TIẾT 37: NÓI QUÁ
I/ Nói quá và tác dụng của nói quá
1/ Ví dụ (SGK/101)
I. NÓI QUÁ VÀ TÁC DỤNG CỦA NÓI QUÁ:
1. Ví dụ: Sgk
- Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
- Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.
(Ca dao)
*Ví dụ: (sgk/101)
a/ - … chưa nằm đã sáng
 đêm tháng năm ngắn
- . chua cu?i dó t?i
 ngày tháng mười ngắn
 Phóng đại tính chất của hiện tượng thời gian.
b/ - … thánh thót như mưa ruộng cày.
 mồ hôi rơi rất nhiều, nỗi vất vả trong việc cày đồng của người nông dân.
Phóng đại, cường điệu về mức độ lao động (cày đồng) của người nông dân .
=> NểI QU�
đêm tháng năm rất ngắn
ngày tháng mười rất ngắn
mồ hôi ướt đẫm
Nói quá
Nói bình thường
…chưa nằm đã sáng
…chưa cười đã tối
…thánh thót như mưa ruộng cày
So sánh hai cách nói
Cách nói quá hay hơn vì có tác dụng nhấn mạnh, gây ấn tượng và tăng sức biểu cảm.
Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
2. GHI NHỚ:
THẾ CÓ GHÊ KHÔNG
Hai anh nói khoác gặp nhau. Một anh nói:
- Ðời tớ gặp rất nhiều chuyện nguy hiểm. Một lần tớ vào rừng gặp một con hổ dữ, tay không đánh nhau với nó hàng nửa ngày. Nhưng rồi cuối cùng tớ bị con hổ xé ra từng mảnh nhỏ. Thế có ghê không?
Anh kia nói:
- Chưa ghê bằng tớ. Một lần tớ gặp con trăn. Nó đớp được hai chân tớ nuốt gần hết, tớ giang thẳng hai cánh tay ra ngáng lại. Nhưng đến phút cuối cùng, vừa đau vừa mỏi, tớ đành buông xuôi hai tay cho nó nuốt tụt vào bụng, rồi gọi người làng ra cứu.
? Xác định chi tiết nói khoác trong truyện?
- tay không đánh nhau với nó hàng nửa ngày
bị con hổ xé ra từng mảnh nhỏ
Nó đớp được hai chân tớ nuốt gần hết, tớ giang thẳng hai cánh tay ra ngáng lại.
- vừa đau vừa mỏi, tớ đành buông xuôi hai tay cho nó nuốt tụt vào bụng, rồi gọi người làng ra cứu.
Nói khoác
…thánh thót như mưa ruộng cày
Nói quá
So sánh sự giống nhau và khác nhau giữa nói quá và nói khoác?
Ph�n bi�?t bi�?n pha?p tu tu` no?i qua? vo?i no?i khoa?c.
Đều phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả.
Nhằm mục đích nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
=> tác động tích cực
Nhằm mục đích làm cho người nghe tin vào những điều không có thật.
=> tác động tiêu cực.
BÀI TẬP NHANH
Tìm chi tiết nói quá, nêu tác dụng?

Gươm mài đá,
Voi uống nước,
Đánh một trận,
Đánh hai trận,
( Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi)

 Nhấn mạnh, gây ấn tượng và làm tăng giá trị biểu cảm về khí thế tiến công như vũ bão của nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược.
đá núi cũng mòn
nước sông phải cạn
sạch không kình ngạc
tan tác chim muông

* Lưu ý:
- Khi phân tích thơ văn, người ta hay dùng các khái niệm như thậm xưng, khoa trương, phóng đại, cường điệu, ngoa ngữ, ít dùng khái niệm nói quá.
- Để nhận ra biện pháp nói quá cần đối chiếu nội dung lời nói với thực tế. Phải nắm được ý nghĩa hàm ẩn của lời nói (tức là hiểu theo nghĩa bóng chứ không phải hiểu theo nghĩa đen).
- Nói quá thường được sử dụng trong thơ ca châm biếm, thơ ca trữ tình… và trong lời nói hằng ngày.
II. Luyện tập:
Bài tập 1 (sgk/102): Tìm biện pháp nói quá và giải thích ý nghĩa của chúng

Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người (Hoàng Trung Thông)


Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi. Từ giờ đến sáng em có thể (Nguyễn Minh Châu)

c. Cái cụ bá ấy lại xử nhũn mời hắn vào nhà xơi nước. (Nam Cao)
thét ra lửa
sỏi đá cũng thành cơm.
đi lên đến tận trời được.
 Kẻ có quyền, hống hách, luôn quát mắng người khác nay lại mời hắn vào nhà uống nước.
 Nhấn mạnh sức  mạnh  của  người lao động, có lao động là có thể làm ra tất cả => niềm tin vào bàn tay lao động.
 Rất khỏe, có thể đi khắp mọi nơi, không phải bận tâm.
Bài tập 2 (sgk/102): Điền thành ngữ thích hợp vào chỗ trống







a, Ở nơi ...................................thế này, cỏ không mọc nổi nữa là trồng rau, trồng cà. 
b, Nhìn thấy tội các của giặc, ai ai cũng ……………….
c, Cô Nam tính tình xởi lởi,  …………..…….....
d, Lời khen của cô giáo làm cho nó ……………….
e, Bọn giặc hoảng hồn ……………… . mà chạy.


chó ăn đá gà ăn sỏi 
bầm gan tím ruột
ruột để ngoài da
nở từng khúc ruột 
vắt chân lên cổ
Bài tập 3 (sgk/102): Đặt câu với các thành ngữ dùng biện pháp nói quá:

a. nghiêng nước, nghiêng thành
b. dời non lấp biển
c. nghĩ nát óc
a. Cô ấy đẹp nghiêng nước, nghiêng thành.
b. Sức mạnh của sự đoàn kết có thể dời non lấp biển.
e. Tôi nghĩ nát óc mà vẫn chưa giải được câu đố này.
Khoẻ như voi
Khoẻ như lực sĩ
Trắng như tuyết
Chậm như rùa
Cao như núi
Đen như than
Nhanh như sóc
Bài tập 4 (sgk/103): nhìn hình đoán thành ngữ so sánh có dùng biện pháp nói quá
Khoẻ như voi
Khoẻ như lực sĩ
Trắng như tuyết
Chậm như rùa
Cao như núi
Đen như than
Nhanh như sóc
Bài tập 4 (sgk/103): nhìn hình đoán thành ngữ so sánh có dùng biện pháp nói quá
Bài tập 4: sgk/ 103
Tìm 5 thành ngữ so sánh có dùng biện pháp nói quá
Trắng như bông
Đẹp như tiên
Nhanh như cắt
Khỏe như voi
- Đen như cột nhà cháy
DẶN DÒ:
- Học ghi nhớ
-Làm bài tập sgk/103
- Soạn bài : Ôn tập truyện kí Việt Nam
CHÚC CÁC EM HỌC TỐT!