Nguyễn Đình chiểu
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích truyện Lục Vân Tiên)
* Cuộc đời
- Nguyễn Đình Chiểu ( 1822 – 1888) còn gọi Đồ Chiể, quê ở Gia Định là nhà thơ Nam Bộ, sống và sáng tác ở thời kì đau thương mà anh dũng của dân tộc ta vào thế kỉ XIX
- Là người có nghị lực sống và chiến đấu cống hiến cho đời.
- Ông giàu lòng yêu nước và tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm.
I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả
* Sự nghiệp: có nhiều tác phẩm ý nghĩa với những nội dung
- Truyền bá đạo lí làm người: LVT, Dương từ Hà Mậu, Ngư Tiều Y thuật vấn đáp…
- Cổ vũ lòng yêu nước, ý chí cứu nước: Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc…
2 .Tác phẩm Lục Vân Tiên
- Thời gian ra đời: khoảng đầu những năm 50 của hế kỉ XIX
- Kết cấu theo lối truyền thống chương hồi.
- Thể loại: truyện thơ nôm (gồm 2082 câu )
Tóm tắt – 4 phần
+ Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga.
+ Lục Vân Tiên gặp nạn và được cứu.
+ Kiều Nguyệt Nga gặp nạn và được cứu
+ Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga gặp lại và sum vầy.
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ[1] hại dân.”
Phong Lai[2] mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng[3] vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy[4],
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông[5],
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang[6].
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong[7].
Dẹp rồi lũ kiến chòm om,
Hỏi: “Ai than khóc ở trong xe này?”
Thưa rằng: “Tôi thiệt người ngay,
Sa cơ nên mới lầm tay hung đồ.
Trong xe chật hẹp khôn phô[8],
Cúi đầu trăm lạy cứu cô tôi cùng.”
Vân Tiên nghe nói động lòng,
Đáp rằng: “Ta đã trừ dòng lâu la.
Khoan khoan ngồi đó chớ ra,
Nàng là phận gái, ta là phận trai.
Tiểu thơ con gái nhà ai,
Đi đâu nên nỗi mang tai bất kì[9]?
Chẳng hay tên họ là chi?





Khuê môn phận gái[10] việc gì đến đây?
Trước sau chưa hãn dạ nầy[11],
Hai nàng ai tớ ai thầy nói ra?”
Thưa rằng: “Tôi Kiều Nguyệt Nga,
Con này tì tất[12] tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Sai quân đem bức thơ về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành.
Chẳng qua là sự bất bình[13],
Hay vầy[14] cũng chẳng đăng trình[15] làm chi.
Lâm nguy chẳng gặp giải nguy,
Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi[16].
Trước xe quân tử[17] tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa.
Chút tôi[18] liễu yếu đào thơ[19],
Giữa đường lâm phải bụi dơ đã phần[20].
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ơn cho chàng.
Gặp đây đương lúc giữa đàng,
Của tiền chẳng có, bạc vàng cũng không.
Gẫm câu báo đức thù công[21],
Lấy chi cho phỉ[22] tấm lòng cùng ngươi”.
Vân Tiên nghe nói liền cười:
“Làm ơn há dễ trông người trả ơn.
Nay đà rõ đặng nguồn cơn,
Nào ai tính thiệt so hơn làm gì.
Nhớ câu kiến nghĩa bất vi[23],
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.



a. Lục Vân Tiên khi đánh cướp:
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quang gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
* Hành động:
- Một mình bẻ cây làm gậy
- Lập tức xông vào đánh cướp ->
- Tả đột hữu xông
* Lời nói:
Bớ đảng hung đồ

a. Lục Vân Tiên đánh cướp:
hành động nhanh, dứt khoát
cứu người vì nghĩa.
 
* Nghệ thuật : giọng thơ nhanh , miêu tả + so sánh, nhiều phương ngữ
vô cùng phẫn nộ  
=>Vân Tiên rất dũng cảm, không sợ hiểm nguy, vì nghĩa quên thân.
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quang gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
Hình ảnh bọn cướp
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
Kết quả trận đánh
b. Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga:
Chàng hỏi han ân cần, an ủi, giữ đúng phép tắc gia giáo, từ chối sự trả ơn
=> Là người chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu
“…Khoan khoan ngồi đó chớ ra,
Nàng là phận gái, ta là phận trai…”.
… Vân Tiên nghe nói liền cười:
“Làm ơn há dễ trông người trả ơn…
... Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.
Nhận xét chung
Vân Tiên là mẫu người lí tưởng mà NĐC muốn gửi gắm ước mơ của nhân dân về sự công bằng, vì dân dẹp loạn( khát vọng cứu người, cứu đời)
* Nhân vật được xây dựng chủ yếu qua hành động, lời nói kết hợp ngôn ngữ giàu chất địa phương Nam Bộ.
Thưa rằng: “Tôi Kiều Nguyệt Nga,
Con này tì tất tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Sai quân đem bức thư về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành!
Chẳng qua là sự bất bình,
Hay vầy cũng chẳng đăng trình làmchi.
Lâm nguy chẳng gặp giải nguy,


Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi.
Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa:
Chút tôi liễu yếu đào thơ,
Giữa đường lâm phải bụi dơ đã phần.
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ơn cho chàng.
Gặp đây đương lúc giữa đàng,
Của tiền không có, bạc vàng cũng không.
Gẫm câu báo đức thù công,
Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi.”
2. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga
=> KNN là một cô gái thùy mị, nết na, có học thức, trọng tình nghĩa ( dễ̃ chinh phục tình cảm của người khác)
* Nhân vật được xây dựng chủ yếu qua lời nói kết hợp ngôn ngữ giàu chất địa phương Nam Bộ.
 
- Cách xưng hô: khiêm nhường.
- Nói năng: văn vẻ, dịu dàng, mực thước.
- Trình bày vấn đề: rõ ràng, cụ thể - đáp ứng những điều mà LVT hỏi thăm
- Với người cứu mình: muốn trả ơn thật xứng đáng