Tiết 39, 40
ĐỒNG CHÍ
( Chính Hữu)
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
Em hãy giới thiệu về nhà thơ Cính Hữu
Tên thật là Trần Đình Đắc(1926- 2007) quê ở huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Năm 1946, hoạt động trong quân đội suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Làm thơ năm 1947
Đề tài sáng tác: người lính và chiến tranh.

- Được nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000.
Tác phẩm của Chính Hữu
Năm 2000: Chính Hữu được nhà n­ước trao tặng giải th­ưởng Hồ Chí Minh về văn học nghê thuật
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
1948
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí !
Đọc và giới thiệu hoàn cảnh ra đời, xác định thể thơ, bố cục, chủ đề?
Bài thơ Đồng chí, sáng tác vào đầu năm 1948, sau khi Chính Hữu đã cùng đồng đội tham gia chiến dịch Thu đông 1947, đánh bại cuộc tấn công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc.
Nhà thơ kể: "Tôi bị ốm, sốt rét ác tính, nhưng không có thuốc men gì cả. Đơn vị vẫn hành quân và để lại một đồng chí chăm sóc tôi. Không có đồng chí đó có lẽ tôi đã bỏ mạng. Sự ân cần của đồng chí đó khiến tôi nhớ đến những lần đau ốm được mẹ, được chị chăm sóc. Đó là những gợi ý đầu tiên cho bài thơ Đồng chí
(Tác giả nói về tác phẩm, NXB Trẻ, 2000).
2. Bài thơ
- Viết năm 1948 – thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất viết về người lính trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp
Thể thơ: tự do
Bố cục: 3 phần (7 – 10 – 3)
Biểu hiện của tình đồng chí
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
Cơ sở của tình đồng chí
Biểu tượng đẹp về tình đồng chí
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí !
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cơ sở hình thành tình đồng chí:

  
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
1. Em hiểu thế nào là “Nước mặn đồng chua” và “đất cày lên sỏi đá”
Đó là những vùng quê như thế nào?
2. Cơ sở hình thành tình đồng chí qua hai câu thơ đầu là gì?
-Thành ngữ, cấu trúc sóng đôi, lời tâm tình mộc mạc, đậm chất quê.
- xuất thân cùng làng quê nghèo khó, cùng là người nông dân mặc áo lính.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng, đầu sát bên đầu


1. Điều gì khiến những người lính vốn là đôi người xa lạ chẳng hẹn mà quen nhau?
2. Từ “đôi người” trong câu thơ thứ 3 đồng nghĩa với từ “hai người”.Nhưng tại sao tác giả không sử dụng từ “hai người” mà lại là đôi người?
3. Em hiểu câu thơ : “Súng bên súng, đầu sát bên đầu” như thế nào?
4. Nhận xét về nghệ thuật?
* Điệp từ, vế câu đối xứng sóng đôi, nhịp nhàng => làm nổi bật hình ảnh người lính:
+ cùng đơn vị, cùng nhiệm vụ chiến đấu
+ cùng chí hướng, lý tưởng;
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!
1.Hình ảnh “Đêm rét chung chăn” gợi cho em suy nghĩ gì về cuộc đời người lính trong kháng chiến chống Pháp?

2. Em hiểu thế nào là “đôi tri kỷ”?
4. Câu thơ thứ 7 có gì đặc biệt?
+ cùng chịu đựng và vượt qua
sự thiếu thốn, khó khăn
* Câu thơ thứ 7 => thốt lên đầy tự hào về tình đồng chí thiêng liêng
CƠ SỞ HÌNH THÀNH TÌNH ĐỒNG CHÍ
tri kỉ
Đồng chí: Cơ sở vững chắc, thiêng liêng, cao đẹp
Cùng chung Hoàn cảnh xuất thân
Cùng chung nhiệm vụ, lí tưởng
Cùng chung khó khăn, thiếu thốn
Xa lạ
Bài tập về nhà:
? Viết đoạn văn ngắn 5 câu, nêu cảm nhận của em sau khi học xong 7 câu thơ đầu của bài thơ “Đồng chí”.

? Nếu vẽ bức tranh minh họa cho 7 câu thơ đầu của bài thơ “Đồng chí”, em sẽ chọn cảnh nào để vẽ?
Hãy mô tả lại bức tranh theo trí tưởng tượng của em?
- Soạn bài tiếp bài “Đồng chí” – Biểu hiện của tình đồng chí ( tiết sau học)

Đọc them
NHỚ (Hồng Nguyên)

Lũ chúng tôi
Bọn người tứ xứ
Gặp nhau hồi chưa biết chữ
Quen nhau từ buổi “một hai”
Súng bắn chưa quen
Quân sự mươi bài
Lòng vẫn cười vui kháng chiến
Lột sắt đường tàu
Rèn thêm dao kiếm
Áo vải chân không
Đi lùng giặc đánh
Ba năm rồi gửi lại quê hương
Mái lều gianh
Tiếng mõ đêm trường
Luống cày đất đỏ
Ít nhiều người vợ trẻ
Mòn chân bên cối gạo canh khuya


2. Biểu hiện đẹp về tình đồng chí
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi. Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
2. biểu hiện đẹp về tình đồng chí
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.


Em hãy cho biết 3 câu thơ đầu ở phần 2 có nội dung như thế nào? Từ mặc kệ và nhớ thể hiện điều gì?
* 3 câu đầu: Tình đồng chí là cảm thông những tâm sự thầm kín về hậu phương, quê hương
+ Họ hiểu về hoàn cảnh của nhau: bỏ lại sau lưng những gì bình dị, thân thuộc nhất, những gì đã gắn bó với họ từ lúc chào đời: “ruộng nương, gian nhà, giếng nước, gốc đa”
+ Họ cùng nhau xác định lí tưởng: ra đi để bảo vệ những gì thân thương nhất, thái độ dứt khoát “ mặc kệ” quyết ra đi thể hiện quyết tâm chiến đấu
⇒ Tình cảm đồng chí thân thiết, họ chia sẻ với nhau những gì riêng tư, thân thuộc nhất của họ
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Em hiểu gì về tình đồng chí qua 7 câu thơ trên?
Họ phải đối diện với những khó khăn nào?
Chi tiết nào làm em ấn tựơng về người lính?
Nhận xét về nghệ thuật?
* 7 câu tiếp: người lính cùng chia sẻ với nhau những gian lao thiếu thốn trong đời lính
- Nhiều hình ảnh thơ giàu biểu tượng:
+ “ Cơn ớn lạnh, sốt run người”; “áo anh rách vai” –“quần tôi có vài mảnh vá” “ chân không giày”
=> Phép liệt kê và miêu tả chân thực cùng chiến đấu trong điều kiện thời tiết khấc nghiệt, thiếu thốn, gian khổ của cuộc đời người lính trong buổi đầu kháng chiến.

+ “Miệng cười buốt giá” -> thể hiện lạc quan, coi thường hoàn cảnh.
+ “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay” => truyền cho nhau hơi ấm của tình đồng đội, truyền cho nhau sức mạnh của tình đồng chí. Cái nắm tay ấy còn là lời hứa hẹn nhất định phải chiến thắng kẻ thù.
Em hãy phân tích 3 câu thơ cuối
Thời gian, không gian?
Tư thế người lính?
Hình ảnh thực, hình ảnh lãng mạn?
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
3. Biểu tượng đẹp, giàu chất thơ của tình đồng chí ( 3 câu cuối)
3. Biểu tượng đẹp, giàu chất thơ của tình đồng chí ( 3 câu cuối)
 * 2 câu đầu: Nhiệm vụ chiến đấu gian khổ của người lính
+ Hoàn cảnh: đêm, rừng hoang, sương muối ⇒ mÔi trường khắc nghiệt
+ Tư thế người lính: phục kích sẵn sàng “chờ giặc tới” -> luôn chủ động.
⇒ Tình đồng chí được tôi luyện trong thử thách, gian lao, hình ảnh của họ đứng cạnh bên nhau vững chãi xua tan sự gian khổ, ác liệt của chiến tranh, tình đồng chí giúp họ lạc quan và bình thản trong mọi hoàn cảnh
* Câu cuối “Đầu súng trăng treo”:
Hình ảnh kết thúc đầy bất ngờ, độc đáo, điểm sáng của toàn bài, gợi liên tưởng thú vị:
+ “Súng”: biểu tượng của chiến tranh
+ “trăng”: biểu tượng cho hòa bình
⇒ Sự hòa hợp giữa trăng và súng làm toát lên vẻ đẹp tâm hồn người lính, vừa nói lên ý nghĩa của việc họ cầm súng chiến đấu là bảo vệ cho cuộc sống thanh bình nơi quê hương
Ý nghĩa biểu tượng:
 Hình ảnh “Đầu súng trăng treo” là bức tranh đẹp về tình đồng chí đồng đội, về cuộc đời người chiến sĩ, hình ảnh “đầu súng trăng treo” là hình ảnh mang tính lãng mạn và hiện thực, thể hiện tâm hồn “thi sĩ” của những người chiến sĩ.
III/ Tổng kết – Luyện tập
1.Giá trị nội dung
Bài thơ nói về tình đồng chí của những người lính cách mạng trong thời kì đầu của cuộc kháng chiên chông thực dân Pháp gian khổ, nhiều khó khăn, thiếu thốn. Đó là tình đồng đội gắn bó thăm thiết của những người nông dân mặc áo lính, cùng chung lí tưởng chiên đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Tinh cảm ấy đã tạo nên sức mạnh và vẻ đẹp linh thần của người lính.
2. Giá trị nghệ thuật
Thể thơ tự do linh hoạt
Các chi tiết, hình ảnh thơ giàu cảm xúc, chân thực
Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc.
Hãy nêu khái quát giá trị nội dung, gíá trị nghệ thuật của bài thơ?
Vẻ sơ đồ tư duy phân tích bài thơ Đồng chí với nội dung sau:

- Luận điểm 1: Cơ sở hình thành tình đồng chí thắm thiết, sâu nặng.
+ Cùng chung cảnh ngộ xuất thân.
+ Cùng chung lí tưởng chiến đấu.
+ Sự chan hoà, chia sẻ mọi gian lao cũng như niềm vui với đồng đội.
- Luận điểm 2: Những biểu hiện cao đẹp của tình đồng chí
+ Sự thấu hiểu và chia sẻ những tâm tư, nỗi lòng của nhau.
+ Sự đồng cam cộng khổ, sẻ chia những gian lao thiếu thốn của cuộc đời người lính.
- Luận điểm 3: Bức tranh đẹp về tình đồng chí.
+ Hình ảnh thơ "đầu súng trăng treo" - biểu tượng đẹp về cuộc đời người lính: chiến sĩ mà thi sĩ, thấu hiểu hiện thực nhưng vẫn không ngừng hi vọng vào tương lai tươi đẹp.
+ Người lính, người đồng chí luôn kề vai sát cánh bên nhau làm nhiệm vụ.


Bài tập về nhà