm 1957
Bác Hồ về thăm quê Nghệ An năm 1961
 xem lại nội dung bài học
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
Viết một đoạn văn cảm nhận của em về tình yêu quê hương
Chuẩn bị : Từ trái nghĩa và liên kết trong văn bản
KIỂM TRA BÀI CŨ
1. Thế nào là từ đồng nghĩa? Từ đồng nghĩa chia làm mấy loại? Cho ví dụ?
2. Cho câu ca dao sau:
“Anh em như thể tay chân
Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần”.
Tìm từ đồng nghĩa với từ đùm bọc?

 Đồng nghĩa với đùm bọc là che chở.
3.Tìm hiểu về từ trái nghĩa
a.Từ trái nghĩa trong văn bản
* Ví dụ 1:
Tìm các từ trái nghĩa trong bản dịch thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Tương Như và bản dịch thơ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê của Trần Trọng San.
CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
Đầu giường ánh trăng rọi,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương…
NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
Trẻ đi, già trở lại nhà,
Giọng quê không đổi,sương pha mái đầu.
Gặp nhau mà chẳng biết nhau,
Trẻ cười hỏi: “Khách từ đâu đến làng.
Về hoạt động của đầu theo hướng lên xuống.
Về tuổi tác
Về sự tự di chuyển rời khỏi nơi xuất phát hay quay trở lại nơi xuất phát.
Ngẩng – Cúi
Già – Trẻ
Đi – Trở lại
Có nghĩa trái ngược nhau.
Từ trái nghĩa
Cặp từ “lành-dữ” trong trường hợp “bát lành - bát dữ” không phải là cặp từ trái nghĩa.
Vì trong trường hợp này, cặp từ “lành - dữ” không trái ngược về nghĩa trên một cơ sở chung. (từ “lành” trong “bát lành” nói về sự nguyên vẹn của sự vật, còn từ “dữ” trong “tính dữ” nói về tính cách của con người).
Cặp từ “lành - dữ” trong trường hợp “bát lành – tính dữ” có phải là cặp từ trái nghĩa không? Vì sao?
b.Khái niệm
Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau:
*- Sử dụng từ trái nghĩa:
Thảo luận nhóm 4 người ( thời gian 3 phút)
Câu 1. Việc sử dụng từ trái nghĩa trong bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh có tác dụng gì? (nhóm 2).
Câu 2. Việc sử dụng từ trái nghĩa trong bài thơ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê có tác dụng gì? (nhóm 1).
Câu 3. Việc sử dụng cặp từ trái nghĩa trong những thành ngữ sau có tác dụng gì? (nhóm 3.4)
- Lên thác xuống ghềnh
- Mắt nhắm mắt mở
- Chạy sấp chạy ngửa





Thạch Trương Thảo (0987 039 863)
- Sử dụng trong thể đối, tạo hình ảnh tương phản góp phần biểu hiện tâm tư trĩu nặng, làm nổi bật tình yêu, nỗi nhớ quê hương tha thiết của nhà thơ.
- Sử dụng trong thể đối, thể hiện quãng thời gian xa cách và nhấn mạnh tình cảm gắn bó với quê hương của tác giả.

- Tạo ra các hình ảnh tương phản, gây ấn tượng, làm cho lời nói thêm sinh động.
Làm cho lời nói thêm sinh động
Gây ấn tượng mạnh
Tạo các hình tượng tương phản
Sử dụng trong thể đối
c.Tác dụng
Tác dụng của từ trái nghĩa
- Già (rau già, cau già)
- Già (người già)
> < Non (rau non, cau non)
> < Trẻ (người trẻ)
Tìm từ trái nghĩa với từ “già” trong các trường hợp sau.
 Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều
cặp từ trái nghĩa khác nhau
d. Lưu ý
Thạch Trương Thảo (0987 039 863)
*Luyện tập và vận dụng
Bài 1.
? So sánh 2 bản dịch “ Hồi hương ngẫu thư ” ?

- Khác nhau: Cách ngắt nhịp, từ ngữ.
Bản 1: Câu 1: đối chỉnh; câu 2: còn thô.
Bản 2: Câu 1: chưa thật đối; câu 2: thoát ý, có hồn.
- Giống nhau: Thể hiện được cái hồn của bài thơ: Vẻ đẹp tâm hồn thủy chung với quê hương).
Bài 2:
 Dàn ý: Cảm nghĩ về tình bạn
 
1. Mở bài
- Cuộc đời ai cũng có bạn, tình bạn rất quý giá
- Tình bạn là mối quan hệ chân chính, tri kỷ có vai trò quan trọng trong cuộc đời mỗi con người.
Thạch Trương Thảo (0987 039 863)
2. Thân bài
- Nguồn gốc của tình bạn là sự đồng điệu tâm hồn, chung sở thích, không nên nhầm tưởng với việc lấy bí mật, chuyện xấu của người khác ra làm thân.
- Tình bạn phải xuất phát từ sự chân thành, thật tâm, không hai lòng, có thế bạn mới dám mở lòng chia sẻ.
- Bạn thân là những người sẵn sàng bên ta lúc ta khó khăn tựa như những người thân ruột thịt. Ở bên những người bạn, ta sẵn sàng chia sẻ nỗi lòng, bởi sự dễ cảm thông và thấu hiểu của bạn.
- Bạn chính là người thầy của chúng ta
- Phải đặt niềm tin hàng đầu trong mối quan hệ bạn bè, không nên nghi kỵ, ích kỷ tính toán với bạn.
- Không được dung túng, bao che khi bạn làm việc xấu, phải biết lựa lời khuyên ngăn.
- Tình bạn vì mục đích trong sáng cùng nhau tiến bộ, chứ không phải là lợi dụng lẫn nhau hay vụ lợi về mình.
- Phải biết giúp đỡ san sẻ khi bạn gặp khó khăn, biết khích lệ, cổ vũ bạn khi bạn thành công
3. Kết bài
- Tình bạn là thứ tình cảm tuyệt vời
- Mỗi người nên có cho mình một người bạn thân, một người bạn tri kỷ
Bài 3:Tìm các từ trái nghĩa với những từ in đậm trong các cụm từ sau:
Cá tươi
Tươi
Hoa tươi
Cá ươn
Hoa héo
Ăn yếu
Yếu
Học lực yếu
Ăn khỏe
Học lực (khá) giỏi
Chữ xấu
Xấu
Đất xấu
Chữ đẹp
Đất tốt
4. Tìm từ trái nghĩa trong những câu ca dao, tục ngữ :
- Lành – rách
- Giàu- nghèo
- Ngắn – dài
- Sáng – tối
TRÒ CHƠI
Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược
Nhìn tranh tìm thành ngữ có sử dụng từ trái nghĩa
Lên voi xuống chó
Nhìn tranh tìm thành ngữ có sử dụng từ trái nghĩa
Đầu voi đuôi chuột
Đầu - đuôi
Nh?m - M?
M?t nh?m m?t m?
Nước mắt ngắn nước mắt dài
ngắn - dài
Kẻ khóc người cười
Khóc – cười
Nhìn tranh tìm thành ngữ có sử dụng từ trái nghĩa
Lá lành đùm lá rách
Lành - Rách
Dặn dò :
- Học thuộc khái niệm từ trái nghĩa – cách sử dụng
- Chuẩn bị : Từ đồng âm
- Tìm hiểu các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm
- Soạn bài Cảnh Khuya