Tiết 6, 7 – Bài 5 + 6
ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ
Nội dung bài học
ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
 
Các nucleoxom nối nhau

(1) Sợi cơ bản (11 nm)

(2) Sợi nhiễm sắc (30 nm)

(3) Siêu xoắn (300 nm)

(4) Crômatit (700 nm)

⇒ NST = ADN + Protein (chủ yếu loại Histon)
(1)
(2)
(3)
(4)

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
Là những biến đổi trong cấu trúc của NST, có thể làm thay đổi hình dạng và cấu trúc NST.
1. Khái niệm
2. Nguyên nhân
- Tác nhân bên ngoài: hóa học, vật lí, sinh học( virut)
- Tác nhân bên trong: những rối lọan sinh lí hóa sinh trong cơ thể
3. Các dạng đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ




1
2
3
4

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
▪ Ở người, mất đoạn ỏ NST số 5 gây hội chứng Cat Cry (Khóc như mèo)

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
Xa
Chuyển những gen mong muốn Vật nuôi, cây trồng
Vd:  Ở tằm, chuyển đoạn mang gen qui định màu đen của vỏ trứng (gen lặn a) từ NST thường lên NST X
* Trứng mang XaY (nở ra tằm cái) có màu đen.
* Trứng mang XAX─( nở ra tằm đực) có màu sáng.
 Ở tằm: XA : màu vỏ trứng sáng > Xa : vỏ trứng đen
P :
XAY♀
(Tằm trứng trắng)
XaXa♂
(Tằm trứng đen)
GP:
XA
Y
Xa
F1:
XA
Xa
Y
x
♂ Trứng trắng
♀ Trứng đen
CỦNG CỐ KIẾN THỨC ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
TRONG CÁC DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ,
TRẢ LỜI CHÍNH XÁC CÁC CÂU HỎI SAU:
1- dạng nào có thể làm giảm số lượng gen trên NST?
2- dạng nào có thể làm tăng số lượng gen trên NST?
3- dạng nào không làm thay đổi số gen trên NST nhưng thay đổi trình tự phân bố gen trên NST?
Mất đoạn, chuyển đoạn
Lặp đoạn, chuyển đoạn
Đảo đoạn, chuyển đoạn trên 1 NST
CỦNG CỐ KIẾN THỨC ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
6- dạng nào luôn làm tăng độ dài của NST?
TRONG CÁC DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ,
5- dạng nào luôn làm giảm độ dài của NST?
4- dạng nào không làm thay đổi gen trong tế bào nhưng thay đổi nhóm gen liên kết ?
Chuyển đoạn
Mất đoạn
Lặp đoạn
7- dạng nào tăng cường hay giảm bớt mức độ biểu hiện của tính trạng ?
Lặp đoạn
CỦNG CỐ KIẾN THỨC ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
Chuyển đoạn
10- dạng nào có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành loài mới ?
9- dạng nào có ý nghĩa loại bỏ khỏi NST những gen không mong muốn ở cây trồng ?
8- dạng nào gây mất cân bằng gen nghiêm trọng nhất, thường gây chết hoặc giảm sức sống ?
TRONG CÁC DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ,
Mất đoạn
Mất đoạn
CỦNG CỐ KIẾN THỨC ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
HÃY GHÉP CÁC THÔNG TIN Ở HAI CỘT CHO PHÙ HỢP
1, 4
3, 5
2
6

II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
Số lượng nhiễm sắc thể của loài có thể bị biến đổi như thế nào ?




II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
Số lượng nhiễm sắc thể của loài có thể bị biến đổi như thế nào ?



ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST
ĐỘT BIẾN LỆCH BỘI
ĐỘT BIẾN ĐA BỘI
đột biến làm thay đổi số lượng một hoặc một số cặp NST trong tế bào
đột biến làm tăng số lượng NST ở tất cả các cặp NST trong tế bào
* Đột biến số lượng NST:
Những đột biến làm thay đổi số lượng NST trong TB.
* Phân loại:
Đột biến lệch bội
Đột biến đa bội

II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
Đột biến lệch bội là những đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hoặc một số cặp NST tương đồng.
1. ĐỘT BIẾN LỆCH BỘI
a. Khái niệm
một hoặc một số cặp NST tương đồng.
+ Ký hiệu : 2n ± a (a ≥ 1)
⇒ Thường gặp: 2n + 1 ⟶ thể tam nhiễm
2n - 1 ⟶ thể một nhiễm
b. Nguyên nhân & cơ chế phát sinh
* Nguyên nhân:
- Bên ngoài: tác nhân đột biến
- Nguyên nhân bên trong: mất cân bằng sinh lí tế bào, cơ thể
* Cơ chế phát sinh:
- Xảy ra trong giảm phân, thụ tinh:
- Xảy ra trong nguyên phân:
P
P
2n
2n
n - 1
n + 1
n
n
2n + 1
2n - 1
Thể ba
Thể một
- Trong giảm phân: cặp NST tương đồng không phân li  giao tử đột biến (n + 1) và (n-1). Giao tử đột biến tổ hợp với giao tử bình thường (n) trong thụ tinh  thể đột biến (2n+1) và (2n-1)
- Trong nguyên phân: 1 cặp NST không phân li  tế bào (2n+1) và (2n-1) ⇔ thể khảm
c. Hậu quả
*Ở thực vật:
● khá phổ biến, ít gây hậu quả nghiêm trọng
● góp phần tạo nên sự đa dạng trong loài.
Ví dụ:
- ĐB lệch bội ở cà độc dược
- Thường làm mất cân bằng hệ gen của cơ thể.
*Ở động vật:
thường gây hậu quả nghiêm trọng: giảm sức sống, sức sinh sản...
Ví dụ:
*Lệch bội NST thường ở người
*Lệch bội NST giới tính ở người
d. Ý nghĩa
Cung cấp nguyên liệu cho quá trình tiến hóa
- Xác định vị trí các gen trong chọn giống

II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
a. Khái niệm và cơ chế phát sinh tự đa bội
Dạng ĐB làm tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội của loài và lớn hơn 2n
- Đa bội lẻ: 3n ; 5n ; 7n
- Đa bội chẵn: 4n ; 6n
Ví dụ minh họa sự hình thành thể tam bội và tứ bội:
AAAA
2n
4n
0n
Kì đầu
Kì giữa
Kì cuối
Aabb
P
2n
AAabbb
ab
Ab
ab
Aabb
P
Aabb
2n
2n
3n
n
n
Aaabbb
3n
ab
Ab
n
n
Aabb
P
P
Aabb
2n
2n
Aabb
Aabb
AAaabbbb
4n
2n
2n
AaBb
2n
Hợp tử (TB xoma)
Cônxisin
Tứ bội hóa
AAaaBBbb
4n
Cơ thể (thể khảm)
Trong giảm phân
Trong nguyên phân
2. ĐỘT BIẾN ĐA BỘI

II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
b. Khái niệm và cơ chế phát sinh dị đa bội
Hiện tượng gia tăng số bộ NST đơn bội của 2 loài khác nhau trong một tế bào.
- Lai xa là nguyên nhân phát sinh dị đa bội. Lai xa kèm đa bội hóa có thể tạo ra loài hữu thụ mới.
2. ĐỘT BIẾN ĐA BỘI
- Thí nghiệm tạo giống lai song lưỡng bội hữu thụ
c. Hậu quả và vai trò của đột biến đa bội
- Động vật bậc cao: ĐB đa bội gây ra những hậu quả nghiêm trong thường gây chết trước khi sinh.
- Thực vật: ĐB đa bội xảy ra khá phổ biến:
+ Thể đa bội thường có cơ quan sinh dưỡng phát triển mạnh, kích thước lớn, sức chống chịu tốt.
+ Thể đa bội lẻ thường không có khả năng sinh sản hữu thính bình thường.
* Hậu quả
* Vai trò
Đối với chọn giống:
+ Đa bội là nguyên liệu tạo ra các giống có năng suất cao, chất lượng tốt.
+ Tạo ra các giống cây trồng không hạt.
Đối với tiến hóa: Góp phần hình thành các loài mới, chủ yếu là các loài thực vật có hoa
Chuối là cây tam bội (3n) tự nhiên
Nho (2n) tự nhiên và nho ( 3n )

II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
VẤN ĐỀ XÃ HỘI
VỚI CÁC BỆNH DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ
- Sự thay đổi số lượng NST chỉ liên quan tới 1 hay 1 số cặp NST được gọi là hiện tượng lệch bội; còn sự thay đổi dẫn đến làm tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội, nhiều hơn 2n là hiện tượng đa bội.
- Nguyên nhân dẫn đến lệch bội và đa bội là do sự rối loạn quá trình phân li của các NST trong quá trình phân bào.
- Đột biến đa bội đóng một vai trò quan trọng trong quá trình tiến hóa cũng như trong việc tạo giống mới.
- Hiện tượng đa bội phổ biến ở thực vật hơn là ở động vật

II. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
Việc mất một phần của nhiễm sắc thể 7 gây ra hội chứng Williams
CỦNG CỐ KIẾN THỨC ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
CHÂN THÀNH
CẢM ƠN !