Tiết 38 - 39
TIẾNG GÀ TRƯA
-Xuân Quỳnh -
Xuân Quỳnh (1942 -1988)
- Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, sinh ngày 6 tháng 10 năm 1942 tại làng La Khê – Hà Đông – Hà Tây ( nay là quận Hà Đông, Hà Nội). Xuân Quỳnh xuất thân trong một gia đình công chức, mẹ mất sớm, bố thường xuyên đi công tác xa gia đình, bà được bà nội nuôi dạy từ nhỏ đến khi trưởng thành.
- Năm 13 tuổi, được tuyển vào Đoàn Văn công nhân dân Trung ương và được đào tạo thành diễn viên múa. Bà đã nhiều lần đi biểu diễn ở nước ngoài và dự Đại hội thanh niên sinh viên thế giới năm 1959 tại Áo.
Từ năm 1962 đến 1964, Xuân Quỳnh học Trường bồi dưỡng những người viết văn trẻ (khoá I) của Hội Nhà văn Việt Nam. Sau khi học xong, làm việc tại báo Văn nghệ, báo Phụ nữ Việt nam.

Xuân Quỳnh là hội viên từ năm 1967, ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khoá III. Năm 1973, Xuân Quỳnh kết hôn với nhà viết kịch, nhà thơ Lưu Quang Vũ, trước đó, Xuân Quỳnh kết hôn lần đầu tiên với một nhạc công của Đoàn Văn công nhân dân Trung ương và đã ly hôn. Từ năm 1978 đến lúc mất Xuân Quỳnh làm biên tập viên Nhà xuất bản Tác phẩm mới.
- Xuân Quỳnh mất ngày 29 tháng 8 năm 1988 trong một tai nạn giao thông tại đầu cầu Phú Lương, thị xã Hải Dương (nay là thành phố), tỉnh Hải Dương, cùng với chồng Lưu Quang Vũ và con trai Lưu Quỳnh Thơ mới 13 tuổi.
Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001.
Ngày 30 tháng 3 năm 2017, Chủ tịch nước Trần Đại Quang ký quyết định số 602 chính thức truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho cố nhà thơ Xuân Quỳnh với hai tập thơ là Lời ru mặt đất và Bầu trời trong quả trứng
Vợ chồng Xuân Quỳnh và con trai
I. Đọc , tìm hiểu chung
Tác giả:
Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942 - 1988), quê La Khê ( Hà Tây nay là Hà Nội )
- Là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam.
- Thường viết về những tình cảm gần gũi, bình dị -> bộc lộ những rung cảm, khát vọng của trái tim chân thành, đằm thắm, tha thiết.
Bà được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001.
* Tác phẩm tiêu biểu: Sóng, Thuyền và biển, Hoa dọc chiến hào, Sân ga chiều em đi, Tự hát...
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết vào thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Mĩ. In trong tập Hoa dọc chiến hào ( 1968 ), In lại năm 1984 trong tập: Sân ga chiều em đi.
b.Thể thơ:
Ngũ ngôn
c. Từ khó
- Gà mái mơ: gà mái có lông màu vàng nhạt.
- Lang mặt: da có những đám trắng loang lổ do bệnh lang ben
- Chắt chiu: dành dụm, tiết kiệm từng chút và kiên trì
d. Bố cục:
- Khổ 1: Tiếng gà trưa gợi về kí ức tuổi thơ .
- Khổ 2- 6: Kỷ niệm tuổi thơ và tình bà cháu
- Khổ 7:Ước mơ và suy nghĩ của cháu.


II.Đọc, tìm hiểu chi tiết
1. Đọc:
 


Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ
- Cục…cục tác cục ta
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng

Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt!
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng


Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp

Cứ hàng năm, hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
Ôi cái quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt
*
* *
Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.

TIẾNG GÀ TRƯA
(Xuân Quỳnh)
II.Đọc, tìm hiểu chi tiết
1. Đọc:
2. Tìm hiểu chi tiết.
a. Khổ 1: Tiếng gà trưa gợi lên kí ức tuổi thơ.
- Thời điểm buổi trưa, trong xóm nhỏ, trên đường hành quân.
-> Là âm thanh thân thuộc của làng quê, gần gũi, quen thuộc, dự báo điều tốt lành,...
+ Nghe:
xao động nắng trưa.
bàn chân đỡ mỏi.
gọi về tuổi thơ.
-> làm giảm không khí nóng bức của mùa hè, của chiến tranh, của sự mệt mỏi và gợi về những kí ức tuổi thơ.
=> tình yêu làng quê thắm thiết sâu nặng.
 
- Điệp từ
- đảo ngữ
- ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
b) 6 khổ thơ tiếp: Kỉ niệm tuổi thơ và tình bà cháu
* Kỉ niệm tuổi thơ.
- Con gà mái mơ, mái vàng , ổ trứng hồng …
- Kỉ niệm tò mò xem gà đẻ trứng bị bà mắng =>
Niềm vui khi được quần áo mới.

Kể xen tả, tính từ chỉ màu sắc, liệt kê, so sánh, điệp từ…
-> gợi lên vẻ đẹp tươi sáng, đầm ấm, hiền hòa, bình dị
Kỉ niệm tuổi thơ bình dị, hồn nhiên, gần gủi, gắn bó không thể nào quên.
* Hình ảnh người bà và tình bà cháu
- Lời bà mắng yêu cháu.
- Tay bà chăm chút, chắt chiu soi từng quả trứng.
- Nỗi lo lắng của bà về đàn gà và cũng lo cho cháu… 


-> Tình cảm bà cháu thật sâu nặng, thắm thiết.
(bà chắt chiu, chăm lo cho cháu; cháu yêu quý, kính trọng và biết ơn bà)
 c) Ước mơ và suy nghĩ của cháu.
- Mơ giấc ngủ hồng sắc trứng

- Mục đích chiến đấu:
=> một người bà hiền hậu, tần tảo, chắt chiu, chịu thương, chịu khó, rất mực thương cháu.
-> mơ cuộc sống hạnh phúc, ấm no, bình yên.

 c) Ước mơ và suy nghĩ của cháu
- Ước mơ tuổi thơ
+ Mơ giấc ngủ hồng sắc trứng -> mơ cuộc sống hạnh phúc, ấm no, bình yên.
Mục đích chiến đấu:

Vì:



=>Mục đích chiến đấu cao cả, thiêng liêng nhưng cũng rất đỗi bình dị của người chiến sĩ.
=> Cháu là người yêu quê hương đất nước rộng lớn, sâu sắc.
lòng yêu tổ quốc
- xóm làng
- bà
- tiếng gà cục tác..
=> Điệp từ
III. Tổng kết:
1.Nghệ thuật:

- Sử dụng hiệu quả phép điệp ngữ.
- Màu sắc tươi sáng, hình ảnh bình dị, đời thường.
- Viết theo thể thơ 5 tiếng phù hợp với việc vừa kể chuyện vừa bộc lộ tâm tình.
2. Nội dung:

-Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu.
-Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương ,đất nước.
IV. Luyện tập:
Nêu cảm nhận của em về khổ thơ đầu hoặc khổ cuối của bài thơ “ Tiếng gà trưa”
D. Hướng tự học:
- Học thuộc bài thơ, nắm tác giả, hoàn cảnh sáng tác, thể thơ, phương thức biểu đạt của bài thơ.
- Hoàn thành đề bài trên vào vở soạn.
- Soạn bài : Thành ngữ, Điệp ngữ.