BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
GV : Morris Vũ
TTRƯỜNG TH& THCS HUYỆN HỚN QUẢN
TIẾT 35,36
(Phạm Tiến Duật)
I. Tìm hiểu chung :
1. Tác giả: (SGK)
- Phạm Tiến Duật (1941-2007), quê ở Phú Thọ.
- Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mĩ.
- Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
? Trình b�y nh?ng hi?u bi?t c?a em v? nh� tho Ph?m Ti?t Du?t?
I. Tìm hiểu chung :
1. Tác giả: (SGK)
? Em h�y cho bi?t xu?t x? c?a b�i tho?
2. Tác phẩm:
- Bài thơ được sáng tác năm 1969.
In trong tập "Vầng trăng quầng lửa”
a) Xuất xứ:
b) Thể thơ:
? B�i tho du?c s�ng t�c theo th? tho gì?
Thơ tự do
c) Phương thức biểu đạt:
Biểu cảm + tự sự.
? Em h�y cho bi?t phuong th?c bi?u d?t c?a b�i tho?
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
? D?c di?n c?m b�i tho?
Không có kính không phải vì xe không có kính Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi Ung dung buồng lái ta ngồi , Nhìn đất , nhìn trời , nhìn thẳng .

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim Thấy sao trời và đột ngột cánh chim Như sa như ùa vào buồng lái

Không có kính , ừ thì có bụi , Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa , phì phèo châm điếu thuốc Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha .

Không có kính , ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay , lái trăm cây số nữa Mưa ngừng , gió lùa khô mau thôi .

Những chiếc xe từ trong bom rơi Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi .

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy Lại đi , lại đi trời xanh thêm
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

1969
(Phạm Tiến Duật, Vầng trăng quầng lửa, NXB Văn học, Hà Nội, 1970)
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
? Em hi?u gì v? nhan d? c?a b�i tho?
Tôi phải thêm “Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung.
- Nhan đề bài thơ khà dài như dư từ “bài thơ về” điều đó tạo nên sự lạ, độc đáo.
- Làm nổi bật rõ hình ảnh của toàn bài: những chiếc xe không kính.
- Còn làm nổi bật chất hiện thực khốc liệt, chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, trẻ trung, lạc quan.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi”
“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước”
? Hai c�u tho d?u, t�c gi? d� s? d?ng bi?n ph�p ngh? thu?t gì?
- Điệp từ “không”, động từ mạnh “bom giật, bom rung”.
 Lí giải rõ nguyên nhân xe không có kính.
? Em cĩ nh?n x�t gì v? n?i dung 2 c�u tho d?u?
? Tr�n tuy?n du?ng Tru?ng Son, khơng ph?i ch? cĩ nh?ng chi?c xe khơng cĩ kính m� tình tr?ng nh?ng chi?c xe cịn thi?u nhi?u b? ph?n kh�c n?a. Dĩ l� nh?ng chi?c xe du?c mi�u t? nhu th? n�o?
? T�c gi? d� s? d?ng bi?n ph�p ngh? thu?t gì trong 2 c�u tho n�y?
- Phép liệt kê, điệp ngữ, lặp cấu trúc câu.
? Em cĩ nh?n x�t gì v? s? t�n ph� c?a chi?n tranh?
 Sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh làm cho những chiếc xe bị biến dạng, trần trụi hơn nữa.
? Em cĩ nh?n x�t gì v? hình ?nh nh?ng chi?c xe?
=> Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích mà vẫn hiên ngang ra trận.
? Theo em vì sao t�c gi? cĩ th? mi�u t? ch�n th?c nh?ng chi?c xe khơng kính?
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
? Từ hình ảnh những chiếc xe không kính trong bom đạn khốc liệt. tác giả đã khắc hoạ hình ảnh người chiến sỹ lái xe qua những câu thơ nào?
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
“Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng .
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim Như sa như ùa vào buồng lái.”
? Qua những câu thơ này, em có nhận xét gì về tư thế của người lính lái xe?
- Tư thế: “Ung dung”.
- Nhìn: đất, trời, thẳng.
- Thấy: gió, con đường, sao, cánh chim.
? Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì ở đoạn thơ trên?
- Nghệ thuật: đảo ngữ, điệp ngữ.
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
? Qua đây, em có nhận xét gì về người chiến sĩ lái xe?
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
 Người lính ung dung, hiên ngang, bình tĩnh, tập trung cao độ.
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
Đường Trường Sơn huyền thoại
? Em hiểu gì vể tuyến đường Trường Sơn trong thời kì chống Mĩ?
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
? Không phải chỉ đương đầu với bom đạn mà người lính còn phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thời tiết Trường Sơn, em hãy chỉ ra những câu thơ đó?
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
“Không có kính, ừ thì có bụi, Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính, ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.”
? Em có nhận xét gì về các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong 2 khổ thơ trên? Biện pháp nghệ thuật đó tạo nên giọng điệu như thế nào cho bài thơ?
- Lặp cấu trúc câu, khẩu ngữ, phép so sánh tạo nên giọng điệu ngang tàng.
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
? Từ 2 khổ thơ trên, em thấy người lính đang phải đối diện với những khó khăn gì?
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
- Khó khăn: Bụi phun, mưa tuôn, mưa xối.
? Em có nhận xét như thế nào về thiên nhiên nơi đây?
 Thiên nhiên khắc nghiệt ở Trường Sơn.
? Qua đây, em có nhận xét gì về tinh thân và thái độ của người lính?
=> Tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ. Họ sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ.

a) Thái độ, tinh thần của người lính.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
? Tuy nhà thơ không đề cập tình đồng chí, đồng đội nhưng người đọc vẫn cảm nhận được rất cụ thể tình cảm thiêng liêng ấy. Câu thơ nào thể hiện điều đó?
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
“Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.”
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
b) Tình đồng chí của người lính.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
? Tình đồng chí được được thể hiện rõ nhất ở những câu thơ nào? Em hiểu như thế nào về những câu thơ này?
“Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”
- Kính vỡ  điểu kiện thuận lợi để người lính chào nhau, bắt tay, tiếp thêm sức mạnh, hứa quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.
“Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”
- Tình cảm đồng chí, đồng đội đã được nâng lên thành tình cảm anh em ruột thịt.
“Lại đi, lại đi trời xanh thêm.”
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật được sử dụng trong câu thơ trên?
- Điệp ngữ, phép ẩn dụ  đoàn xe kiên cường tiến về phía trước đầy hi vọng.
? Em có nhận xét gì về tình đồng chí, đồng đội trong đoạn thơ này?
=> Tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn, như anh em một nhà.
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
b) Tình đồng chí của người lính.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
? Ý chí chiến đấu của người lính được thể hiện ở khổ thơ cuối như thế nào?
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
b) Tình đồng chí của người lính.
c) Ý chí chiến đấu của người lính.
“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.”
? Em có nhận xét gì về biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong khổ thơ này?
- Hình ảnh đối lập, phép hoán dụ.
? Em có nhận xét gì về người lính ở khổ thơ cuối?
=> Ý chí chiến đấu để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
2. Hình ảnh người chiến sỹ Trường Sơn:
? Em hãy tổng kết nghệ thuật và nội dung của bài thơ?
a) Thái độ, tinh thần của người lính.
b) Tình đồng chí của người lính.
c) Ý chí chiến đấu của người lính.
3. Tổng kết:
a) Nghệ thuật:
b) Nội dung:
* Ghi nhớ: (SGK)
? Đọc ghi nhớ (SGK)?
I. Tìm hiểu chung:
II. Đọc – hiểu văn bản:
III. Luyện tập: (HS làm ở nhà)
1. Học thuộc lòng bài thơ. Nắm nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa bài thơ.
2. Làm bài tập phần luyện tập
3. Ôn tập chuẩn bị kiểm tra giữa kì