KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ
Trong tác phẩm Truyện Kiều đã viết:
“Tưởng người dưới nguyệt chén đồng.”...
a. Đọc thuộc 7 câu thơ tiếp theo câu thơ trên.
b. Những câu thơ trên trích trong đoạn thơ có tên là gì? Do ai viết? Nêu ngắn gọn giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ vừa chép?
c. Em hiểu từ “chén đồng” trong đoạn thơ trên như thế nào?
d. Nêu dụng ý nghệ thuật của tác giả khi sử dụng từ “tưởng” và “xót” trong đoạn thơ trên.
c/ Chén đồng: Chén rượu thề nguyền cùng lòng cùng dạ với Kim Trọng
d/ - Từ “tưởng” gợi lên được nỗi lòng khắc khoải, nhớ mong về người cũ tình xưa của Thúy Kiều. Trong lòng nàng luôn thường trực nỗi nhớ người yêu đau đớn, dày vò tâm can.
- Từ “xót” tái hiện chân thực nỗi đau đớn đến đứt ruột của Kiều khi nghĩ về cha mẹ. Nàng không thể ở cạnh báo hiếu cho cha mẹ, nàng đau đớn tưởng tượng ở chốn quê nhà cha mẹ đang ngóng chờ tin tức của nàng.
Các bạn nhanh chóng vào lớp nha
Tuần 8 Tiết 36,37,38
LỤC VÂN TIÊN
CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” - Nguyễn Đình Chiểu)
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu)
Tiết 36,37,38 LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
Tác giả:


Nguyễn Đình Chiểu ( 1822 – 1888) còn gọi Đồ Chiểu. Quê ở Gia Định.
- Cuộc đời:
+ Gặp nhiều trắc trở gian truân.
+ Là tấm gương sáng chói về nghị lực sống để cống hiến cho đời, về lòng yêu nước và tinh thần bất khuất chống giặc ngọai xâm.
Tìm hiểu chung:
KHU TƯỞNG NIỆM NHÀ THƠ NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU
Quang cảnh mộ Nguyễn Đình Chiểu
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu)
Tiết 36,37,38: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
Tìm hiểu chung:
Tác giả:
-Sự nghiệp:
+ Truyền bá đạo lí làm người như Truyện Lục Vân Tiên…
+ Cổ vũ lòng yêu nước, ý chí cứu nước như Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc…
+ Truyện thơ dài như Ngư Tiều Y thuật vấn đáp.
Cụ Đồ Chiểu (1822-1888)
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu)
Tiết 36,37: Văn bản: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
Tìm hiểu chú thích:
Tác phẩm:
- Truyện thơ Nôm, gồm 2082 câu lục bát, ra đời vào khoảng đầu những năm 50 của thế kỉ XIX.
- Tóm tắt gồm 4 phần.
Tóm tắt: 4 phần
+ Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga.
+ Lục Vân Tiên gặp nạn và đư­ợc cứu.
+ Kiều Nguyệt Nga gặp nạn và được cứu
+ Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga gặp lại và sum vầy.
Văn bản:
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
( Trích Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu )
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả :
- Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888), tục gọi là Đồ Chiểu, sinh tại Gia Định (TP. Hồ Chí Minh)
- Ông là nhà thơ Nam Bộ, sống và sáng tác ở thời kì đau thương mà anh dũng của dân tộc ta vào thế kỉ XIX, và đã để lại nhiều áng văn chương có giá trị.
2. Tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên:
a. Hoàn cảnh ra đời:
- Truyện Lục Vân Tiên ra đời khoảng đầu những năm 50 của thế kỉ 19, thể hiện rõ lí tưởng đạo đức mà Nguyễn Đình Chiểu muốn gửi gắm qua tác phẩm.
Văn bản:
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
( Trích Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu )
b. Tóm tắt tác phẩm: Theo văn bản được dùng hiện nay, truyện gồm 2082 câu thơ lục bát chia làm 4 phần:
- Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga.
- Lục Vân Tiên gặp nạn và được cứu giúp.
- Nguyệt Nga gặp nạn vẫn giữ lòng chung thuỷ.
- Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga gặp lại nhau.
c. Vị trí đoạn trích: Đoạn trích nằm ở phần đầu của “Truyện Lục Vân Tiên”. Diễn biến sự việc trong đoạn trích nằm trong kiểu kết cấu của các truyện truyền thống: người tốt thường gặp nhiều gian truân, trắc trở, bị hãm hại nhưng cuối cùng bao giờ cũng tai qua nạn khỏi, cái thiện luôn chiến thắng cái ác.
14
Đặc biệt mới đây Truyện thơ "Lục Vân Tiên" có tranh minh họa được xuất bản thành sách vào năm 2016.
Nghệ sĩ Hồng Ánh, Chi Bảo – hai nhân vật chính trong phim truyện
“Lục Vân Tiên” – Hãng phim truyền hình thành phố Hồ Chí Minh
Được chuyển thể thành phim.
- Cuộc đời bất hạnh: 26 tuổi mù loà, đường tình duyên trắc trở, về quê nhà gặp buổi loạn li. Nhưng ông không gục ngã trước số phận. Ông vẫn ngẩng cao đầu đảm nhận ba trọng trách: là một thầy giáo, một thầy thuốc, một nhà thơ. Ở cương vị nào cũng làm việc hết mình và nêu tấm gương sáng cho đời.
- Sống thanh cao, trong sạch, yêu nước, có tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm. Thơ văn của ông có tác động tích cực đối với cuộc chiến đấu của nhân dân ta đương thời. Bởi vậy, mà ông được mệnh danh là “Thư sinh giết giặc bằng ngòi bút” (Ý thơ Tùng Thiện Vương)
“Một con người tật nguyền như vậy, nếu chỉ sống bình thường, trong sạch cũng là quý, không ai nỡ đòi hỏi phải gánh vác việc đời. Ấy mà cụ đã sống và đã làm việc với ba cương vị trí thức, luôn luôn có mặt ở phía trước, luôn luôn gương mẫu, cống hiến không kể mình, và như vậy cho đến ngày từ giã cõi đời. Còn có tấm gương người mù nào đáng soi hơn cho người có đủ hai mắt”.
( Lê Trí Viễn)

Yếu tố trùng hợp:
Việc bỏ thi về chịu tang, bị đau mắt, bị mù.
Bị bội hôn.
Về sau đều gặp lại cuộc hôn nhân tốt đẹp (Lục Vân Tiên với Kiều Nguyệt Nga, còn Nguyễn Đình Chiểu với cô Năm Điền)
Sự khác biệt:
Lục Vân Tiên được tiên cho thuốc sáng mắt lại, tiếp tục đi thi đỗ Trạng Nguyên, cầm quân đánh giặc thắng lợi.
Nguyễn Đình Chiểu vĩnh viễn là bóng tối.
Văn bản
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
( Trích Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu )
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Đọc
2. Thể loại: Thơ lục bát ( truyện Nôm)
3. Phương thức biểu đạt chính: tự sự.
4. Bố cục đoạn trích : 2 phần.
- Phần 1: Từ đầu đến “thân vong”.
- Phần 2: Còn lại.
5. Phân tích:
Vân Tiên tả đột hữu xông
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang
“ Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đường chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
Hãy tìm những chi tiết thể hiện hành động, lời nói của Vân Tiên khi đánh cướp?
Hành động: “bẻ cây làm gậy, tả đột hữu xông”
Lời nói: “Bớ đảng hung đồ, quen thói hồ đồ hại dân”
- Hình ảnh bọn cướp: hung dữ, đông.
“ Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đường chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
Kết quả trận đánh như thế nào?
- Kết quả: đánh tan bọn cướp.
“ Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đường chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
Tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật gì khi miêu tả trận đánh của Vân Tiên?
> Kể nhanh, ngắn gọn bằng biện pháp nghệ thuật so sánh và tương phản.
“ Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ,
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông,
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang.
Lâu la bốn phía vỡ tan,
Đều quăng gươm giáo tìm đường chạy ngay.
Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong…”
Qua đoạn trích em thấy Lục Vân Tiên có những phẩm chất và tính cách gì?
=> Là người anh hùng, tài năng, kiên quyết xả thân vì nghĩa, không sợ hiểm nguy, coi trọng lẽ phải.
Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga:
“…Khoan khoan ngồi đó chớ ra,
Nàng là phận gái, ta là phận trai…”.
… Vân Tiên nghe nói liền cười:
“Làm ơn há dễ trông người trả ơn…
... Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.
? Từ những lời nói này của chàng, em hiểu gì về con người Lục Vân Tiên?
Em hãy tìm những câu thơ miêu tả lời nói của Lục Vân Tiên với Kiều Nguyệt Nga?
- Chàng hỏi han ân cần, an ủi, giữ đúng phép tắc gia giáo, từ chối sự trả ơn.
=> Là người chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu
Quan niệm của người anh hùng được thể hiện trong câu nào? Ý nghĩa của quan niệm?
Quan niệm lẽ sống của người anh hùng:
“Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.
THẢO LUẬN NHÓM:
? Theo em nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu có dụng ý gì khi sáng tạo nhân vật Lục Vân Tiên?
=> Lục Vân Tiên là hình ảnh đẹp, lý tưởng, tác giả gửi gắm niềm tin và khát vọng về trang anh hùng vì dân dẹp loạn.
Văn bản
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu)
5. Phân tích:
a. Hình ảnh Lục Vân Tiên:
- Từ ngữ miêu tả hành động, lời nói, cử chỉ; ngôn ngữ mộc mạc, bình dị:
- Đạo lí nhân nghĩa ở hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên được thể hiện qua hành động dũng cảm đánh cướp cứu người, tấm lòng chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu khi cư xử với Kiều Nguyệt Nga sau khi đánh lại bọn cướp.
b. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga:
Thưa rằng: “ Tôi Kiều Nguyệt Nga,
Con này tì tất tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Sai quân đem bức thơ về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành…
…Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa…
 Cách xưng hô: dịu dàng, khiêm nhường, mực thước.
? Em có nhận xét gì về cách xưng hô của Kiều Nguyệt Nga?
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành…
…Lâm nguy chẳng gặp giải nguy,
Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi.
Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa.
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng.
? Qua những lời giãi bày của Kiều Nguyệt Nga với Lục Vân Tiên, cho ta thấy Kiều Nguyệt Nga là một cô gái có những phẩm chất, tính cách gì?
 Một cô gái khuê các, hiền hậu, nết na, có học thức, có hiếu, có giáo dục, ân tình, trọng ân nghĩa.
Kiều Nguyệt Nga là một cô gái đáng quý, đáng trọng
? Em có nhận xét gì về cách xưng hô của Kiều Nguyệt Nga?
Thưa rằng: “ Tôi Kiều Nguyệt Nga,
Con này tì tất tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Sai quân đem bức thơ về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành…
…Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa…
 Cách xưng hô: dịu dàng, khiêm nhường, mực thước.
- “Quân tử- tiện thiếp”
Quê nhà ở quận TâyXuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.
Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành…
…Lâm nguy chẳng gặp giải nguy,
Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi.
Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa.
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng.
? Qua những lời giãi bày của Kiều Nguyệt Nga với Lục Vân Tiên, cho ta thấy Kiều Nguyệt Nga là một cô gái có những phẩm chất, tính cách gì?
 Một cô gái khuê các, hiền hậu, nết na, có học thức, có hiếu, có giáo dục, ân tình, trọng ân nghĩa. Nguyệt Nga là một cô gái đáng quý, đáng trọng.
Văn bản:
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
( Trích Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu )
b. Hình ảnh Kiều Nguyệt Nga:
- Từ ngữ miêu tả lời nói, cử chỉ.
- Đạo lí nhân nghĩa còn được thể hiện qua lời nói của cô gái thuỳ mị, nết na, Kiều Nguyệt Nga một lòng tri ân người đã cứu mình.
TÁC GIẢ
1. Cuộc đời: Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) là nhà thơ mù ở Nam Bộ, có nghị lực sống và cống hiến cho đời, có lòng yêu nước và tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm.
2. Sự nghiệp sáng tác :
Thơ văn chống Pháp.
Truyện Nôm: Dương Từ-Hà Mậu; Ngư Tiều y thuật vấn đáp; Lục Vân Tiên.
TÁC PHẨM
Truyện LVT gồm 2082 câu thơ luc bát, có kếtcấu chương hồi với nội dung đạo lí làm người, đề cao nhân nghĩa.
Tóm tắt truyện LVT: xoay quanh 2 nh/vật chính:
- LVT đánh cướp cứu KNN
- LVT gặp nạn và được cứu giúp.
- KNN gặp nạn mà vẫn 1 lòng chung thủy với LVT
- LVT và KNN gặp lại nhau.
Văn bản
LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu )
III. Tổng kết :
1. Nghệ thuật:
- Miêu tả nhân vật chủ yếu thông qua cử chỉ, hành động, lời nói.
- Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, bình dị, gần với lời nói thông thường mang màu sắc Nam Bộ rõ nét, phù hợp với diễn biến tình tiết truyện.
2. Ý nghĩa văn bản:
Đoạn trích ca ngợi phẩm chất cao đẹp của hai nhân vật Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga và khát vọng hành đạo cứu đời của tác giả.
 
BÀI TẬP CỦNG CỐ

1. Truyện “ Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu được viết bằng thứ chữ nào ?
A. Chữ quốc ngữ
B. Chữ Nôm
C. Chữ Hán
2. Truyện “Lục Vân Tiên” được viết bằng thể loại nào?

A. Thể thơ song thất lục bát
B. Thể lục bát biến thể
C. Thể thơ lục bát
D. Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật
3. Truyện “ Lục Vân Tiên” được kết cấu theo cách nào?
A. Theo trình tự không gian của cảnh
B. Kết cấu chương hồi
C.Theo trình tự thời gian của sự việc
D. Kết hợp trình tự không gian và thời gian
4. Hành động Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga đã thể hiện vẻ đẹp nào của Lục Vân Tiên?
A. Có tính cách anh hùng.
B. Có tài năng.
C. Có tấm lòng vị nghĩa
D. Cả A, B, C đều đúng.
5. Hai câu thơ sau: “Vân Tiên tả đột hữu xông
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang”, sử dụng biện pháp tu từ gì?
A. So sánh
B. Nhân hoá
C. Ẩn dụ
D. Hoán dụ
6. Những yếu tố nghệ thuật nào làm nên sự thành công của văn bản?
A. Khắc hoạ nhân vật chủ yếu qua phương diện hành động, cử chỉ, lời nói.
B. Ngôn ngữ đối thoại mộc mạc, bình dị, mang màu sắc của địa phương Nam Bộ.
C. Ngôn ngữ thơ đa dạng, phù hợp với diễn biến tình tiết.
D. Tất cả các ý trên.
7. Dòng nào sau đây nói đúng, đủ nhất về nội dung của đoạn trích?
A. Khắc hoạ phẩm chất đẹp đẽ của nhân vật Lục Vân Tiên: tài ba, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài.
B. Khắc hoạ phẩm chất đẹp đẽ của nhân vật Kiều Nguyệt Nga: Hiền hậu, nết na, ân tình.
C. Thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả.
D. Cả 3 ý kiến trên.
Hướng dẫn về nhà
- Học thuộc văn bản, ghi nhớ. Đọc thêm VB: “Kiều Nguyệt Nga đi cống giặc Ô Qua”
- Nắm nghệ thuật, nội dung.
- Viết đoạn văn có độ dài từ 10 đến 15 câu nêu cảm nhận sâu sắc nhất của em về nhân vật Lục Vân Tiên qua đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”.
- Chuẩn bị bài: Ôn tập văn học trung đại.