Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Phạm Tiến Duật
(Phạm Tiến Duật)
I. Tìm hi?u chung
Tác giả
- Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mĩ.
- Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
- Tr­ường Sơn Đông -
trường Sơn Tây
- Lửa đèn
- Gửi em cô thanh niên
xung phong
- Bài thơ về tiểu đội xe
không kính.













Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Phạm Tiến Duật
Các tập thơ chính:
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được sáng tác năm 1969, in trong tập “Vầng trăng quầng lửa”
(Phạm Tiến Duật)
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm
Bếp Hoàng Cầm
* Tìm hiểu chú thích ( SKG)
b.Thể loại
c. Phương thức biểu đạt:
d. Bố cục
Th? tho: T? do, gi?ng di?u linh ho?t, ít v?n, 4 c�u m?t kh?.
Biểu cảm
- Hình ảnh những chiếc xe không kính
- Hình ảnh những người lính lái xe
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – Hiểu văn bản:
* Nhan đề bài thơ:
- Nhan đề bài thơ khá dài như dư từ “bài thơ” điều đó tạo nên sự lạ, độc đáo.
- Làm nổi bật rõ hình ảnh của toàn bài: những chiếc xe không kính.
- Còn làm nổi bật chất hiện thực khốc liệt; chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, trẻ trung, lạc quan.
Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung.
+ "Tiểu đội xe không kính"
-> Hiện thực sinh động của
kháng chiến.
+ "Bài thơ"-> Nhấn mạnh khai thác chất thơ trong hiện thực.
Xe vận tải ở đường Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
- xe
không
kính
mui
- Vì :Bom giật, bom rung …
đèn
2. Hình ảnh những chiếc xe không kính :
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
Câu thơ gần văn xuôi, giọng ngang tàng, lý sự với những động từ mạnh
Nêu được hoàn cảnh hoạt động của những chiếc xe.
Giải thích, thanh minh lý do khiến xe không kính.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
 Hình ảnh những chiếc xe méo mó, biến dạng, đầy thương tích.
=> Đoàn xe trần trụi, biến dạng, gợi sự tàn phá khốc liệt của hiện thực chiến tranh.
<=> Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích mà vẫn hiên ngang ra trận.

- Điệp từ “không”, động từ mạnh “bom giật, bom rung”.
=> Lí giải rõ nguyên nhân kính vỡ là do bom đạn chiến tranh làm cho những chiếc xe độc đáo như vậy .
…“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,”
 Tả thực, điệp ngữ, liệt kê, giọng thản nhiên, lời thơ mang tính khẩu ngữ, hình ảnh độc đáo.
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi”...

2. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
- Câu thơ như văn xuôi; giọng thản nhiên, ngang tàng, gây sự chú ý về vẻ khác lạ.
Những hình ảnh xe vận tải đường Trường Sơn
Hãy : Tìm và phân tích các từ ngữ, hình ảnh, câu thơ thể hiện hình ảnh người chiến sĩ lái xe:
NHÓM 1:
Tư thế: từ “Ung dung...vào buồng lái”
NHÓM 2:
Tinh thần: từ “không có kính…khô mau thôi”
( Chú ý về thái độ, suy nghĩ -> Tinh thần)
NHÓM 3:
Tình cảm đồng chí, đồng đội: từ “Những chiếc xe …chông chênh đường xe chạy”
NHÓM 4:
Ý chí chiến đấu vì miền Nam: còn lại
Thảo luận nhóm
( 3 phút )
3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế

Ung dung buồng lái ta ngồi , Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng .

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim Như sa như ùa vào buồng lái
3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
- "Ung dung"
- Nhìn: đất, trời, thẳng
- Thấy: gió vào xoa mắt đắng; con đường chạy thẳng vào tim; sao trời và đột ngột cánh chim.
 Nghệ thuật: Điệp ngữ, liệt kê, đảo ngữ
a. Tư thế :
Phong thái ung dung, hiên ngang đường hoàng, chủ động .
Không có kính, ừ thì có bụi, Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc.
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha .

Không có kính, ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi
3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế
b. Tinh thần – thái độ
b. Tinh thần- thái độ
Không có kính…




- Khó khăn: Bụi phun, mưa tuôn, mưa xối.
- Lời thơ mang tính khẩu ngữ: “ừ thì…”, cười ha ha, chưa cần, phì phèo – chấp nhận mọi khó khan, trở ngại.
- Điệp cấu trúc, giọng thơ ngang tàng, nghịch ngợm, hình ảnh độc đáo.
=> Tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ. Họ sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ.
- … ừ thì có bụi ...
- … cười ha ha.
- … ừ thì ướt áo..
-… gió lùa khô mau thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi


3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế
b. Tinh thần – thái độ
c. Tình đồng đội
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm
c. Tình đồng đội :
“Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
……..Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi .”
- Điệp ngữ “ lại đi” , ẩn dụ “ trời xanh thêm”, nhịp thơ 2/2/3 khẳng định đoàn xe tiến tới, khẩn trương, kiên cường đầy hi vọng.
=> Tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn, như anh em một nhà.
- Bắt tay qua cửa kính vỡ : Lời chào, lời hứa quyết tâm, tiếp thêm sức mạnh.

- Định nghĩa về gia đình thật đơn giản: chỉ cần chung bát đũa đã trở thành chung 1 nhà
- Bếp Hoàng Cầm: sáng tạo của bộ đội ta
- “ ta dựng giữa trời” tư thế hiên ngang
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
….Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Không vật chất
Có tinh thần
Đối lập
Nhiều
Một
><
Thủ pháp đối lập tương phản
Không có kính, đèn, mui, thùng xe xước
Thiếu thốn về vật chất
Sức hủy diệt ghê gớm của chiến tranh
Có một trái tim
Giàu có tinh thần
Sức mạnh tinh thần, khí phách hào hùng của dân tộc
=> Tác dụng: Tôn lên lí tưởng cao đẹp và thể hiện tấm lòng yêu nước nồng nàn của người lính lái xe + Tạo nên một kết thúc bất ngờ, thú vị.
a. Tư thế :
3. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
b. Tinh thần, thái độ :
c. Tình đồng đội :
d. Ý chí chiến đấu
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
 Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
“ …một trái tim” là một biểu tượng đa nghĩa, sử dụng phép hoán dụ.
III.Tổng kết:
1.Nghệ thuật:
- Ngôn ngữ giản dị, khẩu khí gần với văn xuôi.
- Giọng điệu: trẻ trung, tinh nghịch pha chút ngang tàng.
2. Nội dung:
- Qua hình ảnh những chiếc xe không kính bài thơ ca ngợi vẻ đẹp người lính lái xe ở Trường Sơn: hiên ngang, lạc quan, dũng cảm, có ý chí quyết tâm chiến đấu vì miềm Nam ruột thịt
- Hình ảnh tiêu biểu của lớp trẻ anh hùng trong kháng chiến chống Mĩ.
1/ Hai tác phẩm Đồng chí và Bài thơ tiểu đội xe không kính giống nhau ở điểm nào?
A/ Cùng viết về đề tài người lính.
B/ Cùng viết theo thể thơ tự do.
C/ Cả A và B đều đúng.
2/ Những chiến sĩ lái xe Trường Sơn có phẩm chất gì?
A/ Lạc quan, dũng cảm,tinh thần đồng đội sâu sắc
B/ Lạc quan, coi thường hiểm nguy, liều lĩnh
C/ Vui nhộn ,tinh nghịch, dũng cảm
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
So sánh hai bài thơ
Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính

- Cùng phải chịu những khó khăn gian khổ ở chiến trường.
- Cùng có ý chí, nghị lực, niềm tin, lí tưởng và tinh thần yêu nước; có tình đồng chí, đồng đội gắn bó, keo sơn.
Điểm chung
Nét riêng
Đồng chí:
Những người nông dân mặc áo lính, thời kì đầu cuộc kháng chiến chống pháp với vẻ đẹp, giản dị, tình cảm chân thành, chất phác, mà sâu sắc.
Bài thơ về tiểu đội xe không kính:
Những chiến sĩ lái xe trong thời kì chống Mĩ, trẻ trung hồn nhiên, hóm hỉnh, tươi tắn, ngang tàng, dũng cảm
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
ung
dung
hiên
ngang
Tinh thần
bất chấp
hiểm nguy
dũng
cảm
lạc quan
Tình cảm
đồng đội
gắn bó,
yêu
thương
sôi nổi
Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam
Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch,
hình ảnh
thơ độc đáo