CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI GIỜ HỌC
NGỮ VĂN 8
Tiết 24 - Tập làm văn
Miêu tả và biểu cảm
trong văn bản tự sự
I, Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
Đọc đoạn văn sau :
TIẾT : 24
MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
Xe chạy chậm chậm... Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:
- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi. Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
Tìm các từ ngữ, các câu văn, hình
ảnh chi tiết thể hiện yếu tố miêu
tả, biểu cảm trong đoạn văn?
Xe chạy chầm chậm. mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:
- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nu?c mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nhuư cô tôi nhắc lại lời ngu?i họ nội của tôi. Guong mặt mẹ tôi vẫn tuoi sáng với đôi mắt trong và nu?c da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung su?ng bỗng du?c trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tuoi đẹp nhuư thuở còn sung túc. Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thu?ng.
Phải bé lại và lăn vào lòng một ngu?i mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của ngu?i mẹ, để bàn tay ngu?i mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi rôm ở sống lung cho, mới thấy ngu?i mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tuư đầu tru?ng học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì. (Nguyên Hồng - Những ngày thơ ấu)
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
- Các yếu tố biểu cảm:
. Hay tại sự sung sướng bỗng ...
như thuở còn sung túc (suy nghĩ )
. Tôi thấy những cảm giác ...
thơm tho lạ thường (cảm nhận)
. Phải bé lại ... êm dịu vô cùng (phát biểu cảm tưởng)
Các yếu tố miêu tả, biểu cảm và tự sự trong đoạn văn trên đứng tách riêng, hay đan xen vào nhau?
Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
Tả : tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu cảm tưởng.
=> Các yếu tố không tách riêng mà đan xen vào nhau
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ” SGK
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
Tả : tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu cảm tưởng.
=> Các yếu tố không tách riêng mà đan xen vào nhau
Đoạn văn tự sự:
Xe chạy chậm…Mẹ vẫy tay tôi. Tôi đuổi kịp và trèo lên xe. Mẹ kéo tay, xoa đầu tôi hỏi, tôi khóc, mẹ tôi cũng khóc. Mẹ lấy vạt áo thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe, ôm tôi vào lòng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì.
Nếu không có các yếu tố miêu tả và biểu cảm thì việc kể chuyện trong đoạn văn trên sẽ bị ảnh hưởng như thế nào ?
Hãy bỏ hết các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong đoạn văn trên, chép lại các câu văn kể người thành một đoạn văn:
1. Ví dụ: Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ” SGK.
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
Tả : tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu cảm tưởng.
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen vào nhau
Từ đó em có thể rút ra kết luận như thế nào về vai trò , tác dụng của yếu tố miêu tả và biểu cảm trong tự sự?
- Yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho ý nghĩa truyện thêm sinh động và sâu sắc hơn.
- Các yếu tố miêu tả giúp cho việc kể lại cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con thêm sinh động về màu sắc, hình dáng, diện mạo của sự việc, nhân vật, hành động.
- Yếu tố miêu tả giúp người viết thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng.
- Nhờ đó, đoạn văn làm cho người đọc thêm xúc động, trăn trở, suy nghĩ trước sự việc của nhân vật.
1. Ví dụ: Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ” SGK
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc, người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
Bỏ yếu tố kể trong đoạn văn
trên, chỉ để lại các câu miêu tả
và biểu cảm thì đoạn văn sẽ ảnh
hưởng ra sao? (có thành truyện không? Vì sao?)
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
Tả : tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu cảm tưởng.
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen vào nhau
Em có thể nhận xét gì về yếu tố
kể trong văn bản tự sự
1. Ví dụ: Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ” SGK.
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc, người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
- Kể lại sự việc : Bé Hồng được gặp lại mẹ.
Nhân vật: mẹ bé Hồng
+ Hành động: Cầm nón vẫy con; kéo con lên xe; lấy vạt áo lau nước mắt cho con.
+ Lời nói: Con nín đi…
Nhân vật: bé Hồng
+ Hành động: chạy theo xe; trèo lên xe; òa lên khóc; nhìn ngắm gương mặt mẹ; ngồi trong lòng mẹ và cảm nhận về mẹ.
Xe chạy chầm chậm… ríu cả chân lại. – Miêu tả cảnh bé Hồng chạy theo mẹ.
Mẹ tôi không còm cõi xơ xác...hai gò má; khuôn miệng xinh xắn nhai trầu… - Miêu tả khuôn mặt của mẹ.
Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi.- Miêu tả tư thế của bé Hồng.
- Tôi òa lên khóc nức nở - Nỗi xúc động trào dâng mãnh liệt của bé Hồng.
Hay tại sự sung …như thuở còn sung túc? – Niềm vui sướng của mẹ.
Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt.- Cảm giác ấm áp, bình yên của bé Hồng;
Phải bé lại và lăn vào lòng … êm dịu vô cùng.- Niềm vui sướng cực độ của bé Hồng.
Yếu tố tự sự
Yếu tố miêu tả
Yếu tố biểu cảm
Trong văn tự sự thường đan xen các yếu tố miêu tả và biểu cảm, giúp cho câu chuyện sinh động và sâu sắc hơn.
Ghi nhớ:
* Trong văn bản tự sự, rất ít khi các tác giả chỉ thuần kể ngưuời, kể việc (kể chuyện) mà khi kể thưuờng đan xen các yếu tố miêu tả và biểu cảm.
* Các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho việc kể chuyện sinh động và sâu sắc hơn.
II. Luyện tập:
Tìm trong đoạn văn sau các yếu tố miêu tả và biểu cảm. Phân tích giá trị của các yếu tố đó:
Hàng năm, cứ vào cuối thu, lá ngoài du?ng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu tru?ng.
Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi nhuư mấy cành hoa tuoi mỉm cu?i giữa bầu trời quang đãng.
("Tôi đi học"- Thanh Tịnh)
Văn bản: Tôi đi học
Các yếu tố miêu tả:
+ Hình ảnh so sánh: nhuư mấy cành hoa tuoi mỉm cu?i giữa bầu trời quang đãng ? đem lại chất thơ cho cảm xúc.
Các yếu tố biểu cảm:
+ Lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu tru?ng.
+ Lá ngoài du?ng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc ? miêu tả cảnh thu đẹp và gợi cảm, gợi nhớ.
+ Tôi quên thế nào du?c những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi .
? Di?n tả những cảm giác nhẹ nhàng, trong sáng mà sâu đậm trong lòng nhân vật tôi.
II. Luyện tập:
Bài 1/ trang 74 (SGK): Tìm m?t s? đoạn văn cú s? d?ng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong cỏc van b?n dó h?c.
Tôi đi học
* Miêu tả:
- Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy cậu học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp.
- Các cậu không đi. Các cậu chỉ theo sức mạnh kéo dìu các cậu tới trước... hai chân các cậu cứ dềnh dàng mãi…duỗi mạnh như đá một quả ban tưởng tượng.
* Biểu cảm: Vang dội cả lòng tôi…cảm thấy chơ vơ vào lúc này…vụng về, lúng túng…run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp.
Miêu tả: Hắn cứ lóng ngóng ngơ ngác muốn nói mà không dám nói. chị Dậu xám mặt vội vàng đặt con xuống đất. Hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất miệng vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu.
Biểu cảm: Cháu van ông, nhà cháu vừa mới tỉnh được một lúc, ông tha cho!
Tức nước vỡ bờ
Miêu tả: Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão nghẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc…
Lão Hạc
Biểu cảm: Khốn nạn… ông giáo ơi!…A! lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão xử với tôi như thế này à?…
Bài tập 2: Hãy viết một đoạn văn kể về những giây phút đầu tiên khi em gặp lại một ngu?i thân sau một thời gian xa cách (chú ý sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong khi kể).
Gợi ý:
Nên bắt đầu từ chỗ nào?
Từ xa thấy ngu?i thân nhuư thế nào? (Tả hình dáng, mái tóc.)
Lại gần thấy ra sao? Kể hành động của mình và ngu?i thân, tả chi tiết khuôn mặt, quần áo.
Những biểu hiện tình cảm của 2 ngu?i sau khi gặp nhuư thế nào? (vui mừng, xúc động thể hiện bằng các chi tiết nào? Ngôn ngữ, hành động, lời nói, cử chỉ, nét mặt.)
Miêu tả,
biểu cảm,
tự sự
Tự sự:
nhân vật, sự việc
Cốt lõi tạo nên
Miêu tả:
Giúp hình dung
Nhân vật, sự việc
Biểu cảm:
Tỏ thái độ, tình cảm
của người viết
Giúp
câu
chuyện
sinh
động,
sâu sắc
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1.Đọc bài đọc thêm (SGK), làm tiếp bài tập 2.
2. Chuẩn bị bài: Đánh nhau với cối xay gió.
- Đọc văn bản, tìm hiểu các chú thích trang 78, 79 SGK Ngữ văn 8.
- Chuẩn bị trước phần trả lời câu hỏi đọc – hiểu văn bản trang 79, 80.
giờ học đến đây là kết thúc.
Chào thân ái!