LUYỆN TỪ VÀ CÂU - LỚP 5
BÀI: MỞ RỘNG VỐN TỪ: THIÊN NHIÊN
Giáo viên: Nguyễn Thị Minh Tâm
Trường Tiểu học Nguyễn Du
ĐỒ DÙNG HỌC TẬP
Vở
KHỞI ĐỘNG
Thế nào là từ nhiều nghĩa?
TỪ NHIỀU NGHĨA
Có 1 nghĩa gốc
Có 1 hay một số nghĩa chuyển
Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối liên hệ với nhau.
Trong các câu sau, câu nào có từ “quả” mang nghĩa gốc?
a) Trăng tròn như quả bóng.
b) Quả đất là ngôi nhà chung của chúng ta.
c) Quả bưởi này rất ngon.
d) Quả cầu bay trên sân.
c) Quả bưởi này rất ngon.
Tìm những từ ngữ chứa từ tay, miệng được dùng với nghĩa chuyển có trong mỗi dòng sau:
a) bàn tay, đôi tay, tay áo, đau tay, chân tay, tay quay.
b) cái miệng cười tươi, miệng ly, miệng rộng thì sang, miệng giếng, mồm miệng.
CÁC EM
GIỎI LẮM!
Quan sát các hình sau và cho biết cảnh đó ở đâu?
Biển
Vũng Tàu
Thác
Bản Giốc
Động
Phong Nha
Vịnh Hạ Long
LUYỆN TỪ VÀ CÂU
Sách Tiếng Việt lớp 5 tập 1 trang 78
Mở rộng vốn từ: Thiên nhiên
YÊU CẦU CẦN ĐẠT:
Mở rộng và hệ thống hóa vốn từ chỉ các sự vật, hiện tượng của thiên nhiên.
Hiểu nghĩa của một số thành ngữ, tục ngữ.
Tìm được những từ ngữ miêu tả không gian, sóng nước và sử dụng những từ đó dùng để đặt câu.
1. Dòng nào dưới đây nêu đúng nghĩa từ thiên nhiên?
a) Tất cả những gì do con người tạo ra.
Đồi Tức Dụp
Cầu Vàm cống
2. Tìm trong các thành ngữ, tục ngữ sau những từ chỉ các sự vật, hiện tượng trong thiên nhiên?
b) Góp gió thành bão.
c) Nước chảy đá mòn.
a) Lên thác xuống ghềnh.
d) Khoai đất lạ, mạ đất quen.
a) Lên thác xuống ghềnh.
Thác: chỗ dòng nước chảy vượt qua một vách đá cao nằm chắn ngang lòng sông hay suối.
Ghềnh: chỗ lòng sông bị thu hẹp và nông có đá lởm chởm nằm chắn ngang làm dòng nước dồn lại và chảy xiết.
Thác Bản Giốc
Ghềnh Đá Dĩa
b) Góp gió thành bão.
c) Nước chảy đá mòn.
d) Khoai đất lạ, mạ đất quen.
khoai lang – khoai mì
cây mạ
(lúa non)
Tích nhiều cái nhỏ sẽ thành cái lớn
Kiên trì, bền bỉ thì việc lớn cũng làm xong
Gặp nhiều gian lao, vất vả trong cuộc sống
Khoai phải trồng đất lạ, mạ phải trồng đất quen mới tốt
a) Lên thác xuống ghềnh.
b) Góp gió thành bão.
c) Nước chảy đá mòn.
d) Khoai đất lạ, mạ đất quen.
Tìm thêm những câu thành ngữ, tục ngữ có từ ngữ chỉ các sự vật hiện tượng trong thiên nhiên?
Qua sông phải lụy đò.
Nhiều sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
Vàng mây thì gió, đỏ mây thì mưa,...
3. Tìm những từ ngữ miêu tả không gian.
Đặt câu với một trong các từ ngữ vừa tìm được.
b) Tả chiều dài (xa). M: tít tắp
c) Tả chiều cao. M: cao vút
a) Tả chiều rộng. M: bao la
d) Tả chiều sâu. M: hun hút
b) Tả chiều dài (xa):
a) Tả chiều rộng:
bao la, mênh mông, bát ngát, thênh thang,...
tít tắp, thăm thẳm, vời vợi, dằng dặc, lê thê,...

d) Tả chiều sâu: hun hút, thăm thẳm, hoăm hoắm,...


c) Tả chiều cao: cao vút, chót vót, vời vợi, chất ngất,...

3. Tìm những từ ngữ miêu tả không gian.
Đặt câu với một trong các từ ngữ vừa tìm được.
M: Cánh đồng lúa rộng mênh mông.

b) Tả chiều dài (xa): tít tắp, thăm thẳm, vời vợi, dằng dặc, lê thê,...


a) Tả chiều rộng: bao la, mênh mông, bát ngát, thênh thang,...

Đứng trước biển bao la tôi thấy mình thật nhỏ bé.
Con đường lên đỉnh núi dài dằng dặc.
Cột cờ trường em cao chót vót.
Cái hang này sâu hun hút.

c) Tả chiều cao: cao vút, chót vót, vời vợi, chất ngất,...


d) Tả chiều sâu:hun hút, thăm thẳm, hoăm hoắm,...

4. Tìm những từ ngữ miêu tả sóng nước.
Đặt câu với một trong các từ ngữ vừa tìm được.
b) Tả làn sóng nhẹ. M: lăn tăn
c) Tả đợt sóng mạnh. M: cuồn cuộn
a) Tả tiếng sóng. M: ì ầm
b) Tả làn sóng nhẹ: lăn tăn, dập dềnh, lững lờ, trườn lên,...
c) Tả đợt sóng mạnh: ào ạt, điên cuồng, cuộn trào, dữ dội,...
Tả tiếng sóng: ầm ầm, ào ào, rào rào,
lao xao,...
Mặt hồ lăn tăn gợn sóng.
Những đợt sóng dữ dội xô vào bờ.
Tiếng sóng vỗ lao xao ngoài sông.
4. Tìm những từ ngữ miêu tả sóng nước.
Đặt câu với một trong các từ ngữ vừa tìm được.
Tả tiếng sóng: lao xao,...
b) Tả làn sóng nhẹ: lăn tăn,...
c) Tả đợt sóng mạnh: dữ dội,...
Lũ lụt
Sóng thần
Động đất
Hạn hán
Ngã ba sông Châu Đốc
Lòng hồ Ông Thoại
(Thoại Sơn)
Rừng tràm Trà Sư (Tịnh Biên)
Hồ Tà Pạ (Tri Tôn)
Đỉnh núi Cấm (Tịnh Biên)
A. mưa, tắm
B. sáo, quạ
C. quạ, nắng
D. mưa, nắng
1- Tìm từ chỉ hiện tượng thiên nhiên trong câu sau: “Quạ tắm thì nắng, sáo tắm thì mưa”?
A. dày đặc
B. thăm thẳm
D. chót vót
C. mênh mông
2- Tìm từ tả chiều rộng của không gian?
A. thênh thang
C. bao la
D. vòi vọi
B. lê thê
3- Tìm từ tả chiều dài của không gian?
B. ào ào
C. dữ dội
D. rào rào
A. lăn tăn
4- Tìm từ tả làn sóng nhẹ?
GIẢI CỨU ĐẠI DƯƠNG THÀNH CÔNG!
DẶN DÒ
- Các em xem lại bài, học thuộc các câu thành ngữ, tục ngữ trong bài tập 2.
- Chuẩn bị bài:
Luyện tập về từ nhiều nghĩa
CHÚC CÁC EM
CHĂM NGOAN, HỌC TỐT!

CHÀO TẠM BIỆT
CÁC EM!