Đúng 9h47 phút ngày 2/9/1969, Bác mất trong niềm tiếc thương vô hạn của đồng bào cả nước.

Dù trời mưa trút nước nhưng hàng vạn người Việt Nam vẫn không quản ngại đến dự lễ tang của Người.
Quang cảnh lễ tang Chủ tịch Hồ Chí Minh ở quảng trường Ba Đình lịch sử. 
Người dân vào viếng Bác.
Từ cụ già đến các em nhỏ đều đã òa khóc tiếc thương trước sự ra đi của Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị cha già kính yêu của dân tộc Việt Nam.
I. Đọc – tìm hiểu chung
Tác giả
- Tên khai sinh là Phan Thanh
Viễn (1928-2005), quê An Giang.
- Ông tham gia hai cuộc kháng
chiến chống Pháp, chống Mỹ và là một trong những cây bút xuất hiện sớm nhất của nền văn nghệ giải phóng.
- Thơ ông thường nhỏ nhẹ, giàu
tình cảm và chất thơ mộng, dù trong hoàn cảnh chiến đấu ác liệt nhất.
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…
Viếng lăng Bác
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim !
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
Viếng lăng Bác
* Hoàn cảnh sáng tác:
– Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, một năm sau ngày giải phóng miền Nam,đất nước vừa được thống nhất. Đó cũng là khi lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa được khánh thành, đáp ứng nguyện vọng tha thiết của nhân dân cả nước là được đến viếng lăng Bác. Tác giả là một người con của miền Nam, suốt ba mươi năm hoạt động và chiến đấu ở chiến trường Nam Bộ xa xôi. Cũng như đồng bào và chiến sĩ miền Nam, nhà thơ mong mỏi được ra thăm Bác và chỉ đến lúc này, khi đất nước đã thốngnhất, ông mới có thể thực hiện được ước nguyện ấy. Tình cảm đối với Bác trở thành nguồn cảm hứng để ông sáng tác bài thơ này.
– In trong tập thơ “Như mây mùa xuân” (1978)
Đề 1: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau: Hai khổ đầu bài Viếng lăng Bác.
Đề 2: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau: Hai khổ cuối bài Viếng lăng Bác.
Đề 3: Cảm nhận về hai đoạn thơ sau:
Khổ cuối bài Viếng lăng Bác và khổ 4 bài Mùa xuân nho nhỏ.
Đề 4: Cảm nhận về lòng thành kính của tác giả với Bác trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương.
- B? c?c: 4 ph?n (4 kh? tho)
+ C?m x�c khi d?ng tru?c lang B�c (kh? 1)
+ C?m x�c khi hịa v�o dịng ngu?i v�o lang vi?ng B�c (kh? 2)
+ C?m x�c khi v�o trong lang vi?ng B�c (kh? 3)
+ C?m x�c khi r?i lang B�c ra v? (kh? 4)
II. Đọc – hiểu văn bản
1. C?m x�c c?a t�c gi? khi d?ng tru?c lang B�c
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
 - viÕng: lµ ®Õn chia buån víi th©n nh©n ngư­êi ®· chÕt. Thăm: lµ ®Õn gÆp gì, chuyÖn trß víi ng­ưêi ®ang sèng
- Nhan ®Ò dïng "ViÕng" theo ®óng nghÜa ®en, trang träng kh¼ng ®Þnh 1 sù thËt: B¸c ®· qua ®êi.
- "Thăm" dïng trong c©u th¬ nµy ngô ý nãi gi¶m B¸c nh­ư vÉn cßn sèng m·i trong lßng nhân dân Việt Nam.
=> Thể hiện niềm xúc động, nhớ thương với Bác.
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
- Hình ảnh hàng tre:
+ Mang ý nghĩa thực: Hàng tre bên lăng Bác- hình ảnh gần gũi, thân thuộc của làng quê Việt Nam, đất nước Việt Nam.
+ Mang ý nghĩa ẩn dụ: tượng trưng cho sức sống bền bỉ mãnh liệt và khí phách, phẩm chất của con người Việt Nam trong chiến đấu gian khổ vẫn kiên trung, bất khuất.
- Thán từ: “Ôi!”
-> Cảm xúc của nhà thơ: xúc động, tự hào.
2. Cảm xúc khi hòa vào dòng người vào lăng viếng Bác
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
- Kết cấu sóng đôi, ẩn dụ, nhân hoá
 Ngợi ca sự vĩ đại, công lao to lớn của Bác đối với đất nước, cách mạng dân tộc.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…
Bài tập 2: Trắc nghiệm:
Câu 1: Bài thơ Viếng lăng Bác được sáng tác vào năm
nào?
   A. Năm 1974
   B. Năm 1976
   C. Năm 1977
   D. Năm 1975
Câu 2: Viếng lăng Bác được ai sáng tác ?
   A. Xuân Diệu
   B. Nguyễn Duy
   C. Phạm Tiến Duật
   D. Viễn Phương
B
D
Câu 3: Ý nào sau đây nhận xét đúng về bài thơ
Viếng lăng Bác của Viễn Phương?
A. Thể thơ 5 chữ, giọng điệu thiết tha, rạo rực, nhiều
hình ảnh thiên nhiên giàu sức gợi cảm.
B. Thể thơ 5 chữ, nhạc điệu trong sáng thiết tha, gần gũi
với dân ca, nhiều hình ảnh đẹp, gợi cảm và những so
sánh ẩn dụ sáng tạo
C. Thể thơ 8 chữ, giọng điệu trang trọng, tha thiết, thành
kính, nhiều hình ảnh ẩn dụ, gợi cảm, lời thơ bình dị
D. Thể thơ tự do, hình thức đối thoại lòng trong độc
thoại, hình ảnh thiên nhiên giàu ý nghĩa tượng trưng.
B
Câu 4: Câu thơ “Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân” sử dụng biện pháp tu từ gì?
   A. So sánh
   B. Nhân hóa
   C. Hoán dụ
   D. Ẩn dụ
C
Câu 5: Tác giả sử dụng phép tu từ nào trong hai câu thơ:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
   A. So sánh
   B. Điệp ngữ
   C. Ẩn dụ
   D. Hoán dụ
C
Câu 6: Hiệu quả của phép tu từ tìm được trong hai câu trên là gì?
   A. Ca ngợi sự cao quý của hình ảnh Bác
   B. Ca ngợi vẻ đẹp diệu kì của hình ảnh Bác
   C. Ca ngợi sự trường tồn, vĩnh hằng của Bác
   D. Ca ngợi công lao to lớn của Bác
Câu 7: Bài thơ kết hợp những phương thức biểu đạt nào?
   A. Tự sự và biểu cảm
   B. Miêu tả và biểu cảm
   C. Tự sự và miêu tả
   D. Tự sự, miêu tả và biểu cảm
B
C
LUYỆN TẬP
Những hình ảnh tiêu biểu, giàu ý nghĩa trưng trong 2 khổ thơ đầu:
- Hàng tre xanh là hình ảnh ẩn dụ, là biểu tượng cho con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam luôn bên Bác và đứng canh giấc ngủ của Bác
- Điệp từ "mặt trời" đồng thời cũng là hình ảnh ẩn dụ cho ta thấy sự ca ngợi vĩ đại, công lao to lớn của Bác Hồ với dân tộc Việt Nam, đất nước Việt Nam.
- Hình ảnh kết tràng hoa dâng: mỗi người dân là một bông hoa tạo thành tràng hoa dâng Bác.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. Đọc thuộc lòng bài thơ. Sau đó đọc diễn cảm.
2. Làm bài tập vận dụng và tìm tòi, mở rộng.
3. Chuẩn bị bài Viếng lăng Bác (tiếp theo):
+ Tìm và phân tích những hình ảnh ẩn dụ trong 2 khổ 3, 4.
+ Nhận xét về nhịp điệu, ngôn ngữ trong hai khổ 3, 4.
3. Cảm xúc khi vào trong lăng viếng Bác
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim
- Không gian: yên tĩnh, trang nghiêm với ánh đèn dịu nhẹ.
- Hình ảnh Bác: thanh thản như chìm trong giấc ngủ.
- Hình ảnh ẩn dụ “vầng trăng sáng dịu hiền”gợi tâm hồn trong sáng, hiền dịu, giản dị mà thanh cao của Bác.
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim
- Cụm từ “vẫn biết… Mà sao” khiến lời thơ nghẹn ngào, xúc động.
- Hình ảnh ẩn dụ “trời xanh là mãi mãi”: sự vĩnh hằng, bất tử của hình ảnh Bác Hồ.
- Động từ “nhói”: Thể hiện một cách chân thành, xúc động nỗi đau mất Bác.
4. Cảm xúc khi rời lăng Bác ra về
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
- Hai chữ “miền Nam” được lặp lại so với khổ thơ đầu. Nói về khoảng cách vời vợi của không gian.
- Nhà thơ trực tiếp bộc lộ cảm xúc của mình qua cụm từ “thương trào nước mắt”. Động từ “trào” thể hiện một cách chân thành, mãnh liệt cảm xúc lưu luyến không muốn rời xa.

Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
- Điệp ngữ “muốn làm” thể hiện sự thiết tha và cháy bỏng của khát vọng.
-> Lời tâm nguyện chân thành tha thiết, cảm xúc dâng trào, lưu luyến với ước nguyện được hoà nhập vào thên nhiên để được dâng hiến, được gần gũi bên Bác

- Hình ảnh cây tre khép lại bài thơ:
+ Tạo nên kết cấu đầu cuối tương ứng, khiến cho cảm xúc được trọn vẹn.
+ Cây tre ẩn dụ cho tấm lòng trung hiếu, thủy chung nguyện đi theo con đường của Bác đã chọn lựa cho dân tộc Việt Nam.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Nhịp điệu thơ trầm lắng, trang trọng mà tha thiết.
- Nhiều hình ảnh ẩn dụ đẹp mà gợi cảm, ngôn ngữ bình dị, cô đúc.
2. Nội dung
Bài thơ đã thể hiện niềm xúc động, niềm thành kính thiêng liêng, biết ơn của nhà thơ cũng như của nhân dân đối với Bác Hồ khi vào lăng viếng Bác.
Ghi nhớ
- Bài thơ đã thể hiện niềm xúc động, niềm thành kính thiêng liêng, biết ơn của nhà thơ cũng như của nhân dân đối với Bác Hồ khi vào lăng viếng Bác.
- Nhịp điệu thơ trầm lắng, trang trọng mà tha thiết. Nhiều hình ảnh ẩn dụ đẹp mà gợi cảm, ngôn ngữ bình dị, cô đúc.

Sưu tầm những câu thơ nói về Bác, đặc biệt là
những câu thơ nói về tình cảm của nhân dân đối
với Người.
“Bác ơi tim bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, trọn kiếp người”
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Kết thúc bài thơ “Viếng lăng Bác”, Viễn Phương viết:
“Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”
Nêu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm chứa đoạn thơ trên.
2. Hình ảnh cây tre trong khổ thơ trên đã được nhắc đến trong những câu thơ nào của bài? Nêu ý nghĩa của hình ảnh hàng tre trong những câu thơ đó.
3. Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo phép lập luận diễn dịch để làm rõ cảm xúc lưu luyến, bịn rịn của tác giả đối với Bác khi rời lăng. Trong đoạn văn có sử dụng thành phần phụ chú và câu cảm thán.
4. Chép thuộc đoạn thơ cũng thể hiện ước nguyện làm con chim hót, làm một nhành hoa của tác giả trong chương trình Ngữ văn 9. Ghi rõ tên tác giả, tác phẩm.

1. Hoàn cảnh sáng tác bài thơ: Tháng 4 năm 1976 là vừa tròn một năm miền Nam được hoàn toàn giải phóng, thống nhất hai miền Nam Bắc, giang sơn đã thu về một mối. Lăng Bác vừa khánh thành, nhà thơ cùng đoàn đại biểu miền Nam vào lăng viếng Bác Hồ.
2. *Những câu thơ có hình ảnh hàng tre trong bài thơ:
- Khổ 1: “Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát”
- Khổ 4: “Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”
* Ý nghĩa:
- Hình ảnh hàng tre trong khổ 1:
+ Mang ý nghĩa thực: là hình ảnh hàng tre ở lăng Bác. Hình ảnh rất thân thuộc của làng quê, đất nước Việt Nam.
+ Mang ý nghĩa ẩn dụ: tượng trưng cho sức sống bền bỉ mãnh liệt và khí phách, phẩm chất của con người Việt Nam trong chiến đấu gian khổ vẫn kiên trung, bất khuất.
- Hình ảnh cây tre trong khổ 4: Cây tre ẩn dụ cho tấm lòng trung hiếu, thủy chung nguyện đi theo con đường của Bác đã chọn lựa cho dân tộc Việt Nam.

3. * Đảm bảo yêu cầu về nội dung: Làm rõ cảm xúc lưu luyến khi phải rời xa lăng Bác, đảm bảo những ý cơ bản sau:
- Lòng nhớ thương trào dâng mãnh liệt: “thương trào nước mắt”
- Cảm xúc lưu luyến, bịn rịn không muốn rời xa của tác giả.
- Ước nguyện của nhà thơ cũng là ước nguyện của triệu người dân Việt Nam đối với Bác muốn tiếp nối theo con đường của Bác.
- Nghệ thuật: chú ý điệp ngữ, hình ảnh hàng tre, từ ngữ hay.
* Đảm bảo yêu cầu về hình thức, kiểu đoạn, độ dài và hoàn thành yêu cầu tiếng Việt.

4. Đoạn thơ cũng thể hiện ước nguyện làm con chim hót, làm một nhành hoa của tác giả trong chương trình Ngữ văn 9:
“Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến”
(Mùa xuân nho nhỏ - Thanh Hải)
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi :
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
a) Đoạn thơ trên trích trong bài thơ nào? Của tác giả nào? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ
b) Kể tên các biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ trên. Nêu hiệu quả diễn đạt của biện pháp tu từ ở hình ảnh “mặt trời trong lăng”.
c) Chép hai câu thơ có hình ảnh "mặt trời" trong một bài thơ mà em đã học ở chương trình Ngữ văn lớp 9 (ghi rõ tên và tác giả bài thơ).