CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ
VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP
GV: TRẦN VĂN TRỌNG
TRƯỜNG THCS TÂN HƯNG
MÔN: SINH HỌC 9
KHỞI ĐỘNG
Có bao giờ chúng ta tự hỏi:
Tại sao mình không phải là con trai mà lại là con gái (hoặc ngược lại) ?
Cơ chế nào xác định giới tính ở người và các sinh vật khác ?
Liệu có thể biến đổi con trai thành con gái hoặc ngược lại không ?
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Bộ NST ở nữ
Bộ NST ở nam
? Nhiễm sắc thể giới tính có ở loại tế bào nào ?
Nhiễm sắc thể giới tính có ở tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh dục.
Quan sát bộ NST hình bên kết hợp với tìm hiểu thông tin sgk
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
- Số lượng: 2n = 46 có 44 nhiễm sắc thể thường (44A) và 1 cặp
NST giới tính:
- Cặp số 23 là NST giới tính:
+ Nữ: Cặp NST giới tính là XX.
+ Nam: Cặp NST giới tính XY.
Nêu sự khác nhau giữa NST thường và NST giới tính theo
các đặc điểm gợi ý trong bảng sau:
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
Có nhiều hơn 1 cặp
Chỉ có 1 cặp
Có thể tương đồng (XX) hoặc không tương đồng (XY).
Luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng.
Mang gen quy định các tính trạng thường.
Mang gen quy định giới tính và các tính trạng có liên quan hoặc không liên quan đến giới tính.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
? NST giới tính có chức năng gì ?
Giới tính ở nhiều loài phụ thuộc vào sự có mặt của cặp XX hoặc XY trong tế bào.
- Ở
v. v…
- Ở
Giống cái: XX – Giống đực : XY
Giống cái: XY - Giống đực: XX
v. v…
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
Người
Động vật có vú
Ruồi giấm
Ếch nhái
Chim
Bò sát
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
Có nhiều cặp
Chỉ có 1 cặp
Có thể tương đồng (XX) hoặc không tương đồng (XY).
Luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng.
Mang gen quy định các tính trạng thường.
Mang gen quy định giới tính và các tính trạng thường có liên quan hoặc không liên quan đến giới tính.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
? Nêu đặc điểm của NST giới tính.
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Chỉ có một cặp (Tương đồng XX, không tương đồng XY)
Mang gen quy định tính trạng liên quan và không liên quan đến giới tính.
Xác định giới tính của loài.
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Chỉ có một cặp (Tương đồng XX, không tương đồng XY)
Mang gen quy định tính trạng liên quan và không liên quan đến giới tính.
Xác định giới tính của loài.
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Hình 12.2 Cơ chế NST xác định giới tính ở người
Câu hỏi:
1/ Có mấy loại trứng và tinh trùng được tạo ra qua giảm phân ?
2/ Sự thụ tinh giữa các loại tinh trùng mang NST giới tính để tạo hợp tử phát triển thành con trai hay con gái ?
3/ Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh là xấp xỉ 1:1 ?
Quan sát hình 12.2 + Thông tin phần II, thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi (Nhóm lớn – 5 phút)
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Chỉ có một cặp (Tương đồng XX, không tương đồng XY)
Mang gen quy định tính trạng liên quan và không liên quan đến giới tính.
Xác định giới tính của loài.
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Hình 12.2 Cơ chế NST xác định giới tính ở người
Câu hỏi:
1/ Có mấy loại trứng và tinh trùng được tạo ra qua giảm phân ?
2/ Sự thụ tinh giữa các loại tinh trùng mang NST giới tính nào với trúng để tạo hợp tử phát triển thành con trai hay con gái ?
3/ Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh là xấp xỉ 1:1?
Trả lời:
1/ Có một loại trứng và 2 loại tinh trùng được tạo ra qua giảm phân.
2/ Tinh trùng X + trứng X tạo hợp tử XX con gái.
Tinh trùng Y + trứng X tạo hợp tử XY con trai.
3/ Vì tinh trùng mang NST X và NST Y được tạo ra với tỉ lệ ngang nhau và chúng tham gia thụ tinh với xác suất ngang nhau.
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Chỉ có một cặp (Tương đồng XX, không tương đồng XY)
Mang gen quy định tính trạng liên quan và không liên quan đến giới tính.
Xác định giới tính của loài.
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Sự tự nhân đôi, phân li của NST giới tính trong quá trình phát sinh giao tử và sự tổ hợp lại của chúng trong quá trình thụ tinh là cơ chế chủ yếu xác định giới tính của loài.
Sơ đồ: P:♀ XX x ♂ XY
GP: X X Y
F1: XX XY
(Con gái) (Con trai)
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Sự tự nhân đôi, phân li của NST giới tính trong quá trình phát sinh giao tử và sự tổ hợp lại của chúng trong quá trình thụ tinh là cơ chế chủ yếu xác định giới tính của loài.
Sơ đồ: P: ♀ XX x ♂ XY
GP: X X Y
F1: XX XY
(Con gái) (Con trai)
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH.
Tìm hiểu thông tin phần III trang 40 sgk và các thông tin sau:
Dùng Metyl testosteron (hoocmôn sinh dục) tác động vào cá vàng cái có thể làm cá cái biến thành cá đực.
Trứng rùa ủ ở nhiệt độ dưới 280 C sẽ nở thành con đực, trên 320C thì nở thành con cái.
Thầu dầu trồng trong ánh sáng cường độ yếu thì số hoa đực giảm.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:
- Tiêm hooc môn sinh dục cái vào trứng gà trước khi ấp, trứng sẽ nở ra toàn gà mái.
- Cắt tinh hoàn gà trống, gà sẽ biến đổi: màu lông bớt sặc sỡ, cựa ngừng phát triển, không còn giao phối với gà mái nữa . . .
- Chăm sóc tốt heo nái, tỉ lệ sinh con cái nhiều hơn ( gấp 1,5 lần con đực)
- Dưa chuột trồng nơi có nhiều CO2 sẽ cho tỉ lệ hoa cái cao hơn.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Dùng Metyl testosteron (hoocmôn sinh dục) tác động vào cá vàng cái có thể làm cá cái biến thành cá đực *.
Trứng rùa ủ ở nhiệt độ dưới 280 C sẽ nở thành con đực, trên 320C thì nở thành con cái. *
Thầu dầu trồng trong ánh sáng cường độ yếu thì số hoa đực giảm.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính ?
Tại sao người ta có thể điều chỉnh tỉ lệ đực cái ở vật nuôi ? Điều đó có ý nghĩa gì trong thực tiễn ?
Sử dụng hooc môn sinh dục kết hợp với giải phÉu, anh Thanyarasmi đã chuyển đổi giới tính thành nữ và đoạt vương miện hoa hậu chuyển đổi giới tính Thái Lan 2002.
Nam diễn viên Hàn Quốc Lee Si Yeon đã chuyển đổi thành một cô gái và đã lấy chồng vào năm 2008.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH.
Môi trường trong: Các loại hoocmon...
Môi trường ngoài: Ánh sáng, nhiệt độ, điều kiện sống...
Ý nghĩa: Điều khiển tỉ lệ đực – cái trong quá trình chăn nuôi phù hợp với mục đích sản xuất.
BÀI1/ Cơ chế xác định giới tính là gì?
Câu hỏi, bài tập củng cố
- Cơ chế xác định giới tính là sự phân li của cặp NST giới tính trong quá trình phát sinh giao tử và được tổ hợp lại qua quá trình thụ tinh.
Bài 2: Tìm phát biểu sai:
A. Ở các loài giao phối, trên số lượng lớn, tỉ lệ đực : cái xấp xỉ 1 : 1.
B. Ở đa số loài, giới tính được xác định từ khi là hợp tử.
C. Hoocmon sinh dục có ảnh hưởng nhiều đến sự phân hóa giới tính.
D. Ở người, việc sinh con trai hay con gái chủ yếu là do người mẹ.
Bài 2: Tìm phát biểu sai:
A. Ở các loài giao phối, trên số lượng lớn, tỉ lệ đực : cái xấp xỉ 1 : 1.
B. Ở đa số loài, giới tính được xác định từ khi là hợp tử.
C. Hoocmon sinh dục có ảnh hưởng nhiều đến sự phân hóa giới tính.
D. Ở người, việc sinh con trai hay con gái chủ yếu là do người mẹ.
BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
2/ So sánh NST thường và NST giới tính
(1)
(2)
(3)
Tổng kết
Cá biển có thể thay đổi giới tính

Những con cá biển đầu xanh nhỏ tuổi sống trong các rặng san hô có thể thay đổi giới tính tuỳ theo bầy đàn mà chúng chung sống.
“






Những con non sẽ dễ chuyển thành cái hơn khi chỉ có một ít con khác trong khu vực bởi chúng sẽ có cơ hội giao phối nhiều hơn. Còn nếu có nhiều con cá cái trong cộng đồng, chúng sẽ chuyển sang thành đực.
"Điều này cho thấy giới tính không hề được xác định trước như ở động vật có vú và chim", Munday giải thích.

Ngoài ra, một số con cá có thể chuyển đổi giới tính cho dù đã lớn, phụ thuộc vào môi trường sinh sản.
M.T. (theo AFP)
Em có biết: Loài cá có thể thay đổi giới tính
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
* Bài học ở tiết này:
Học bài, Trả lời câu hỏi 1,2,3,4,5 sgk/41.
- Đọc mục: “ Em có biết” sgk/41 để hiểu biết thêm về sự thụ tinh trong ống nghiệm.
- Hoàn thành vở bài tập.
* Bài mới: Chuẩn bị bài: DI TRUYỀN LIÊN KẾT
+ Xem lại kiến thức bài: Nhiễm sắc thể, lai hai cặp tính trạng, phép lai phân tích.
+ Đọc thông tin sgk + quan sát hình 13 trả lời các câu hỏi mục  sgk.