TẬP HUẤN
CHO CÁN BỘ, GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG VỀ TƯ VẤN HỖ TRỢ TÂM LÝ CHO HỌC SINH TRONG BỐI CẢNH DỊCH BỆNH COVID-19
CHUYÊN ĐỀ 1: NHẬN DIỆN NHỮNG VẤN ĐỀ TÂM LÝ HỌC SINH PHỔ THÔNG TRONG ĐẠI DỊCH COVID 19
1. Đặc trưng tâm lý của học sinh phổ thông – công dân thế hệ Z ngày nay
Đam mê công nghệ và có xu hướng lạm dụng công nghệ và mạng xã
Sự ích kỷ, đề cao tính cá nhân
Khả năng học tập và sáng tạo không ngừng
Coi trọng sự khác biệt
Những bất ổn trong tâm lý và vấn đề sức khoẻ tâm thần
Thích thể hiện cá tính và ám ảnh về sự thành công
2. Những tác động của môi trường xã hội, gia đình và dịch bệnh đến các vấn đề tâm lý của học sinh hiện nay.
2.1. Tác động của môi trường xã hội đến tâm lý của học sinh phổ thông
2.2. Dịch bệnh, học tập trực tuyến kéo dài và những ảnh hưởng của nó tới những rối nhiễu tâm lý ở học sinh
2.2.1. Dịch bệnh Covid-19 và những tác động của nó tới tâm lý học sinh
2.2.2. Học online và những vấn đề tâm lý
Box: Nhận diện những rối nhiễu tâm lý thường gặp ở học sinh trong các giờ học trực tuyến dưới tác động của Covid-19
- Trong các giờ học online, giáo viên sẽ bắt gặp những phản ứng tâm lý sau ở học trò. Hơn lúc nào hết, giáo viên cần bình tĩnh, nắm bắt tâm lý, kiểm soát cảm xúc của mình để thực hiện tốt nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục học sinh.
+ Sự ức chế do mệt mỏi, căng thẳng khiến cho học trò ít tương tác với thầy cô khi được hỏi bài trong giờ
+ Trí nhớ giảm sút, khiến cho việc trả lời bài cũ hoặc kiến thức cũ của học sinh bị chậm lại
+ Lo lắng, sợ hãi khiến cho học sinh khó tập trung được vào bài học, dù giáo viên nhắc nhở nhưng tình trạng ít thay đổi
+ Căng thẳng tâm lý, lo âu nhưng không muốn bị người khác bắt gặp dẫn tới học sinh tìm cách né tránh việc bật camera trong giờ học hoặc bật nhưng cho Camera của máy tính chĩa lên trần nhà, hoặc đưa vào 1 khoảng vô định để giáo viên không nhìn thấy mặt.
+ Cảm xúc mạnh, thiếu kiềm chế nếu giáo viên yêu cầu cao về nhiệm vụ học tập hoặc khi giáo viên phê bình.
+ Đối với học sinh gia đình khó khăn, việc ít được sử dụng các thiết bị như máy tính, điện thoại để học tập khiến cho trẻ dễ lúng túng, luống cuống khi giáo viên yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ học tập.
VIDEO HỌC ONLINE
3. Trầm cảm, căng thẳng tâm lý học đường ở học sinh: Nhận diện sớm và các biện pháp hỗ trợ
3.1. Nhận diện học sinh bị trầm cảm, lo âu
Trầm cảm ở lứa tuổi học đường có thể đến từ các nguyên nhân như:
+ Chịu áp lực từ cuộc sống, gia đình, xã hội
+ Giai đoạn tâm sinh lý thay đổi
+ Nguyên nhân sinh học
+ Đặc điểm di truyền
+ Bị ám ảnh những đau thương từ lúc nhỏ
+ Lối sống không lành mạnh
+ Những học sinh là giới tính thứ ba
9 dấu hiệu trầm cảm ở tuổi học sinh
+ Khí sắc trầm buồn
+ Mất dần hứng thú
+ Giận dữ vô cớ
+ Cảm thấy bi quan
+ Khó tập trung, hay quên
+ Cảm thấy bản thân vô dụng
+ Chống đối, nổi loạn
+ Nhạy cảm với những lời phê bình
+ Nghĩ đến cái chết
Giáo viên cần chọn cách nào để hỗ trợ học sinh bị trầm cảm?
A.Thay vì tức giận vì hành vi của học sinh trở nên khó bảo, giáo viên cần trò chuyện, lắng nghe, thấu hiểu những tâm tình của học trò để hiểu được tận gốc vấn đề.
B. Khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động tập thể, để có thêm niềm vui vào cuộc sống học đường - Hướng dẫn học sinh giữ gìn sức khoẻ thông qua bài tập thể thao
C. Giúp học sinh lập được kế hoạch học tập một cách khoa học và vừa sức. Hạn chế để học sinh có nhiều thời gian rảnh để suy nghĩ tiêu cực.
D. Khuyến khích học sinh đi ngủ đúng giờ
E Trao đổi với phụ huynh và tìm kiếm sự hỗ trợ từ những chuyên gia trong
G. Tất cả các cách trên

3.2. Nhận diện học sinh bị căng thẳng tâm lý học đường
Luôn cảm thấy mình là người thất bại không có giá trị
Luôn luôn có cảm giác buồn bực không rõ lý do
Mất hứng thú với những đam mê của bản thân
Thích ở một mình
Luôn có những suy nghĩ tiêu cực về cuộc sống và con người
Lựa chọn cách hỗ trợ học sinh bị căng thẳng học đường
Tìm hiểu các dấu hiệu căng thẳng liên quan đến trường học
Xác định đúng nguyên nhân của căng thẳng học đường
Giao nhiệm vụ học tập vừa sức, giảm bớt các yêu cầu đối với kết quả học tập.
Không gây áp lực, kỳ vọng cao đối với học sinh
Không nên giận giữ, quát mắng hay ép học sinh học tập bằng những lời lẽ gay gắt, giận giữ hay mỉa mai.
F. Lắng nghe những vấn đề của học sinh
G.Thực hiện giáo dục theo định hướng cá nhân hoá. Dạy học có tính đến năng lực, điều kiện, hoàn cảnh của người học
I. Luôn động viên, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào hoạt động giáo dục nhà trường
H. Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, thân thiện với cha mẹ, thầy cô và người lớn xung quanh.
L. Tất cả các phương án trên
Những dấu hiệu khi bị bắt nạt
+ Thường xuyên đau ốm
+ Thay đổi hành vi
+ Nghỉ chơi với bạn bè
+ Không hứng thú với những thứ từng rất thích
+ Thường xuyên mất đồ
+ Sợ đi xe buýt của trường
+ Nhịn đi vệ sinh đến khi về nhà
+ Tự ti
+ Bắt nạt trẻ nhỏ hơn
4. Giáo viên với công tác hỗ trợ tâm lý học sinh trong quá trình học tập trực tuyến do dịch bệnh
4.1. Hướng dẫn học sinh vượt qua cảm xúc tiêu cực khi học tập trực tuyến
4.2. Cách ứng xử, giao tiếp của giáo viên đối với học sinh gặp khó khăn tâm lý trong quá trình dạy học trực tuyến
Cách nào sau đây giúp học sinh vượt qua khó khăn trong việc học trực tuyến?
A.Ứng xử chuẩn mực
B. Hiểu và đồng cảm với khó khăn của học sinh
C. Công bằng trong đánh giá
D. Lắng nghe và chia sẻ
E. Ứng xử đúng đắn, không phân biệt
G. Giao tiếp phù hợp
H. Nêu gương trong ứng xử
Kết nối chuyên gia, nhà tư vấn
L. Tất cả các cách trên
4.3. Thiết kế buổi học trực tuyến hiệu quả
4.3.1. Chuẩn bị công cụ dạy học trực tuyến
Kahoot! (https://kahoot.com/)
Mentimeter (https://www.mentimeter.com/)
Padlet (https://padlet.com/)
Microsoft Forms
Quizizz (https://quizizz.com/)
Quizlet (https://quizlet.com/)
Exam.net (https://exam.net/)
4.3.2. Chuẩn bị các nội dung kiến thức để dạy trực tuyến
4.3.3. Tổ chức buổi giảng trực tuyến
CHUYÊN ĐỀ 2:
HƯỚNG DẪN KỸ NĂNG TƯ VẤN HỖ TRỢ TÂM LÝ CHO HỌC SINH TRONG ĐẠI DỊCH COVID-19 VÀ SAU KHI QUAY LẠI TRƯỜNG HỌC
PGS.TS. Trần Thành Nam
4.4.2. Biện pháp dừng suy nghĩ lo âu
4.4.2.1. Mục đích
4.4.2.2. Cách thức tiến hành
4.4.3. Dành thời gian cho lo lắng
4.4.3.1. Mục đích
4.4.3.2. Cách thức tiến hành
4.4.4. Sử dụng kỹ thuật gây xao nhãng để giảm lo lắng
4.4.4.1. Mục đích
4.4.4.2. Cách thức tiến hành
4.4.5. Sử dụng kỹ thuật định hướng chú ý các giác quan để giảm lo lắng

4.4.5.1. Mục đích
4.4.6. Kỹ thuật thư giãn.
4.4.6.1. Mục đích
4.4.6.2. Cách thức tiến hành
a/ Kỹ thuật thư giãn: Hít thở sâu, giảm lo âu
b/ Kỹ thuật thư giãn: Căng trùng cơ
c/ Kỹ thuật thư giãn: Bãi biển tưởng tượng
4.4.7. Kỹ thuật biên tập giấc mơ, đương đầu với ác mộng.
4.4.7.1. Mục đích
4.4.7.2. Cách thức tiến hành
4.4.8. Giải mẫn cảm với lo lắng qua viết
4.4.8.1. Mục đích
4.4.8.2. Cách thức tiến hành
4.5. Tư vấn hỗ trợ cha mẹ trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh
CHUYÊN ĐỀ 3
NGUY CƠ TỔN THƯƠNG TÂM LÝ TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG VÀ NHỮNG PHƯƠNG THỨC GIÁO VIÊN, PHỤ HUYNH TƯ VẤN HỖ TRỢ
PGS.TS. Trần Thành Nam
1. Internet và thế hệ trẻ
1.1. Sự phát triển của internet ngày nay
1.2. Trẻ em, thanh thiếu niên và internet
1.3. Cơ hội và lợi ích của internet đối với trẻ em và thanh thiếu niên
1.4. Thách thức và nguy cơ của internet đối với trẻ em và thanh thiếu niên
Khi sử dụng mạng In-tơr- net, học sinh sẽ phải đối mặt với những vấn đề gì?
A. Các vấn đề liên quan đến mất cân bằng trong việc sử dụng internet và cuộc sống thực
B. Các vấn đề liên quan đến bảo mật thông tin
C. Các vấn đề liên quan đến thông tin sai lệch, tin giả, thông tin đồi trụy, thông tin không phù hợp với lứa tuổi
D.Các vấn đề liên quan đến bạo lực, bắt nạt, quấy rối và xâm hại trực tuyến
E. Các vấn đề liên quan đến vi-rút, và các phần mềm độc hại
F. Tất cả các nguy cơ trên
1.4.1. Các vấn đề liên quan đến mất cân bằng trong việc sử dụng internet và cuộc sống thực
1.4.2. Các vấn đề liên quan đến bảo mật thông tin
1.4.3. Các vấn đề liên quan đến thông tin sai lệch, tin giả, thông tin đồi trụy, thông tin không phù hợp với lứa tuổi
1.4.4. Các vấn đề liên quan đến bạo lực, bắt nạt, quấy rối và xâm hại trực tuyến
1.4.5. Các vấn đề liên quan đến vi-rút, và các phần mềm độc hại
Các phần mềm nào sau đây có thể gây ra một số hậu quả phá hủy hoàn toàn máy tính hoặc thông tin của người dùng?
A. Virus: Xâm nhập các tệp chương trình và tệp cá nhân.
B. Spyware – Phần mềm gián điệp : Thu thập thông tin cá nhân.
C. Worm: Sâu máy tính làm hư hại các file tài liệu và tự nhân bản trên internet.
D. Trojan horse: Một phần mềm độc hại núp bóng các chương trình an toàn để đánh cắp mật khẩu, thông tin.
E. Browser hijacker : Phần mềm sửa đổi trình duyệt web. Nó có thể cài thêm quảng cáo, chuyển hướng trang đích khi duyệt web.
Rootkit : Phần mềm giành quyền quản trị vì mục đích độc hại.
Tất cả các phần mềm trên
1.5. Thực trạng giáo dục kỹ năng sử dụng mạng an toàn
Tại Việt Nam, theo Trung tâm Công nghệ thông tin và truyền thông (2017), tại Việt Nam:
Phần lớn trẻ em tự học cách dùng Internet (68%) hoặc học từ bạn bè (17%)
Trẻ em học cách dùng internet rất ít học từ cha mẹ mình (2%) hoặc nhà trường (11%)
Hầu hết các trường học chỉ dạy học sinh kỹ năng tin học, chưa hình thành năng lực thông tin và kỹ năng sử dụng mạng an toàn. Đến nay, Việt Nam cũng đã có những chính sách và quy định đối với việc sử dụng và thúc đẩy sử dụng internet an toàn.
2. Bắt nạt trực tuyến và ứng phó với bắt nạt trực tuyến
2.1. Bắt nạt trực tuyến
2.1.1. Khái niệm bắt nạt trực tuyến
2.1.2. Biểu hiện của hành vi bắt nạt trực tuyến
Rất nhiều hành vi bắt nạt trực tuyến gồm:
(1). Lan truyền tin đồn về em trên mạng
(2). Ghép, chế ảnh của em và đưa lên mạng
(3). Đăng những lời cảnh cáo, đe dọa em trên mạng xã hội
(4). Gửi tin nhắn ác ý để trêu chọc hoặc đe dọa em
(5). Phát tán bí mật của em trên mạng
(6). Đe dọa, chửi bới em khi chơi game trực tuyến
(7). Viết điều không đúng sự thật về em trên mạng
(8). Viết những bình luận chửi bới, chế giễu những gì em đăng trên mạng
(9). Gửi thư điện tử (email) cho mọi người nói những điều xấu về em
(10). Lập trang/nhóm trên MXH bôi xấu em công khai (VD như các trang anti, hội người ghét…
(11). Viết nhận xét, trạng thái tiêu cực về em trên mạng
(12). Tìm cách lấy mật khẩu email, mạng xã hội và chia sẻ thông tin cá nhân để bôi nhọ em
(13). Không cho em biết hoặc tham gia vào nhóm trên mạng (ví dụ: nhóm chat, diễn đàn…)
(14). Chup, đăng hình ảnh hoặc video clip bôi nhọ, chế giễu em lên mạng.
(15). Nhóm bạn trên mạng loại em ra và không cho em tham gia vào nhóm đó nữa
(16). Nhiều bạn chặn tài khoản, hủy kết bạn, lảng tránh không nói chuyện với em 90
(17). Chia sẻ thông tin cá nhân của em mà không được phép
(18). Gửi cho em tin nhắn, hình ảnh, video clip đồi trụy, khiêu dâm
2.1.3. Các dấu hiệu nhận biết trẻ tham gia vào bắt nạt trực tuyến
Đột ngột ngừng sử dụng các thiết bị truy cập mạng internet
Trở nên bí mật bất thường, đặc biệt là khi đề cập đến các hoạt động trực tuyến
Muốn dành nhiều thời gian hơn với cha mẹ thay vì với bạn bè
Có các cuộc gọi hoặc tin nhắn thường xuyên từ trường yêu cầu được đi về nhà vì mệt
Né tránh các cuộc thảo luận về những gì các em đang làm khi trực tuyến
Mất hứng thú với các hoạt động
Có những câu nói liên quan đến việc tự sát hoặc ý nghĩa tiêu cực của cuộc sống
Có vẻ thường xuyên trầm buồn
Trở nên xa lánh, thu mình một cách bất thường với bạn thân hoặc các thành viên trong gia đình
Khó ngủ hoặc không ngủ đủ
Có vẻ tức giận, chán nản, hoặc thất vọng sau khi lên mạng (kể cả chơi game)
2.1.4. Hậu quả của bắt nạt trực tuyến
2.2. Ứng phó với bắt nạt trực tuyến
2.2.1. Giáo viên và phụ huynh làm gì nếu con tham gia vào bắt nạt trực tuyến
A.Tìm hiểu xem nguyên nhân dẫn đến việc thay đổi tâm trạng của trẻ là gì?
B. Những thay đổi này có liên quan đến việc sử dụng thiết bị kỹ thuật số của trẻ hay không?
C.Trò chuyện – Cùng trò chuyện và chia sẻ về những điều mà trẻ trải qua trong ngày/ thời gian gần đây. Hỏi xem liệu trẻ có đang gặp vấn đề gì và cần được giúp đỡ hay không?
D. Cùng tìm giải pháp – Nếu trẻ đã chia sẻ với bạn rằng trẻ đang thực hiện những hành vi bắt nạt trực tuyến với người khác, hãy bình tĩnh. Hỏi về nguyên nhân tại sao trẻ lại làm như vậy và cùng nhau tìm ra hướng giải quyết.
E. Đồng hành – Quan tâm và để ý đến trẻ nhiều hơn một cách phù hợp, không quá gò bó, cấm đoán.
F. Câu A,B,C,D,E đúng.
Lưu ý: Cha mẹ không quá khắt khe trong việc giám sát các hành động của trẻ, cha mẹ nên đóng vai trò là người đồng hành với trẻ.
2.2.2. Giáo viên và phụ huynh làm gì khi trẻ bị bắt nạt trực tuyến?
2.2.2.1. Lưu giữ các bằng chứng
2.2.2.2. Không phản hồi
2.2.2.3. Chặn những kẻ bắt nạt
Facebook: Hiện tại, trên facebook đã có cách thức để hỗ trợ người dùng trong trường hợp bị bắt nạt trực tuyến
(Link:https://ww.facebook.com/help/420576171311103/) (2) Gmail: Khi chặn tài khoản email của một người, thư của họ sẽ được chuyển vào thư mục Spam.
Các bước thực hiện gồm:
- Bước 1: Truy cập vào Gmail
- Bước 2: Mở thư
- Bước 3: Ở trên cùng bên phải của thư, hãy nhấp vào biểu tượng “ Thêm”. Lưu ý: nếu bạn đang sử dụng Gmail cổ điển, hãy nhấp vào biểu tượng mũi tên xuống
- Bước 4: Nhấp vào “Chặn” người gửi (Trong trường hợp chặn nhầm người, bạn cũng có thể làm lại các bước trên và nhấp vào “bỏ chặn”) (3) Instagram và Zalo
2.2.2.4. Hãy nói với ai đó
2.2.2.5. Tìm kiếm sự trợ giúp
2.2.3. Khi học sinh chứng kiến người khác bị bắt nạt, chúng ta cần tư vấn cho học sinh cần phải làm gì?
2.2.3.1. Giúp kết thúc việc bắt nạt
2.2.3.2. Sẵn sàng đứng lên ủng hộ việc dừng bắt nạt trên mạng
3. Kỹ năng an toàn trên không gian mạng
3.1. Một số chiến lược sử dụng Internet an toàn
Hãy lựa chọn chiến lược bảo vệ máy tính và các thông tin bảo mật một cách an toàn
Bảo vệ máy tính của bạn. Cài đặt phần mềm chống vi-rút và đặt các phần mềm này tự động cập nhật.
Sử dụng trình duyệt có uy tín. Sử dụng Internet Explorer, Firefox hoặc Safari và giữ nguyên cài đặt bảo mật và quyền riêng tư mặc định.
C. Cập nhật. Để hệ thống tự động kiểm tra và cài đặt, cập nhật phần mềm cho Hệ điều hành và trình duyệt của bạn. Có các dịch vụ chống vi-rút và chống phần mềm gián điệp miễn phí, tốt.
D. Bật tường lửa của bạn. Tường lửa là một phần của hệ thống máy tính hoặc mạng của bạn chặn truy cập trái phép trong khi cho phép ra ngoài giao tiếp.
Bạn truy cập và quản lý Tường lửa của Windows thông qua Bảng Điều khiển.
Nhờ người thân giúp đỡ. Một người bạn/ người thân có kiến thức có thể giúp bạn kiểm tra trạng thái tường lửa của mình.
Nếu bạn đang sử dụng mạng không dây tại nhà, hãy đảm bảo tính năng bảo mật được bật cho mạng đó. Kiểm tra cài đặt của bạn
3.2. Bảo vệ trình duyệt của bạn và tìm kiếm trên Internet một cách an toàn
3.3. Sử dụng email an toàn
3.4. Sử dụng mật khẩu mạnh
3.5. Phát hiện thư rác, thư giả mạo, lừa đảo
3.6. Chia sẻ hình ảnh an toàn
3.7. Kiểm soát thông tin cá nhân
3.8. Cân nhắc khi chia sẻ cảm xúc cá nhân riêng tư
4. Tạo không gian an toàn trên internet cho giáo viên
4.1. Ý nghĩa việc xây dựng môi trường trực tuyến tích cực, an toàn
4.2. Xây dựng các chương trình an toàn mạng
4.2.1. Mục đích của chương trình ATM
4.2.2. Quy trình thực hiện chương trình ATM
4.2.3. Nội dung của chương trình ATM
4.2.3.1. Hiểu biết về bắt nạt trực tuyến
4.2.3.2. Các chính sách, quy định liên quan đến bắt nạt trực tuyến và các vấn đề khác trên mạng internet
4.2.3.3. Sự hợp tác, kết nối giữa các bên liên quan
4.2.3.4. Môi trường xã hội, học đường an toàn, tích cực
4.2.3.5. Các kỹ năng sử dụng internet an toàn
5. Những điều cần lưu ý đối với phụ huynh để phòng ngừa bắt nạt trực tuyến và bảo vệ con khỏi hành vi có hại
Theo dõi trang web mạng xã hội, ứng dụng và lịch sử duyệt web của con nếu nghi ngờ có hiện tượng bắt nạt trực tuyến có thể xảy ra.
Xem lại hoặc đặt lại vị trí điện thoại và cài đặt bảo mật của con bạn.
Theo dõi hoặc kết bạn với con trên các trang mạng xã hội.
Luôn cập nhật các ứng dụng mới nhất, mạng xã hội và tiếng lóng được trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng khi giao tiếp trên mạng.
Biết tên người dùng và mật khẩu của con cho email và phương tiện truyền thông xã hội.
Thiết lập các quy tắc về hành vi, nội dung và ứng dụng kỹ thuật số thích hợp.
Quản lý con sử dụng mạng: nếu phương tiện truy cập Internet chính của gia đình là máy tính, cha mẹ hãy đặt máy tại vị trí tại không gian sinh hoạt chung. Thường xuyên kiểm tra lịch sử duyệt web của con
CHUYÊN ĐỀ 4:
HƯỚNG DẪN CÁC KỸ THUẬT CÂN BẰNG CÔNG VIỆC VÀ GIA ĐÌNH CHO CÁN BỘ, GIÁO VIÊN
PGS.TS. Phạm Mạnh Hà
1. Dạy học online và những khó khăn tâm lý của người giáo viên
2. Các kỹ thuật cân bằng sự căng thẳng trong công việc
2.1. Nhận biết sớm những dấu hiệu bị căng thẳng trong công việc
2.2. Viết ra những yếu tố gây căng thẳng
2.3. Tư duy tích cực
2.4. Dành thời gian cho bản thân thư giãn
2.5. Chia sẻ bớt stress công việc
2.6. Rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian
2.7. Chăm sóc sức khỏe bản thân
2.8. Đôi khi bỏ qua sự hoàn hảo
2.9. Tham khảo lời khuyên của sếp
2.10. Chia sẻ gánh nặng
2.11. Hạn chế các trách nghiệm ngoài lề
2.12. Không mang công việc về nhà
2.13. Ăn uống khoa học để cân bằng cuộc sống
3.1. Luyện thư giãn
3.2. Phần luyện thở theo kiểu khí công
3. Các bài tập cân bằng tâm lý hiệu quả