Tiết 10 - Bài 9: Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu , đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá
VIỆT NAM Có hơn 32,8 triệu ha đất tự nhiên trong đó có:
- Khoảng 20 triệu ha đất có độ dốc trên 15 độ nên dễ bị ảnh hưởng bởi xói món -> Hình thành đất xấu
- Khoảng 1,8 triệu ha đất xám bạc màu
- Khoảng 0,97 triệu ha đấy nhiễm mặn và 1,8 triệu ha đất phèn
=> Cần phải cải tạo đất
I. Cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu
Đất xám bạc màu là gì?
=> Là những loại đất có thành phần cơ giới nhẹ, kết cấu kém hoặc không có kết cấu, dễ bị chặt bí, rất nghèo các chất dinh dưỡng, thường bị khô hạn. (chúng ta không nên hiểu đơn thuần bạc màu có màu trắng bạc. Mà là các chất dinh dưỡng đã bị mất đi)
=> Đất xám bạc màu chiếm 1.791.021 ha phân bố các vùng trung du miền núi phía Bắc, miền Trung , Tây Nguyên và Đông Nam Bộ
a. Nguyên nhân hình thành
- Do địa hình dốc, thoải nên quá trình rửa trôi các hạt sét, keo và chất dinh dưỡng diễn ra mạnh mẽ
- Do tập quán canh tác lạc hậu nên đất bị thoái hóa nghiêm trọng
- Vị trí: ở vùng giáp ranh giữa đồng bằng và trung du miền núi,
b. Tính chất của đất xám bạc màu
Đất xám bạc màu có những tính chất sau:
- Tầng đất mặt mỏng
- Thành phần cơ giới: tỉ lệ cát lớn, lượng sét
- Đất thường bị khô hạn
- Đất chua hoặc rất chua, đất nghèo chất dinh dưỡng, nghèo mùn
- Số lượng vi sinh vật trong đất ít, hoạt động của vi sinh vật yếu
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
- Những biện pháp cải tạo đất xám bạc màu:
Xây dựng bờ vùng, bờ thửa và hệ thống mương máng , đảm bảo tưới tiêu hợp lí
Cày sâu dần kết hợp bón tăng phân hữu cơ và bón phân hóa học hợp lí
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
- Những biện pháp cải tạo đất xám bạc màu:
Bón vôi
Luân canh cây trồng: luân canh cây họ Đậu, cây lương thực và cây phân xanh
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
Sử dụng đất xám bạc màu :
Trồng cây lương thực.
Trồng cây hoa màu
Trồng cây lâm nghiêp.
Tổng hợp kiến thức phần I
II. Cải tạo và sử dụng đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá
Nguyên nhân gây xói mòn đất
* Khái niệm về xói mòn đất:

Xói mòn đất là quá trình phá hủy lớp đất mặn và tầng dưới do tác động của nước mưa, nước tưới, tuyết tan hoặc gió
Nguyên nhân chính gây xói mòn đất là lượng mưa lớn và địa hình dốc:
Mưa lớn phá kết cấu của đất
Địa hình dốc tạo dòng chảy rửa trôi
Chặt phá rừng làm giảm độ che phủ nên tốc độ dòng chảy
Hình ảnh lũ quét tại Lai Châu
Hình ảnh xói mòn tại Việt Nam trong những năm gần đây
b. Tính chất của đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá
- Hình thái phẫu diện không hoàn chỉnh, có trường hợp mất hẳn tầng mùn
- Sét và limon bị cuốn trôi đi, trong đất , cát , sỏi, chiếm ưu thế
- Đất chua hoặc đất chua, nghèo mùn, và chất dinh dưỡng
- Số lượng vi sinh vật đất ít, hoạt động của vi sinh vật đất yếu
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
* Biện pháp công trình:
Ruộng bậc thang là những dải đất nằm ngang sườn dốc. Các dải đất này dùng để canh tác và được bảo vệ bằng các bờ đất hoặc đá
- Làm ruộng bậc thang
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
* Biện pháp công trình:
- Thềm cây ăn quả
Thềm cây ăn quả là dạng không liên tục của ruộng bậc thang. Khoảng cách giữa hai hàng cây ăn quả cần trồng cỏ hoặc cây họ Đậu để bảo vệ đất
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
* Biện pháp nông học:
- Canh tác theo đường đồng mức
Đường đồng mức là đường nối các điểm có cùng độ cao so với mực nước biển
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
* Biện pháp nông học:
- Bón phân hữu cơ kết hợp với phân hóa học.
- Bón vôi cải tạo đất
c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
* Biện pháp nông học:
- Luân canh và xen canh gối vụ cây trồng ( N, P , K)
- Trồng cây thành băng dài

c. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng
* Biện pháp nông học:
- Trồng cây bảo vệ đất
- Canh tác nông, lâm kết hợp
Tổng hợp lại phần II
LUYỆN TẬP
Câu 1:
Ở Việt Nam, có khoảng bao nhiêu % diện tích đất tự nhiên ở vùng đồi núi?
A. 50%.
B. 60%.
C. < 60%.
D. 70%.
LUYỆN TẬP
Câu 2:
Tác dụng của biện pháp bón vôi ở cải tạo đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá?
A. Giảm độ chua của đất
B. Tăng độ phì nhiêu
C. Khử phèn
D. Rửa mặn
LUYỆN TẬP
Câu 3:
Tác dụng của biện pháp cày sâu dần kết hợp bón tăng phân hữu cơ và bón phân hóa học hợp lí ở cải tạo đất xám bạc màu?
A. Tăng độ phì nhiêu cho đất
B. Cung cấp chất dinh dưỡng và tăng vi sinh vật trong đất
C. Cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho đất
D. Làm tầng đất mặt dày lên, tăng độ phì nhiêu cho đất
LUYỆN TẬP
Câu 4:
Nguyên nhân gây xói mòn đất:
A. Do nước mưa, nước tưới, tuyết tan
B. Địa hình dốc
C. Địa hình dốc và lượng mưa lớn
D. Do tập quán canh tác lạc hậu
Câu 5:
Đặc điểm của đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá?

Đất xấu, nghèo dinh dưỡng

Hình thái phẫu diện không hoàn chỉnh, cát sỏi chiếm ưu thế

Đất chua, nghèo dinh dưỡng

Hình thái phẫu diện không hoàn chỉnh, đất chua, rất nghèo dinh dưỡng và mùn

LUYỆN TẬP
Câu 6:
Nguyên nhân hình thành đất xám bạc màu là do?
A. Chặt phá rừng bừa bãi
B. Đất dốc thoải
C. Địa hình dốc thoải, tập quán canh tác lạc hậu
D. Rửa trôi chất dinh dưỡng
Câu 7:
 Xói mòn đất là gì?
A. Sự rửa trôi chất dinh dưỡng trên bề mặt đất trồng
B. Sự phá huỷ tầng đất canh tác
C. Làm mất chất dinh dưỡng
D. Tất cả các đáp án trên
LUYỆN TẬP
Câu 8:
Một số loại cây trồng phù hợp với đất xám bạc màu:
A. Cây lương thực và cây họ đậu
B. Lúa, ngô, chè, đậu tương
C. Tất cả các loại cây trồng cạn
D. Lúa, ngô, khoai, sắn
Câu 9:
 Tác dụng của xây dựng bờ vùng, bờ thửa và hệ thống mương máng hợp lý ở biện pháp cải tạo đất xám bạc màu?
A. Hạn chế sự rửa trôi chất dinh dưỡng
B. Giữ đất luôn ẩm
C. Đất không bị khô hạn, tăng độ phì nhiêu cho đất
D. Hạn chế sự rửa trôi chất dinh dưỡng, giữ đất luôn ẩm
Câu 10:
Đất lâm nghiệp chịu tác động của quá trình xói mòn đất mạnh hơn đất nông nghiệp vì:
A. Đất bằng phẳng
B. Có địa hình dốc
C. Đất trũng
D. Tất cả các đáp án trên
Cám ơn các em học sinh đã chú ý lắng nghe.