VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
Nguyễn Đình Chiểu
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng của bức tượng đài nông dân nghĩa sĩ có một không hai trong lịch sử văn học trung đại và tiếng khóc đau thương cho một thời ký “khổ nhục nhưng vĩ đại” của dân tộc
Hiểu được những nét cơ bản về thể văn tế và thấy được giá trị nghệ thuật đặc sắc của bài văn tế.
I. TÌM HIỂU CHUNG
Hoàn cảnh ra đời
1
- Đêm 16.12.1861 những người nông dân Cần Giuộc đã tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc, giết được tên quan hai người Pháp và một số lính thuộc địa
- Sau đó 2 ngày, họ bị phản công, bị thất bại và có khoảng 20 người hy sinh
- Theo yêu cầu của tuần phủ Gia Định, Nguyễn Đình Chiểu đã viết bài văn tế bày tỏ sự cảm phục trước công đức của những người nông dân – nghĩa sĩ.
2
Về thể loại văn tế
Mục đích
Giọng điệu
Bố cục
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, xác định bố cục
a. Đọc
b. Bố cục
Hình tượng người nông dân – nghĩa sĩ Cần Giuộc
Tiếng khóc đau thương của Nguyễn Đình Chiểu
2. Đọc – hiểu chi tiết
a. Hình tượng người nông dân – nghĩa sĩ Cần Giuộc
a.1.
Hoàn cảnh xuất thân
Cui cút làm ăn; toan lo nghèo khó
bơ vơ
âm thầm, lặng lẽ
sự vất vả, cực khổ của người nông dân
cung ngựa
chưa quen
trường nhung
chưa tới
tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ
chưa từng ngó
ruộng trâu
chỉ biết
ở
trong làng bộ
quen với
việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy
Họ là những người nông dân bình thường, chân chất, lam lũ
a.2.
Thái độ khi giặc đến
Trông tin quan
trời hạn trông mưa
mỏi mòn, vô vọng
Ghét thói mọi
nhà nông ghét cỏ
thẳng thắn, bộc trực
thấy bòng bong trắng lốp
muốn tới ăn gan
xem ống khói đen sì
muốn ra cắn cổ
rạch ròi, quyết liệt
Bộc lộ thái độ căm thù giặc rõ ràng, thẳng thắn, quyết liệt
với thái độ căm thù giặc sâu sắc
nào đợi ai đòi ai bắt
ra sức đoạn kình
chẳng thèm trốn ngược, trốn xuôi
dốc tay bộ hổ
tự nguyện
nông dân
nghĩa sĩ
ý chí đánh giặc mạnh mẽ
a.3
Vũ khí và thái độ đánh giặc
Vũ khí đánh giặc
manh áo vải
ngọn tầm vông
rơm con cúi
lưỡi dao phay
vũ khí thô sơ, đơn giản, là những dụng cụ làm nông hằng ngày
Thái độ đánh giặc
đạp rào lướt tới
xô cửa xông vào
kẻ đâm ngang, người chém ngược
bọn hò trước, lũ ó sau
thái độ đánh giặc kiên cường, mạnh mẽ
Mặc dù thất bại, hy sinh nhưng họ nêu cao tinh thần
Thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh; hơn còn mà chịu chữ đầu Tây ở với man di rất khổ
Sống làm chi theo quân tả đạo, quăng vừa hương, xô bàn độc, thấy lại thêm buồn; sống làm chi ở lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ
Thà chết vinh còn hơn sống nhục
Người nông dân – nghĩa sĩ Cần Giuộc
Hoàn cảnh xuất thân
Thái độ khi giặc đến
Thái độ khi giặc đến
Lần đầu tiên có một tượng đài nghệ thuật sừng sững về người nông dân xuất hiện trong văn học
b. Tiếng khóc đau thương của Nguyễn Đình Chiểu
Hỡi ôi!
Khá thương thay
Ôi!
Ôi thôi thôi!
Ôi!
Hỡi ôi!
Một loạt từ cảm thán, trải đều khắp văn tế
Một tiếng khóc dài cảm thương cho sự hy sinh anh dũng của những người nông dân – nghĩa sĩ
bi tráng chứ không hề bi lụy
III. TỔNG KẾT
Nghệ thuật xây dựng hình tượng;
Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trữ tình và tính hiện thực;
Ngôn ngữ bình dị, trong sáng, sinh động.
1. Nghệ thuật
2. Nội dung
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là tiếng khóc bi tráng cho một thời kì lịch sử đau thương nhưng vĩ đại của dân tộc, là bức tượng đài bất tử về những người nông dân Cần Giuộc.
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Phát biểu cảm nghĩ của em về người nông dân – nghĩa sĩ Cần Giuộc