NGỮ VĂN 9




GIÁO VIÊN : HOÀNG THỊ DUNG
Khác với những bài trước, cụm bài tổng kết về từ vựng có nhiệm vụ củng cố lại những kiến thức về từ vựng đã học từ lớp 6 đến lớp 9. mỗi vấn đề ôn tập được tách thành một mục riêng. Trong mỗi mục có hai phần. Một phần là ôn lại kiến thức đã học, một phần là bài tập để nhận diện và vận dụng những khái niệm đã học … Điều đó cho thấy mục đích của việc tổng kết không chỉ giúp các em biết sử dụng những kiến thức đó trong giao tiếp, đặc biệt là trong việc tiếp nhận, phân tích văn bản. Bµi häc h«m nay thÇy cïng c¸c em cïng nhau cñng cè l¹i kiÕn thøc vÒ tõ vùng
TIẾT 34- Tiếng Việt:
TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG

Tổng kết về từ vựng
Tiết 34
III. Nghĩa của từ
IV. Từ nhiều nghĩa và hiện tưuợng chuyển nghĩa của từ
VIII. Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
IX. Trường từ vựng

Tổng kết về từ vựng
Tiết 34- TV:
I, Từ đơn và từ phức
II, Thành ngữ
III, Nghĩa của từ
1, Khái niệm nghĩa của từ
hình thức
nội dung
Nghĩa của từ là….. (sự vật, tính chất, hoạt
động, quan hệ...) mà từ biểu thị
Em hiểu nghĩa của từ là gỡ ?
- Nghĩa của từ là nội dung ( sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ ...) mà từ biểu thị.
Có 2 cách giải thích nghĩa của từ :
+ Trình bày khái niệm mà từ biểu thị.
+ Đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái
nghĩa với từ cần giải thích.
- Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa.



Tổng kết về từ vựng
Tiết 34:
Bài 2 (T123)
Chän c¸ch hiÓu ®óng trong c¸c c¸ch hiÓu sau:
A. Nghĩa của từ "mẹ" l�: " Ngưuời phụ n?, có con, nói trong quan hệ với con".
B. Nghĩa của từ "mẹ" khác với từ "bố" ở phần nghĩa " Nguười phụ n?, có con".
C. Nghĩa của từ "mẹ" không thay đổi trong hai câu: "Mẹ em rất hiền" v� "Thất bại l� mẹ th�nh công".
D. Nghĩa của từ "mẹ" không có phần n�o chung với nghĩa của từ "b�".
2/ - Cách hiểu đúng nhất : cách (a).
- Cách hiểu (b) : nghĩa của từ mẹ chỉ khác nghĩa của từ bố ở phần nghĩa “người phụ nữ"
- Cách hiểu (c) : nghĩa của từ mẹ có thay đổi. Từ mẹ trong câu “Mẹ em rất hiền” là nghĩa gốc, từ mẹ trong câu “Thất bại là mẹ thành công” là nghĩa chuyển
- Cách hiểu (d) : nghĩa của từ mẹ và nghĩa của từ bà có chung nét nghĩa là “người phụ nữ”.




Tổng kết về từ vựng
3, Cách giải thích nào trong hai cách giải thích sau là đúng? Vì sao?
- Cách giải thích b đúng vì dùng từ rộng lượng định nghĩa cho từ độ lượng (giải thích bằng từ đồng nghĩa) phần còn lại cụ thể hoá cho từ rộng lượng.
Độ lượng là:
Đức tính rộng lượng, dễ thông cảm với người có sai lầm và dễ
tha thứ.
b. Rộng lượng, dễ thông cảm với người có sai lầm và dễ tha thứ

Tổng kết về từ vựng
I, Từ đơn và từ phức
II, Thành ngữ
III, Nghĩa của từ
IV, Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ
1. Khái niệm từ nhiều nghĩa v� hi?n tu?ng
chuy?n nghia c?a t?
- Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa.
- Hiện tuượng chuyển nghĩa của từ là: sự thay dổi nghĩa của từ, tạo ra nh?ng từ nhiều nghĩa.
-Thế nào là từ nhiều nghiã và
-Hiện tượng chuyển nghĩa của từ là gì?

Tổng kết về từ vựng
Vớ d?:
Từ một nghĩa: xe đạp, máy nổ, nh�.
- Từ nhiều nghĩa: chân, mũi, xuân.
* Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa
* Chuyển nghĩa là hiện tuượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra từ nhiều nghĩa.
- Trong từ nhiều nghĩa có:
+ Nghĩa gốc: là nghĩa xuất hiện từ đầu , làm cơ sở để hỡnh thành các
nghia khác.
+ Nghĩa chuyển: là nghĩa đưuợc hỡnh thành trên cơ sở nghĩa gốc.
Thông thưuờng, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định. Tuy nhiên ,
trong một số trưuờng hợp từ có thể hiểu đồng thời theo cả nghĩa gốc và
nghĩa chuyển.

Tổng kết về từ vựng
VD: Mùa xuân là tết trồng cây
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân
Hồ Chí Minh
(1)
(2)
Xuân (1) nghĩa gốc, chỉ mùa xuân, mùa đầu trong bốn mùa của một năm, khí hậu mát mẻ, cây cối đâm chồi nảy lộc…
- Xuân (2) nghĩa chuyển, chỉ sự tươi đẹp của đất nước.

Tổng kết về từ vựng
Tiết 43:
Ngữ văn 9
2. Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa,
lệ hoa được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
Có thể coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất
hiện từ nhiều nghĩa được không?
"Nỗi mỡnh thêm tức nỗi nh�
Thềm hoa một bưuớc lệ hoa mấy h�ng"
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Tổng kết về từ vựng
2. Trong hai câu thơ , từ hoa trong thềm hoa,lệ hoa được dùng theo nghĩa chuyển
- “ hoa" trong các tổ hợp trên có nghĩa là đẹp, sang trọng,
tinh khiết…(đây là các nghĩa chỉ dùng trong câu thơ lục bát này, nếu tách "hoa" ra khỏi câu thơ thì những nghiã này sẽ không còn nữa; vì vậy người ta gọi chúng là nghĩa lâm thời, nó chưa làm thay đổi nghĩa của từ, chưa thể đưa vào từ điển). Đây không thể coi là hiện tượng chuyển nghĩa của từ làm xuất hiện từ nhiều nghĩa mà chỉ là biện pháp tu từ ẩn dụ tác giả sử dụng trong câu thơ.
VIII/ Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ :
1/ Khái niệm cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ :
- Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ là phạm vi nghĩa rộng hay nghĩa hẹp của một từ.
- Nghĩa của một từ ngữ này có thể rộng hơn ( khái quát hơn) hay hẹp hơn( ít khái quát hơn) nghĩa của từ ngữ khác.
Một từ được coi là :
+ Có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ấy bao hàm phạm vi nghĩa của từ khác.
+ Có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nó nằm trong phạm vi nghĩa của một từ khác.
- Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với những từ ngữ này , đồng thời có thể có nghĩa hẹp đối với một từ ngữ khác.


TỪ
TỪ ĐƠN
TỪ PHỨC
TỪ GHÉP


TỪ LÁY
LÁY VẦN
LÁY ÂM
ĐẦU
TỪ LÁY
BỘ PHẬN
TỪ LÁY
TOÀN BỘ
TỪ GHÉP
CHÍNH PHỤ
TỪ GHÉP
ĐẲNG LẬP
2/
IX/ Trường từ vựng :
1/ Khái niệm trường từ vựng :
Trường tự vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.

2/ Tác giả dùng hai từ cùng trường từ vựng là tắm và bể góp phần làm tăng giá trị biểu cảm của câu văn, làm cho câu
văn có sức tố cáo tội ác Thực dân Pháp một cách mạnh mẽ.