Tấm cám
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
III. Tổng kết
I TÌM HIỂU CHUNG
1. Truyện cổ tích:
Khái niệm:
Phân loại:
Truyện cổ tích là loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc. Được lồng ghép các yếu tố hư cấu kỳ ảo nhằm thể hiện ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn của nhân dân lao động.
3 loại
Cổ tích về loài vật: sự tích con muỗi
Cổ tích thần kì: thạch sanh, sọ dừa,..
Cổ tích sinh hoạt: phân sử tài tình, cậu bé thông minh
A. Cổ tích về loài vật
B. Cổ tích thần kỳ
C. Cổ tích sinh hoạt
Tấm cám thuộc thể loại cổ tích thần kỳ vì:
Sự xuất hiện và giúp đỡ của bụt
Những lần hóa thân của Tấm ( chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi)

Đặc trưng, nội dung truyện cổ tích thần kì:
Đặc trưng: Thường có yếu tố hoang đường, kì ảo
Nội dung: Thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự công bằng đối với sự bất công.
TÓM TẮT:
Tấm là một cô gái hiền lành, xinh đẹp, mồ côi mẹ, sống với dì ghẻ và một cô em cùng cha khác mẹ tên là Cám. Tấm bị mẹ con cám ghen ghét, ngược đãi. Mỗi lần tấm bị ngược đãi, bụt lại hiện lên an ủi và giúp đỡ. Trong một ngày hội, nhà vua gặp tấm và lấy làm vợ. Mẹ con Cám giết Tấm để đưa Cám vào làm vợ vua. Tấm nhiều lần hóa thân: Thành chim vàng anh, thành cây xoan đào, thành khung cửi, thành cây thị, nhưng đều bị mẹ con Cám tìm cách hãm hại. Cuối cùng, Tấm gặp lại vua và hai người sống hạnh phúc bên nhau. Còn mẹ con Cám bị trừng phạt thích đáng.
Phần 1 (từ đầu đến “đẹp thế”):
Về thân phận của Tấm – cô gái mồ côi và con đường đến với hạnh phúc
Phần 2: (từ “Vào cung vua” đến hết):
Cuộc đấu tranh quyết liệt của Tấm để giành lại sự sống và hạnh phúc.
Bố cục
II Đọc hiểu văn bản
1. Giới thiệu thân phận bất hạnh của Tấm :
Tấm là một cô gái có số phận bất hạnh. Tấm mồ côi từ nhỏ: "Tấm và Cám là hai chị em cùng cha khác mẹ. Tấm là con vợ cả, Cám là con vợ lẽ. Mẹ Tấm đã chết từ hồi Tấm còn bé. Sau đó mấy năm thì cha Tấm cũng chết. Tấm ở với dì ghẻ là mẹ của Cám"
Ở với dì ghẻ, Tấm phải sống một cuộc sống khổ cực, bị mẹ con Cám hành hạ. Tấm phải làm việc suốt ngày đêm, chăn trâu cắt cỏ, mò cua bắt ốc, xay cám, giã gạo. 
Tấm hiền lành, nết na, chịu khó là hiện thân cho cái thiện. Mẹ con Cám lười biếng, độc ác gây ra bao nỗi bất hạnh cho Tấm, họ là hiện thân cho cái ác.
=>  Sống với cái ác, vẻ đẹp của Tấm càng nổi bật. Quá trình chiến đấu với cái ác của Tấm là cuộc đấu tranh để giành và giữ lấy hạnh phúc.
Cám lừa Tấm, trút hết giỏ tép của Tấm vào giỏ của mình để cướp phần thưởng.Tấm ôm mặt khóc, bụt hiện lên cho Tấm một con cá bống
Mẹ con Cám lừa Tấm đi chăn trâu ở cánh đồng xa để giết thịt cá bống. Tấm khóc. Bụt hiện lên bảo Tấm cho xương cá đựng vào bốn chiếc lọ chôn ở bốn chân giường.
Dì ghẻ trộn thóc lẫn gạo, bắt Tấm nhặt không cho đi trẩy hội. Tấm khóc. Bụt hiện lên, sai một đàn chhim sẻ xuống nhặt giúp.
Tấm không có quần áo đẹp mặc đi hội. Tấm tủi thân khóc. Bụt hiện lên cho Tấm quần áo, khăn, giày, xe ngựa. Tấm đến gặp vua, đánh rơi chiếc hài và may mắn trở thành hoàng hậu
a. Chặng 1: Con đường đến với hạnh phúc của Tấm.
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
=>Ở chặng này, mâu thuẫn chủ yếu xoay quanh hơn thua về vật chất và tinh thần. Tấm bị mẹ con Cám cướp đoạt trắng trợn công sức lao động, phần thưởng, niềm vui tinh thần.
=>Tấm luôn trong thế bị động, không thể tự giải quyết xung đột mà phải nhờ đến Bụt. Sự xuất hiện đúng lúc của Bụt cho thấy sự bênh vực của nhân dân đối với kẻ yếu.
=>Quá trình giải quyết mâu thuẫn theo hướng thiện thắng ác, ở hiền gặp lành
=>Tấm hiện lên là một cô gái mồ côi, đau khổ, tội nghiệp, hiền lành, chỉ biết khóc mỗi khi bị ức hiếp. Mẹ con Cám lười biếng, đố kị, nhẫn tâm nhưng ở chặng này mới dừng lại ở đố kị, ghen nghét, chưa có hành động tiêu diệt.
Tấm về giỗ cha, bị mẹ con Cám dụ trèo lên cây cau, sau đó chặt gốc cau. Tấm ngã chết, Cám được đưa vào cung thay thế.
Tấm chết hóa thành chim vàng anh, báo hiệu sự có mặt trên đời. Mẹ con Cám giết thịt chim
Tấm hóa thành cây xoan đào, tỏa bóng mát cho nhà vua. Mẹ con Cám chặt cây, đốt làm khung cửi.
Tấm hóa thành con ác trên khung cửi, trực tiếp tuyên chiến với kẻ thù . Mẹ con Cám đốt khung cửi.
b. Chặng 2: Con đường đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
Tấm hóa thành quả thị, ngày ngày chui ra quét dọn, nấu cơm cho bà hàng nước, sau đó gặp lại nhà vua và trở về làm hoàng hậu. Mẹ con Cám ngỡ ngàng và chết một cách thảm khốc
=> Chặng 2, mâu thuẫn xung đột dữ dội, một mất một còn xoay quanh ngôi vị hoàng hậu
=> Tấm luôn trong thế chủ động, đấu tranh mạnh mẽ, quyết liệt. Tấm không còn khóc, không còn Bụt giúp đỡ, những lần hóa thân của Tấm cho thấy sự chiến đấu không khoan nhượng, sức sống mãnh liệt không thể tiêu diệt của cái thiện.
=> Mâu thuẫn cũng được giải quyết theo hướng thiện thắng ác.
=>Tấm hiện lên là một cô gái mồ côi, đau khổ, tội nghiệp, hiền lành, chỉ biết khóc mỗi khi bị ức hiếp. Mẹ con Cám lười biếng, đố kị, nhẫn tâm nhưng ở chặng này mới dừng lại ở đố kị, ghen nghét, chưa có hành động tiêu diệt.
Những lần hóa thân của Tấm
Lần 1: Chim Vàng Anh: Chim vàng anh là loài chim cao quý, có giọng hót hay có lẽ vậy mà Tấm đã hóa kiếp thành con chim để được quấn quýt bên vua. Cũng chính vàng anh đã hót mắng Cám để trút nỗi hận.
Lần 2: Hai cây xoan. Một lần nữa bị hãm hại, nhưng Tấm không từ bỏ, nàng hóa thân vào hai cây xoan xanh mát và lại chiều được ý vua.
Lần 3: Khung cửi: Lần biến hóa này là do Cám làm nên, chặt cây làm khung cửi nhưng Cám lại bị Tấm dọa cho một phen hú vía.
Lần 4: Qủa thị:  Đây là lần hóa thân cuối cùng, mang lại cái kết có hậu cho cuộc đời Tấm. Đây cũng là chi tiết mang tính thẩm mĩ cao. 
=> Bốn vật mà Tấm hóa thân đều là những vật bình dị, gần gũi quen thuộc với mỗi người dân Việt Nam. Ở đây có sự hóa thân từ xa tiến đến gần, từ bên ngoài vào bên trong, từ xa đến gần gũi với con người.
> Sự biến hóa của Tấm thể hiện sức sống, sự trỗi dậy mãnh liệt của Tấm cũng như của cái thiện trước cái ác. Đó là sức mạnh, sự trường tồn vĩnh cửu của cái thiện trước cái ác, thể hiện quan niệm của nhân dân: "ở hiền gặp lành, ác gỉ ác báo"
Tấm trở về cung, làm hoàng hậu và trẻ đẹp hơn trước
Cám ngỡ ngàng, khát khao được đẹp như chị. Tấm bày cách cho Cám xuống hố, dội nước sôi cho trắng đẹp rồi chết
Mẹ Cám thấy vậy cũng lăn đùng ra chết
=> Hành động này phù hợp với quá trình trưởng thành trong đấu tranh của Tấm: Từ hiền lành cam chịu, yếu đuối đến mạnh mẽ quyết liệt chống lại cái ác và cuối cùng ra tay trừng phạt cái ác
c. Quá trình biến hóa của Tấm có ý nghĩa gì ?
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
=>  Phù hợp với quan niệm của nhân dân: Ở hiền gặp lành, ác giả ác báo.
Yếu tố thần kì trong truyện Tấm Cám giúp giải quyết những xung đột, những mâu thuẫn mà hiện thực không thể nào giải quyết được như mâu thuẫn giữa các tầng lớp xã hội hay xung đột giữa cái thiện và cái ác.
d. Vai trò của các yếu tố thần kỳ trong truyện
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
đ. Em có đồng ý với hành động trả thù Cám của Tấm không? Vì sao?
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
Hành động trả thù của Tấm đối với mẹ con Cám: là hành động gây nhiều ý kiến trái chiều- Tấm đúng, Tấm sai.
    + Tấm là nhân vật cổ tích, mang đặc trưng của kiểu nhân vật chức năng, không có tính cách riêng, thể hiện tinh thần, thái độ, cách đánh giá của nhân vật đều chịu sự chi phối
    + Truyện Tấm Cám tập trung phản ánh đạo lý của nhân dân ta: ở hiện gặp lành, ác giả ác báo. Mẹ con Cám liên tiếp gây ra cái chết cho Tấm nên chúng phải chết là hợp với logic truyện
Xây dựng những mâu thuẫn, xung đột theo hướng tăng tiến
Xây dựng hai tuyến nhân vật thiện ác rõ rệt
Sử dụng những mô típ truyền thống: mô típ vật duy nhất còn sót lại (con cá, chiếc giày, quả thị, trầu têm cánh phương), mô típ hóa thân
e. Truyện có những đặc sắc nào về nghệ thuật ?
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
Sử dụng các yếu tố thần kì: nhân vật thần kì (Bụt), vật thần kì (Xương cá bống, bầy chim sẻ), những lần hóa thân của Tấm.
e. Ý nghĩa văn bản:
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Cuộc đấu tranh giành hạnh phúc của Tấm:
Truyện cổ tích Tấm Cám ngợi ca sức sống bất diệt, sự trỗi dậy mạnh mẽ của con người và cái thiện trước sự vùi dập của kẻ xấu, cái ác, đồng thời thể hiện niềm tin của nhân dân vào công lí và chính nghĩa.
III Tổng kết ( Ghi nhớ SGK/72)
Thanks!