BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
TIẾT 45,46. Văn bản
(Phạm Tiến Duật)
(Phạm Tiến Duật)
1. Tác giả
- Phạm Tiến Duật( 1941-2007), quê ở Phú Thọ.
- Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mĩ.
-Thơ ông có giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
- Năm 2012 được tặng giải thưởng HCM
Văn bản. BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
CÁC TÁC PHẨM
Những tập thơ chính :
- Vầng trăng quầng lửa (thơ, 1970), nổi tiếng nhất với tác phẩm "Bài thơ về tiểu đội xe không kính"
- Thơ một chặng đường (thơ, 1971)
- Ở hai đầu núi (thơ, 1981)
- Vầng trăng và những quầng lửa (thơ, 1983)
- Thơ một chặng đường (tập tuyển, 1994)
- Nhóm lửa (thơ, 1996)
- Tiếng bom và tiếng chuông chùa (trường ca, 1997)
- Tuyển tập Phạm Tiến Duật (in xong đợt đầu ngày 17-11-2007, khi Phạm Tiến Duật đang ốm nặng)

Ông được ca tụng là "con chim lửa của Trường Sơn huyền thoại", "cây săng lẻ của rừng già”, "nhà thơ lớn nhất thời chống Mỹ”. Thơ ông thời chống Mỹ từng được đánh giá là "có sức mạnh của một sư đoàn.
2.Tác phẩm:

Hoàn cảnh, xuất xứ :




Bài thơ sáng tác năm 1969, in trong tập thơ
“ Vầng trăng quầng lửa”.
Phạm Tiến Duật viết “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” khi cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc bước vào thời kì quyết liệt. Giặc Mĩ đã mở rộng chiến tranh ra phạm vi toàn quốc. Miền Bắc vừa sản xuất vừa chiến đấu và chi viện cho miền Nam. Tuyến đường Trường Sơn là tuyến đường huyết mạch để cho những chiếc xe vận tải tiến vào miền Nam. Vì vậy nơi đây trở thành “ túi bom, túi đạn” . Nhà thơ sáng tác bài thơ khi ông đang trực tiếp chiến đấu trên đường Trường Sơn.
Con đường Trường Sơn huyền thoại
“Đường Trường Sơn - Hồ Chí Minh thực sự ghi vào lịch sử dân tộc ta như một con đường huyền thoại, một kỳ tích của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, một “kỳ tích của thế kỷ XX”
- Tên gọi Trường Sơn xác định địa danh - dãy Trường Sơn chạy dọc miền Trung, có địa hình hiểm trở nhất Đông Nam Á. Núi cao, rừng rậm nhiệt đới, rất ít dân cư.
- Nhằm chi viện cho chiến trường miền Nam, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập đoàn 559 để xây dựng đường Trường Sơn với 440 người, mang phiên hiệu Tiểu đoàn giao liên D301 do Thượng tá Võ Bẩm (sau này là Thiếu tướng) chỉ huy
- Từ năm 1965 đến năm 1972, Mỹ huy động hơn 730.000 lượt máy bay, đánh phá hơn 150.000 trận, ném xuống đường Trường Sơn gần 4 triệu tấn bom đạn ( gấp 20 lần quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống Hiroshima năm 1945 )
Con đường Trường Sơn ngày nay
Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)
2. Tác phẩm
HCST – Xuất xứ
Đọc – chú thích

B?p Ho�ng C?m ta d?ng gi?a tr?i
Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung.
- Nhan đề bài thơ:
Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Em có nhận xét gì về nhan đề bài thơ ?
- Nhan đề bài thơ
“Xe không kính’’
Khác lạ, độc đáo
Là hình ảnh xuyên suốt toàn bài
Sự gắn bó, am hiểu hiện thực đời sống chiến tranh.
“Bài thơ”: Chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.

 Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt của chiến tranh.
 
- Bố cục: 3 phần
Tư thế hiên ngang ra trận của
những người lính lái xe tiểu đội
xe không kính.
Tinh thần dũng cảm, lạc quan
của những người lính
Ý chí quyết tâm chiến đấu vì
miền Nam
4 khổ tiếp theo
2 khổ đầu
Khổ cuối
Hình ảnh người lính lái xe Trường Sơn
Hình ảnh những chiếc xe không kính
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
(Phạm Tiến Duật)
I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
2. Tác phẩm
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
Những chiếc xe không kính được giới thiệu như thế nào?
Không có kính không phải vì xe không có kính
+ Điệp từ “không có”
+ Lời thơ như lời văn xuôi, gần với lời nói tưởng chừng khó chấp nhận trong thơ ca.
=>Tạo ra một sự độc đáo, giản dị trong cách diễn đạt.
=> Sự giới thiệu về những chiếc xe không kính thực đến mức trần trụi- là điều thực tế trong cuộc kháng chiến.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
“Không có kính không phải vì xe không có kính” => Gíơi thiệu những chiếc xe không kính rất thực
- Nguyên nhân: Vốn là có kính nhưng “bom giật, bom rung”-> không còn mảnh kính nào
=> Giải thích nguyên nhân ở đây rất thực, cho thấy hình dáng những chiếc xe, vừa cho thấy hiện thực chiến trường lúc bấy giờ, sự khốc liệt của chiến tranh.
? Trải qua chiến tranh những chiếc xe ấy còn bị biến dạng như thế nào?
“ Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước”
-NT: Điệp từ “ không có” lặp lại 3 lần với sự tăng tiến: không có: kính, đèn, mui xe
=> mở ra một sự mất mát, hư hại.
-“ có xước” có một thứ nhưng lại là hư hại thêm
=> Cả “không” và “có” đều là những tổn thất, hư hại, ảnh hưởng đến điều kiện lăn bánh, an toàn của xe, làm cho xe biến dạng hơn.
 Với NT điệp từ, lời thơ gần với khẩu ngữ, giọng thơ thản nhiên tác giả đã cho ta thấy hình ảnh những chiếc xe không kính hư hỏng đến mức trần trụi->sự khốc liệt của chiến tranh.=>Phạm Tiến Duật là người nhạy cảm, ngang tàn, tinh nghịch, biến một cái không hiếm gặp trong chiến tranh thành một hình tượng thơ độc đáo của thời chiến tranh chống Mĩ.
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
Em có nhận xét gì về giọng điệu của tác giả trong những câu thơ trên
Miêu tả hình ảnh những
chiếc xe hư hỏng đến mức
trần trụi ấy,tác giả muốn
nói lên điều gì ?
Hiện thực cuộc chiến năm 1969
(Phạm Tiến Duật)
- . ung dung .
- Nhìn ? d?t, tr?i, th?ng
gió … xoa mắt …
con đường …
sao trời, cánh chim
*Tư thế
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
(Phạm Tiến Duật)
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe
- … ừ thì có bụi ...
- … cười ha ha.
- … ừ thì ướt áo..
-… gió lùa khô mau thôi.
b. Tinh thần, thái độ
 Tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn, coi thường gian khổ, hiểm nguy.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
- Điệp cấu trúc, giọng thơ ngang tàng, nghịch ngợm, hình ảnh độc đáo :
(Phạm Tiến Duật)
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
c. Tình đồng đội
+ G?p bố b?n su?t d?c du?ng di t?i
B?t tay qua c?a kớnh v? r?i .
+ B?p Ho�ng C?m ta d?ng gi?a tr?i
Chung bỏt dua nghia l� gia dỡnh d?y
+ Vừng m?c chụng chờnh du?ng xe ch?y...
Tình đồng chí gắn bó keo sơn, yêu thương, chia sẻ , cùng chung lí tưởng.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
(Phạm Tiến Duật)
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
d. Ý chí chiến đấu
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
 Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
- “ …một trái tim” là một biểu tượng đa nghĩa, sử dụng phép hoán dụ .
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
ung
dung
hiên
ngang
Tinh thần
bất chấp
hiểm nguy
dũng
cảm
lạc quan
Tình cảm
đồng đội
gắn bó,
yêu
thương
sôi nổi
Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam
Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch,
hình ảnh
thơ độc đáo
1/ Hai tác phẩm Đồng chí và Bài thơ tiểu đội xe không kính giống nhau ở điểm nào?
A/ Cùng viết về đề tài người lính.
B/ Cùng viết theo thể thơ tự do.
C/ Cả A và B đều đúng.
2/ Những chiến sĩ lái xe Trường Sơn có phẩm chất gì?
A/ Lạc quan, dũng cảm,tinh thần đồng đội sâu sắc
B/ Lạc quan, coi thường hiểm nguy, liều lĩnh
C/ Vui nhộn ,tinh nghịch, dũng cảm
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
1/ Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ trên là gì?
A/ Ngôn ngữ chân thực, tính khẩu ngữ, nhiều hình ảnh thơ đẹp
B/ Giọng điệu trẻ trung, sôi nổi
C/ Bao gồm cả A và B
2/Hình ảnh Những chiếc xe không kính nói lên điều gì?
A/ Tinh thần bất chấp khó khăn của người chiến sĩ lái xe
B/ Sự khó khăn, thiếu thốn của bộ đội ta thời chống Mỹ
C/ Sự khốc liệt của chiến trường thời chống Mỹ
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

So sánh hai bài thơ: Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính
- Cùng phải chịu những khó khăn gian khổ ở chiến trường.
- Cùng có ý chí, nghị lực, niềm tin, lí tưởng và tinh thần yêu nước; có tình đồng chí, đồng đội gắn bó, keo sơn.
Điểm chung
Nét riêng
Đồng chí
Những người nông dân mặc áo lính, thời kì đầu cuộc kháng chiến chống pháp với vẻ đẹp, giản dị, tình cảm chân thành, chất phác, mà sâu sắc.
Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Những chiến sĩ lái xe trong thời kì chống Mĩ, trẻ trung hồn nhiên, hóm hỉnh, tươi tắn, ngang tàng, dũng cảm