CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI LỚP HỌC TRỰC TUYẾN
MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
Giáo viên: NGUYẾN THỊ TRÚC PHƯƠNG


TIẾT: 18,19 CHỦ ĐỀ: “TRUYỆN KIỀU” CỦA NGUYỄN DU




-CHỊ EM THÚY KIỀU
-MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ ( KHÁI NIỆM, LUYỆN TẬP)


Đoạn trích “Chị em Thuý Kiều” nằm ở phần mở đầu của tác phẩm “Truyện Kiều”.
I. Tìm hiểu chung:
1. Vị trí đoạn trích:
2. Bố cục:
CHỊ EM THÚY KIỀU
( Trích Truyện Kiều )

Đầu lòng hai ả tố nga(1),
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân
Mai cốt cách tuyết tinh thần(2),
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang(3).
Hoa cười ngọc thốt đoan trang(4),
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy nét xuân sơn(5),
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.




Một hai nghiêng nước nghiêng thành(6),
Sắc đành đòi một tài đành họa hai(7).
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm.
Cung thương lầu bậc ngũ âm(8),
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm(9) một trương(10).
Khúc nhà tay lựa nên chương(11),
Một thiên Bạc mệnh lại càng não nhân(12).
Phong lưu rất mực hồng quần(13),
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm(14) đi về mặc ai.

( Nguyễn Du, Truyện Kiều)


Đầu lòng hai ả tố nga(1),
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân
Mai cốt cách tuyết tinh thần(2),
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.


Giới thiệu khái quát hai chị em Kiều



Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang(3).
Hoa cười ngọc thốt đoan trang(4),
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.


Gợi tả vẻ đẹp của Thuý Vân.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy, nét xuân sơn(5),
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước nghiêng thành(6),
Sắc đành đòi một tài đành họa hai(7).
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm.
Cung thương lầu bậc ngũ âm(8),
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm(9) một trương(10).
Khúc nhà tay lựa nên chương(11),
Một thiên Bạc mệnh lại càng não nhân(12).



Gợi tả vẻ đẹp của Thúy Kiều.
Phong lưu rất mực hồng quần(13),
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm(14) đi về mặc ai.

Cuộc sống của hai chị em Kiều

Bố cục: Gồm 4 phần có kết cấu chặt chẽ




II. Phân tích:
1. Vẻ đẹp chung của chị em Thúy Kiều
Đầu lòng hai ả tố nga(1),
Thuý Kiều là chị em là Thuý Vân.
Mai cốt cách tuyết tinh thần,(2)
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.

Từ HánViệt
Ước lệ
Thành ngữ
- Tác giả dùng từ Hán Việt, bút pháp ước lệ để miêu tả vẻ đẹp chung của hai chị em Kiều: duyên dáng, thanh cao, trong trắng.
- Thành ngữ “ mười phân vẹn mười”: Tuy mỗi người có vẻ đẹp khác nhau nhưng đều là nét đẹp toàn diện.
2. Vẻ đẹp của Thuý Vân
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang(3).
Hoa cười ngọc thốt đoan trang(4),
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
Từ HánViệt
“trăng”, “nét ngài”,“hoa”, “ngọc”, “mây”, “nước”, “tuyết”
Liệt kê
Ước lệ
- Bằng từ Hán Việt, bút pháp ước lệ, liệt kê: tác giả miêu tả vẻ đẹp của Thúy Vân cao sang, đoan trang, quý phái.
-Vẽ đẹp của Thúy Vân tạo sự hòa hợp, êm đềm “mây thua”, “tuyết nhường”
-> Vẽ đẹp phúc hậu nên dự báo cuộc đời nàng sẽ bình lặng, suôn sẻ.
 
*Câu hỏi: Theo em, tại sao khi giới thiệu gia cảnh Thuý Kiều,
tác giả lần lượt giới thiệu từ chị đến em nhưng khi miêu tả vẻ
đẹp của hai nàng, tác giả lại tả Thuý Vân trước, Thuý Kiều sau? Phải chăng là vì Thuý Vân đẹp hơn Thuý Kiều ?

*Trả lời: Tác giả muốn lấy Thuý Vân làm nền để nêu bật lên vẻ đẹp và tài năng của Kiều: Vân đã đẹp hoàn mỹ như vậy nhưng Kiều còn sắc sảo hơn.
Nghệ thuật đòn bẩy
3. Vẻ đẹp của Thuý Kiều:
Kiều càng sắc sảo mặn mà
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy nét xuân sơn(5),
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước nghiêng thành(6),
Sắc đành đòi một tài đành họa hai(7).
- “sắc sảo”, “mặn mà”: nét đẹp về trí tuệ và tâm hồn.
- Thuý Kiều vượt trội hơn Thuý Vân cả “tài” lẫn “sắc”.
+ Sắc:
*Dùng hình ảnh ước lệ gợi tả đôi mắt và lông mày đẹp.
*Biện pháp nhân hoá: “hoa ghen”, “liễu hờn”: nét đẹp có sự đố kị của thiên nhiên, của tạo hoá
*Thành ngữ “nghiêng nước nghiêng thành”: nét đẹp của một tuyệt thế gia nhân.
-> Số phận sẽ éo le, đau khổ.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm.
Cung thương làu bậc ngũ âm(8),
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm(9) một trương (10).
Khúc nhà tay lựa nên chương(11),
Một thiên Bạc mệnh lại càng não nhân(12).
+Tài năng: Bằng biện pháp liệt kê cho thấy Kiều có tài năng tuyệt đỉnh vượt lên trên mọi người về: cầm (đàn), kì (cờ), thi (thơ), hoạ (vẽ).
+ Tình: “bạc mệnh”, “não nhân”: Kiều có trái tim đa sầu, đa cảm.
-> Kiều có nét đẹp toàn diện: sắc-tài-tình
=> Bạc mệnh
ĐÁP ÁN
Trọng tâm của đoạn trích là vẻ đẹp tài năng của Thúy Kiều và bức chân dung của Kiều nổi bật hơn.
Số câu thơ tả Thúy Vân chỉ có 4 trong khi số câu thơ tả Thúy Kiều đến 12 .
Khi tả Thúy Vân, tác giả chỉ miêu tả nhan sắc, đến Thúy Kiều nàng không chỉ đẹp bởi nhan sắc, tâm hồn mà còn đẹp bởi tài năng.
CÂU HỎI
? Trong hai bức chân dung Thúy Vân và Thúy Kiều, em thấy bức chân dung nào nổi bật hơn, vì sao?
( Gợi ý: - So sánh số câu thơ tả Thúy Vân với số câu thơ tả Thúy Kiều
- Những vẻ đẹp nào có ở Thúy Kiều mà không có ở Thúy Vân?)
*Vậy trong văn bản tự sự, sự miêu tả cụ thể, chi tiết về cảnh vật, nhân vật và sự việc có tác dụng làm cho câu truyện trở nên hấp dẫn, gợi cảm, sinh động.
Thúy Kiều và Thúy Vân có nếp sống khép kín, khuôn phép của lễ giáo phong kiến.
3. Cuộc sống của chị em Thuý Kiều
Phong lưu rất mực hồng quần(13),
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm(14) đi về mặc ai.
III. Tổng kết
Nội dung
Đoạn thơ ca ngợi vẻ đẹp, tài năng của con người và dự cảm về kiếp người tài hoa bạc mệnh là biểu hiện của cảm hứng nhân văn ở Nguyễn Du.

2. Nghệ thuật
-Sử dụng bút pháp nghệ thuật ước lệ, lấy vẻ đẹp của thiên nhiên để gợi tả vẻ đẹp của con người
-Khắc hoạ rõ nét chân dung chị em Thuý Kiều
-Nghệ thuật đòn bẩy.


IV. Luyện tập ( Bài tập 3 SGK trang 92)
Em hãy viết đoạn văn ( 12 đến 15 câu) giới thiệu về vẻ đẹp của Thuý Kiều bằng lời văn của mình.

* Gợi ý:
-Hình thức đoạn văn:
+Lùi đầu dòng, viết hoa chữ cái đầu tiên
+Có câu mở đoạn (câu 1)
+Câu phát triển đoạn (các câu tiếp theo)
+Câu kết đoạn (câu cuối đoạn văn)
-Nội dung: Giới thiệu vẻ đẹp của Thuý Kiều bằng lời văn của mình
+Vẻ đẹp về nhan sắc
+Vẻ đẹp về tâm hồn và tài năng của Kiều
* Chú ý: Khi giới thiệu có dung yếu tố miêu tả (so sánh, nhân hoá,…)
Trong đoạn trích "Chị Em Thúy Kiều" của Nguyễn Du, Kiều là một người con gái tài sắc vẹn toàn. Vẻ đẹp của Kiều được tác giả sử dụng những hình tượng nghệ thuật ước lệ "thu thủy", "xuân sơn", "hoa", "liễu" để miêu tả một tuyệt thế giai nhân. Vẻ đẹp ấy được đặc tả qua đôi mắt, bởi đôi mắt là sự thể hiện phần tinh anh của tâm hồn và trí tuệ. Đó là một đôi mắt biết nói và có sức rung cảm lòng người. Hình ảnh ước lệ "làn thu thủy" là làn nước mùa thu gợi lên thật sống động vẻ đẹp của đôi mắt trong sáng, long lanh và linh hoạt. Vẻ đẹp của Kiều khiến cho thiên nhiên không thể chịu thua, chịu nhường mà phải nảy sinh lòng ghen ghét, đố kị. Đồng thời, qua chi tiết này, Nguyễn Du cũng ngầm báo hiệu số phận của Kiều sẽ gặp nhiều sóng gió, trắc trở. Không chỉ mang một vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành, Kiều còn là một cô gái thông minh và rất mực tài hoa. Cái tài của Kiều đạt tới mức lí tưởng theo quan niệm thẩm mĩ phong kiến, gồm đủ cả cầm, kì, thi, họa. Đặc biệt nhất, tài đàn của nàng đã trở thành sở trường, năng khiếu vượt lên trên mọi người. Ở đây, tác giả đã đặc tả cái tài của Kiều để gợi ca cái tâm đặc biệt của nàng. Cung đàn "bạc mệnh" mà Kiều tự sáng tác nghe thật da diết, buồn thương, nói lên tiếng lòng của một trái tim đa sầu đa cảm. Như vậy, chỉ bằng mấy câu thơ trong đoạn trích, Nguyễn Du đã không chỉ miêu tả được vẻ đẹp hoàn mĩ và cái tài của Kiều mà còn dự báo trước được tương lai của nhân vật.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
-Bài vừa học: Học bài, nắm cho được:
+Nắm nội dung và nghệ thuật chính của bài
+Đọc lại các chú thích SGK
+Học thược long bài thơ
+Hoàn thành bài tập theo hướng dẫn của giáo viên
-Bài mới: Soạn bài “ Truyện Kiều” của Nguyễn Du
+Đọc văn bản: Kiều ở lầu Ngưng Bích và các chú thích SGK
+Trả lời các câu hỏi đọc- hiểu văn bản SGK
-Trả bài: Chị em Thuý Kiều